Vandaag, 15 september 2014, is Japan voor het eerst sinds 1966 een gans jaar kernenergievrij. Alle 54 kernreactoren bleven dicht en niet één keer deed zich een black-out voor. Hoe kregen de Japanners dit voor elkaar? En wat kan België hieruit leren?



Het Japan van voor de Fukushimaramp was het derde meest genucleariseerde land ter wereld. Een nucleaire reus dus. Toch was het aandeel van kernenergie in de stroomproductie al gedaald van 36% in 1998 tot 29% in 2010 (ter vergelijking: België zit aan 55%).

Na Fukushima sloot Japan op goed twee jaar tijd (tussen maart 2011 – september 2013) alle 54 kernreactoren. Voorstanders van kernenergie verklaarden het land gek en voorspelden grote bevoorradingsproblemen. Maar dankzij een hele reeks -soms doortastende- maatregelen viel er geen enkele black-out te noteren.

Energiebesparing

Het verlies aan productiecapaciteit werd opgevangen door een mix van aardgas, de reductie van de energievraag (hogere efficiëntie en besparing), olie, steenkool en hernieuwbare energie. Verminderde vraag en hernieuwbare energie vervangen momenteel zowat 33% van de verloren capaciteit. De vervuilende olie- en steenkoolcentrales staan in voor 25% van de vervangcapaciteit (eigen berekening). De rest wordt opgevangen door verhoogde productie via gascentrales.

Opvallend in deze mix is de gerealiseerde energiebesparing: liefst 78,9 TWh!

Deze besparing komt overeen met:

• bijna de volledige jaarlijkse elektriciteitsproductie in België (ca. 85 TWh)
• de capaciteit van 13 grote kernreactoren
• een besparing van 1,7 biljoen Yen (ca. 13 miljard €) aan vermeden importkosten voor fossiele brandstoffen

Tegelijk nam het aandeel hernieuwbare energie de afgelopen twee jaar sterk toe. Een groot deel mag op het conto van de Japanse gezinnen worden geschreven, die massaal zonnepanelen op hun daken legden. In totaal kwamen er tussen juni 2012 en mei 2014 maar liefst 680.000 hernieuwbare energie-installaties bij. In 2013 kwam de productie van hernieuwbare energie overeen met die van drie grote reactoren (18,1 TWh).

Wat kan België hieruit leren?

België heeft op dit moment 7 kernreactoren, samen goed voor 5800 MW productiecapaciteit. Op dit moment is de helft van deze nucleaire capaciteit buiten gebruik: twee van die reactoren zijn gesloten vanwege scheurtjes in het reactorvat (Doel 3 & Tihange 2, samen goed voor 2000 MW), en een vanwege sabotage (Doel 4, 1000 MW). Volgend jaar zullen, zoals afgesproken in de kernuitstap, Doel 1 & Doel 2 (samen goed voor 860 MW) permanent gesloten worden.

Net als Japan is België dus in korte tijd een groot deel van haar kernenergieproductie kwijt. Ook hier speelt de angst voor black-outs hoog op, en dat leidt tot discussies over het aanpassen van de kernuitstap in de regeringsonderhandelingen. Een domme paniekreactie: België’s nucleaire afhankelijkheid verlengen terwijl kernenergie juist de oorzaak is van de problemen!

De ervaring in Japan laat zien dat met de juiste maatregelen er op korte termijn zeer veel energie kan worden bespaard, en het aandeel van hernieuwbare energie snel kan groeien. België moet hier een voorbeeld aan nemen, en groots inzetten op alternatieven om de energiebevoorrading zeker te stellen. Alleen dan kan ook dit land kernenergievrij worden.



Zal Japan opnieuw kerncentrales opstarten?

De huidige regering, onder leiding van de conservatieve premier Abe, wil de intentie herzien van de vorige regering om alle Japanse kerncentrales tegen 2030 definitief te sluiten.

MAAR:

Om te kunnen heropstarten moeten de reactoren voldoen aan een heleboel bijkomende veiligheidsvereisten die na Fukushima werden ingevoerd. De Japanse Nuclear Regulatory Authority (vergelijkbaar met het FANC in België) onderzoekt momenteel de dossiers van 20 reactoren. Meest gevorderd zijn de dossiers van twee reactoren van de Sendai-kerncentrale, die door NRA werden goedgekeurd. Dit betekent echter niet dat ze op heel korte termijn al kunnen opstarten. Er blijven belangrijke obstakels:

• technisch: het moet nog blijken dat de noodzakelijke bijkomende veiligheidsmaatregelen, die op papier werden goedgekeurd, ook effectief kunnen worden geïmplementeerd;
• democratisch: de massale weerstand van het publiek en de lokale autoriteiten zal moeten overwonnen worden;
• juridisch: er werden verschillende rechtszaken tegen het opnieuw in dienst nemen van de twee Sendai-reactoren opgestart (o.a. omdat de nucleaire nood- en interventieplannen niet voldoen);

Belangrijk is dat vanaf 2016 de Japanse elektriciteitsmarkt geliberaliseerd wordt. Hierbij is het twijfelachtig of op een vrijgemaakte energiemarkt peperdure investeringen in extra veiligheidsmaatregelen de kerncentrales nog wel rendabel zullen houden. De pro-nucleaire premier Abe wil daarom extra financiële gunstmaatregelen voor de operatoren van kerncentrales invoeren, zoals een gegarandeerde stroomprijs.