Vervuiling van ons leefmilieu

Het meer Schwarzsee ob Sölden ligt op een hoogte van 2799 meter boven de zeespiegel. Dit meer is één van de hoogst gelegen (vloeibare!) wateren in Europa waar nog vissen leven. Het bevindt zich ver van elke bron van vervuiling en wordt uitsluitend gevoed door water dat afkomstig is van de omringende bergtoppen. Nochtans zijn er PBT's, zoals chloorparaffines, ftalaten of gebromeerde vlamvertragers teruggevonden in de vissen die er leven.

Hoe vindt deze vervuiling plaats?
Hoe komen deze chemische stoffen terecht in streken die zo ver afgelegen zijn van hun uitstootplaats? De hypothese die het meest voor de hand ligt, is deze van besmetting via de atmosfeer.
Deze chemische stoffen zijn in feite "zwervende giffen", die in de meeste gevallen vluchtig of half-vluchtig zijn. Ze verdampen en worden door de wind soms duizenden kilometers meegevoerd. Deze verplaatsing gebeurt in het algemeen door stromingen in de atmosfeer van warmere streken naar koudere streken. Eens deze chemische stoffen de koudere streken bereiken, condenseren ze en vallen op de bodem samen met de neerslag. Omdat deze stoffen moeilijk afbreekbaar zijn, verdwijnen ze maar langzaam uit de lucht, het water en de bodem. Deze afbraakprocessen verlopen moeizamer naarmate de temperatuur lager en het zonlicht zwakker is. Deze stoffen zijn meestal ook bio-accumuleerbaar: ze stapelen zich op in het vetweefsel van levende organismen. Zo groeit hun concentratie vanaf de kleine organismen tot bij de vogels en de zoogdieren, met aan het einde van de voedselketen de mens.


Waar worden ze aangetroffen?
Overal! Deze eigenschappen, namelijk dat ze moeilijk afbreekbaar, bio-accumuleerbaar en (half)vluchtig zijn, zorgen ervoor dat er geen enkele regio op onze planeet gespaard lijkt van vervuiling. Zo zijn er alkylfenolen gemeten in sedimenten uit de Noordzee en uit de baai van Tokio, maar ook in het weefsel van roofvissen uit de Adriatische zee. Gebromeerde vlamvertragers zijn dan weer teruggevonden in forellen uit de Amerikaanse Grote Meren, in Baltische zalm, in mosselen uit Singapore, in baars voor de kust van Litouwen, maar ook in organismen in het water van het Scheldebekken. Organotinverbindingen zijn dan weer opgemeten in Deense en Zweedse wateren, in zeehonden uit de Kaspische zee, alsook in sommige organen van dolfijnen en walvissen.

Zijn de aangetroffen concentraties verontrustend?
Ja ! Iedere concentratie is verontrustend omdat deze stoffen zeer traag worden afgebroken en zij zich opstapelen in allerlei organismen uit de gehele voedselketen. De concentratie ervan in het milieu en in levende organismen (vooral in deze aan de top van de voedselpiramide) is onrustwekkend toegenomen de laatste jaren, en soms zelfs exponentieel gegroeid.

Rapporten en wetenschappelijke studies uitgevoerd door Greenpeace

· Vervuiling van onze meren en waterlopen: analyse van de Europese palingen
De paling is dankzij zijn lange levensduur in onze wateren en door zijn hoge resistentie tegen gevaarlijke chemische stoffen een excellente bio-indicator voor de chemische staat van onze meren en waterlopen. De studie van de Europese palingen (Anguilla anguilla) is gebaseerd op exemplaren uit 20 rivieren en meren in de landen van de Europese Unie, waaronder België. De Belgische palingen werden gevangen in het oude kanaal Charleroi-Brussel ter hoogte van Arquennes.

De studie toont met name een sterke vervuiling aan met gebromeerde vlamvertragers, chemische stoffen die gebruikt worden in textiel, plastic, en elektronische apparatuur. De gevaren van deze chemische stoffen roepen steeds meer vragen op. Een groot aantal stoffen die in de palingen werden teruggevonden, worden nog steeds gebruikt, andere zijn al sinds de jaren ’70 verboden.

