“De twijfelachtige aanklacht tegen de Greenpeace-activisten”

Nieuwsartikel - 3 oktober, 2013
De bemanning van de Arctic Sunrise werd aangeklaagd voor "piraterij". Daarop staat in Rusland een gevangenisstraf van maximum 15 jaar. De krant Le Monde legt uit wat dat complexe begrip "piraterij" precies betekent.

> Lees hier het oorspronkelijke artikel op de site van Le Monde. >

De beslissing is gevallen: de Russische rechtbank heeft op woensdag 2 oktober de eerste van dertig Greenpeace-activisten aangeklaagd voor “piraterij in georganiseerd verband”. Daarop staat een gevangenisstraf van tien tot vijftien jaar.

De reden: een aantal van hen had geprobeerd om een olieplatform van de Russische oliereus Gazprom te beklimmen om zo te protesteren tegen de daaraan verbonden milieurisico's. De activisten ontkenden de veiligheid van het platform in gevaar te hebben gebracht en antwoordden dat Rusland hun schip, dat onder Nederlandse vlag vaart, op 19 september illegaal had bestormd in internationale wateren (meer bepaald in de Barentszee in het Russische noordpoolgebied). Jean-Marc Thouvenin, hoogleraar rechten aan de universiteit van Paris Ouest-Nanterre-La Défense en directeur van het Centrum voor internationaal recht (CEDIN) geeft uitleg over dit complexe begrip uit het zeerecht.

Hoe wordt het begrip piraterij omschreven in het internationale recht?

Jean-Marc Thouvenin: "Piraterij wordt omschreven in het VN-zeerechtverdrag, ook wel het Verdrag van Montego Bay genoemd, dat werd ondertekend in 1982. Volgens artikel 101 wordt piraterij gedefinieerd als “elke criminele daad van geweld, detentie of plundering die wordt gepleegd voor privédoeleinden door de bemanning of passagiers van een privéschip of -vliegtuig dat op volle zee is gericht  tegen een ander schip of vliegtuig, of tegen personen of bezit aan boord van een schip of vliegtuig”. Het is een misdaad, een ernstig misdrijf."

"Dit begrip werd opgenomen in de Conventie om de acties te definiëren die staten kunnen bestraffen op volle zee. Het is een van de uitzonderingen op het beginsel van vrije vaart in internationale wateren. Volgens dit beginsel mag geen enkele staat een schip inspecteren dat de vlag van een derde land draagt."

"Het Verdrag van Montego Bay voorziet echter niet in de bestrijding van piraterij. Het zijn dus de staten die partij zijn bij het verdrag (Rusland heeft het in 1997 geratificeerd) die piraterij bestraffen in overeenstemming met hun nationale wetgeving. Het probleem is dat sommigen dit begrip kunnen misbruiken, terwijl anderen niet de nodige wetten voorzien om piraterij te bestrijden - Frankrijk heeft zijn eigen wetgevend arsenaal bijgewerkt in 2012."

Kan men de actie van Greenpeace als “piraterij” beschouwen?

"Ik heb ernstige twijfels over deze kwalificatie. Ten eerste kan een vast olieplatform nauwelijks een vaartuig worden genoemd en het idee van piraterij is dan ook op zijn zachtst gezegd merkwaardig. De wettekst die hier veeleer van toepassing is, is het Verdrag van 1988 tot bestrijding van wederrechtelijke gedragingen gericht tegen de veiligheid van de zeevaart en vooral het Protocol wat betreft de veiligheid van vaste platforms op het continentale plateau. Deze tekst bevat geen begrip van piraterij, maar houdt zich vooral bezig met ernstige vormen van crimineel geweld, waaronder terrorisme."

"Hoewel we niet weten wat de bestorming van het platform precies inhield, is het niet erg waarschijnlijk dat Greenpeace zulke gewelddaden heeft begaan als bedoeld onder piraterij. Dat is niet de gewoonte van de NGO."

"Maar vooral de interpretatie van het begrip “privédoeleinden” in de definitie van piraterij roept vragen op. Dit begrip werd oorspronkelijk gedefinieerd in tegenstelling tot de daden van kapers tot in de negentiende eeuw: zij handelden voor openbare doeleinden, in zoverre dat ze daartoe toestemming kregen van de staten, om schepen van vijandige staten te plunderen. Het probleem is nu om een definitie voor “privédoeleinden” te geven. Kan de actie van de Greenpeace-activisten worden gekwalificeerd als privédoeleinden, terwijl de NGO het algemeen belang verdedigt door een boorprojecten midden in een natuurgebied aan de kaak te stellen? Dit element kan de aanklacht op losse schroeven zetten."

Is deze aanklacht een primeur voor een NGO?

"Daar lijkt het wel op. De “piraten” die de afgelopen jaren van zich lieten spreken, zijn mensen die schepen bezetten en vervolgens losgeld vroegen, vooral langs de kust van Kameroen, Nigeria en Somalië. Daarbij denken we met name aan wat er gebeurd is op de Ponant en de Carré-d'As."

Over welke rechtsmiddelen beschikt Greenpeace?

"Er zijn er verschillende. In ruil voor de vrijgave van het schip en zijn bemanning kan Greenpeace een borgtocht betalen aan de Russische autoriteiten om te garanderen dat de aangeklaagde activisten op hun proces verschijnen. Als Rusland weigert, wat waarschijnlijk het geval zal zijn, kan Nederland, de vlaggenstaat van de Arctic-Sunrise, overwegen een internationale gerechtelijke procedure in te stellen bij het internationale zeerechttribunaal in Hamburg. Deze procedure staat bekend als de spoedige vrijgeving van het vaartuig. Het tribunaal zal beslissen over de verplichting van Rusland om de bemanning en het schip al dan niet vrij te geven."

"Omdat 26 van de 30 aangehouden Greenpeace-activisten buitenlanders zijn, kunnen de betrokken staten (Polen, Nieuw Zeeland, USA, Canada, Denemarken, Italië, Frankrijk enz.) ook diplomatieke bescherming uitoefenen ten behoeve van hun onderdanen indien hun rechten geschonden zijn en ze alle nationale rechtsmiddelen in Rusland hebben uitgeput."

Je kan het oorspronkelijke artikel op de site van Le Monde hier terugvinden.