We hebben het al zo vaak gezien: aankondigingen van grote wegenwerken die gepaard gaan met voorspellingen van rampzalig fileleed. Het was niet anders met de werken aan het viaduct van Vilvoorde op de Brusselse ring, die op 20 juni van start gingen. Wat er de dagen nadien gebeurde, moet onze politici en bedrijfsleiders tot nadenken stemmen.

Tijdens de werken gaat het verkeer opvallend vlot. Zijn wegenwerken dan dé oplossing voor het fileprobleem?

De krantenkoppen na de aanvang van de werken spraken voor zich: “Opvallend vlotte avondspits ondanks werken aan viaduct Vilvoorde” en “Voorlopig beperkte hinder aan viaduct Vilvoorde”. Niet dat er geen files waren, maar op vele plaatsen was zelfs sprake van minder file dan op een normale werkdag. Toen ik enkele dagen na de start van de werken met enkele collega's in een bestelwagen richting de Ardennen trok, kon ik zelf vaststellen dat we in het spitsuur veel vlotter dan verwacht de ring rond Brussel voorbij waren.

Put in een moeras

Wat is er dan aan de hand? Zijn wegenwerken een mirakeloplossing voor de files? Je hoort me al komen: deze gebeurtenissen zijn alweer te linken aan het zogenaamde 'aanzuigeffect'. Verkeersexperts zijn het erover eens: bijkomende verkeersinfrastructuur zuigt nieuw verkeer aan. Dit bleek ook al meermaals in de praktijk. Zo concludeerde David Hardcastle, een expert belast door de Britse overheid met het onderzoek naar het extra verkeer op de Londense ring (M25) het volgende: Het verbreden van de M25 werd wel eens vergeleken met een put graven in een moeras: het vult op zo snel als je graaft.”

De uitgebleven verkeerschaos op de Ring is een illustratie van wat het 'omgekeerde aanzuigeffect' kan worden genoemd: minder capaciteit voor autoverkeer betekent ook minder wagens (nog een interessante analyse voor de "freaks"). Ook bij de werken op de Antwerpse ring in 2004-2005 was er minder plaats voor het autoverkeer. Ook toen werd grote verkeerschaos voorspeld. Met het "Minder Hinder"-plan zorgde men voor goede oplossingen met het openbaar vervoer. De files namen niet toe, integendeel.

Hoewel het "Minder Hinder"-actieplan voor de werken aan het viaduct van Vilvoorde vooral bestond uit omleidingen en alternatieve autoroutes en niet zozeer uit een sterk alternatief via het openbaar vervoer, zien we ook hier dat de weggebruiker zich aanpast. Bedrijven en pendelaars wijzigen hun gewoontes: met glijdende werkuren, meer lokale 'antennekantoren', door met de trein te gaan, en vroeger of later te vertrekken. Maar deze flexibiliteit heeft natuurlijk zijn grenzen wanneer er geen stevig en structureel alternatief voor de auto op poten wordt gezet.

Totaaloplossing nodig

De voorbeelden uit Antwerpen en Vilvoorde zijn slechts tijdelijke situaties, maar onze politici moeten er lessen uit trekken. Ze tonen aan dat de overheid de files niet moet oplossen met meer capaciteit voor het autoverkeer, maar wel met een doordachte totaaloplossing. Met structurele maatregelen om het fileleed te verzachten, de regio leefbaar te houden en het klimaatprobleem aan te pakken.

Helaas, in plaats van te opteren voor structurele oplossingen plant de Vlaamse (maar ook de Brusselse) overheid de absolute chaos: nog meer logistieke ontwikkelingen in de regio, een groeiende luchthaven en enkele megashoppingcentra zoals dat van Uplace in Machelen. Zelfs een klein kind ziet dat deze plannen de regio onleefbaar dreigen te maken. Bovendien rijden de makers ervan zichzelf compleet vast door al het bijkomende verkeer dat deze projecten zullen veroorzaken. Tijd voor enige bezinning tijdens het zomerrecces?

Na de zomer organiseert Greenpeace een groot mobiliseringsmoment tegen de uitbreiding van de Brusselse ring. Op 11 september is er in Vilvoorde het Rock The Ring-festival, met gratis concerten van onder meer Johan Verminnen, Jim Cole, Stash en Patrick Riguelle & Friends. Iedereen die onze politici mee tot de orde wil roepen en in actie wil komen tegen de verbreding van de Ring is van harte welkom. Alle info op www.rockthering.be, hou deze site ook in de gaten voor de laatste nieuwtjes.