Klik hier om het rapport ‘Swimming in chemicals’ te downloaden.

Een studie in opdracht van Greenpeace in september 2006 toont de aanwezigheid aan van vier types van perfluorverbindingen in dezelfde palingen. Perfluorverbindingen kunnen de leverwerking verstoren, het hormonale systeem overhoop halen en vruchtbaarheidsproblemen veroorzaken. Ze kunnen eveneens het functioneren van hart- en bloedvaten en het zenuwstelsel beïnvloeden. De stoffen worden gebruikt in antikleefstoffen en materialen die waterafstotend en vlekkenwerend moeten zijn. Merken als Teflon, dat onder meer gebruikt wordt voor Tefalpannen, en Gore-Tex maken er gebruik van.

Klik hier om het rapport «  Slipping Away: the presence of perfluorinated chemicals in eels (Anguilla anguilla) » te downloaden

· Besmetting van het regenwater
Van Februari tot April 2003 zijn stalen regenwater verzameld op een vijftigtal plaatsen verspreid over drie landen: Nederland, België en Duitsland. Deze stalen zijn geanalyseerd in een onafhankelijk en geaccrediteerd labo. De resultaten geven aan dat er persistente, bio-accumuleerbare en potentieel toxische stoffen (PBT's) zitten in de meeste regenwaterstalen: bisfenol-A, alkylfenolen, gebromeerde vlamvertragers alsook ftalaten waren alomtegenwoordig. De hoogste concentraties werden meestal opgemeten in de nabijheid van bedrijven die deze stoffen produceren.

Klik hier om het rapport "Onzichtbare chemie. Onderzoek naar giftige stoffen in regenwater" in te kijken.

· Vervuiling van een bergmeer
Zes verschillende groepen persistente organische polluenten (POPs) werden onderzocht in vissen uit het meer van Schwarzsee ob Sölden, 2799 meter boven de zeespiegel. Dit meer is een van de hoogst gelegen wateren van Europa waar nog vissen leven. In de gevangen vissen (beekridder, of salvelinus alpinus) werden chloorparaffines, ftalaten en gebromeerde vlamvertragers gemeten. Ook organochloorverbindingen zoals polychloorbyfenylen (PCB), toxafeen, dioxines en furanen zijn in de vissen teruggevonden.

Klik hier om het rapport "Les POPs - une menace pour la vie alpine" te raadplegen

· Chemische stoffen in de Baltische Zee
Dit rapport neemt een reeks wetenschappelijke publicaties onder de loep, die de aanwezigheid hebben aangetoond van persistente stoffen (POPs: Persistent Organic Pollutants) in de sedimenten en in het biotoop van de Baltische Zee. Ook hun impact op het ecosysteem van deze regio en op de gezondheid van de mensen die er leven wordt besproken.

Klik hier om het rapport "POPs in the Baltic" in te kijken

· Persistente polluenten in Europa en in de poolgebieden
Dit rapport overloopt een aantal wetenschappelijke ontdekkingen, die wijzen op de aanwezigheid van niet-afbreekbare stoffen (POPs: Persistent Organic Pollutants) in organismen (waaronder de mens) in Europa en in de poolgebieden. Er wordt bijzondere aandacht besteed aan mariene organismen, die zeer gevoelig zijn voor de toxische eigenschappen van deze stoffen.

Klik hier om het rapport "The Tip of the Iceberg" in te kijken

· Persistente polluenten in Latijns-Amerika
Dit rapport overloopt een reeks wetenschappelijke artikelen die de aanwezigheid van persistente stoffen (POPs: Persistent Organic Pollutants) behandelen in milieu, dieren menselijk weefsel in Latijns-Amerika. Hieruit blijkt dat er maar weinig kennis bestaat hierover in vergelijking met de regio's in het noordelijk halfrond. Wel wordt de vervuiling van een aantal regio's van Latijns-Amerika besproken.

Klik hier om het rapport "POPs in Latine America" te raadplegen