We zijn van het gros van onze voeding afhankelijk van een handvol megabedrijven. Maar een recent oordeel van een ‘volkstribunaal’ tegen Monsanto wekt de hoop dat dit wel eens zou kunnen veranderen.

Terwijl je door de supermarkt loopt, overweldigd door de vele keuzemogelijkheden of gefixeerd op je wekelijkse boodschappenlijst, vraag je je waarschijnlijk niet voortdurend af waar al dat voedsel vandaan komt. Het gemakkelijkste antwoord is natuurlijk dat het eten van de boerderij of uit de fabriek komt, maar het is wel zorgwekkend dat het wereldwijde voedselsysteem in handen is van 10 bedrijven – 6 landbouwgiganten en 4 multinationale ondernemingen. Bovendien zijn landbouwreuzen als Bayer en Monsanto ook nog van plan om hun activiteiten te fuseren, waardoor ze nog meer greep krijgen op ons voedsel.

Die grote deals in de landbouwindustrie klinken misschien mooi, maar verbergen een minder fraaie realiteit: die van niet-duurzame productiemethodes, uitgeputte bodems, vergiftigde waterlopen en monocultuur  – en wij kopen en consumeren het voedsel dat daaruit voortkomt.

Om die reden hebben boeren, wetenschappers en actievoerders uit de hele wereld zich verenigd in het Monsanto-tribunaal in Den Haag in Nederland, om er een zaak aan te spannen – weliswaar vanuit de bevolking – tegen de verwoesting die wordt veroorzaakt door een van de bedrijfsgiganten die de industriële landbouw promoot.

In oktober 2016 wilden gemeenschappen uit de hele wereld die het slachtoffer zijn van de manier waarop Monsanto aan landbouw doet, de agrochemische gigant ter verantwoording te roepen voor vermeende wreedheden tegen de mensheid en het milieu. Het Tribunaal kreeg zes gedetailleerde vragen voorgelegd, die gelden als zijn onderzoeksopdracht – het recht op een gezond leefmilieu, het recht op voedsel, het recht op gezondheid, de vrijheid van wetenschappelijk onderzoek, medeplichtigheid aan oorlogsmisdaden en ecocide.

In april kwamen de gemeenschappen opnieuw samen en werd een aanbeveling opgesteld, waarvan de impact een kleine stap vooruit betekent om het voedsel en de landbouw weer op te eisen en te onttrekken aan de controle van bedrijven.

In een juridisch advies stelden de vijf rechters die de zaak voorzaten dat de impact van Monsanto’s gedrag tegenover de biodiversiteit ook een negatieve invloed heeft gehad op de rechten van inheemse volken en plaatselijke gemeenschappen.

“Die impact is des te groter, doordat de inheemse bevolking en de plaatselijke gemeenschappen sterk afhankelijk zijn van het milieu. Het ontbreken van juiste informatie over de risico’s van herbiciden en ggo’s en het ontbreken van bufferende maatregelen, het ontbreken van geloofwaardige milieu-impactstudies en het ontbreken van zinvol overleg; het zijn allemaal illustraties van de manier waarop Monsanto omgaat met de mensenrechten.”

“Het huidige dominante agro-industriële model is hoogst problematisch, niet alleen omdat het afhankelijk is van gevaarlijke chemische stoffen, maar ook omdat het negatieve gevolgen heeft voor het klimaat en voor de biodiversiteit en omdat het niet in staat is om voedselsoevereiniteit te garanderen”, aldus de vijf rechters.

Hoewel het Tribunaal een initiatief is zonder wettelijke basis, zijn de adviezen afkomstig van echte, internationaal vooraanstaande en onafhankelijke rechters. De adviezen kunnen worden gebruikt door iedere individuele persoon of organisaties over de hele wereld in de strijd voor een beter voedselsysteem. Dit is een belangrijk moment om hiaten en systeemfouten in de aansprakelijkheid van bedrijven bloot te leggen.

Monsanto (dat verwikkeld is in een fusie met Bayer) verkoopt producten die de noodzakelijke transitie naar een ecologische landbouw ondermijnen en dringt in plaats daarvan aan op het gebruik van giftige agrochemicaliën en genetisch gemodificeerd zaaigoed die de greep van de grote bedrijven op de landbouwers en het voedselsysteem versterken. Regeringen kunnen de toekomst van hun bevolking en de ecosystemen beschermen door aanvragen voor fusies af te wijzen.

Terwijl we afwachten welke gevolgen het juridisch advies zal hebben in de wereldwijde strijd om voedsel, groeit de volksbeweging die de mensen en het milieu wil beschermen tegen giftige pesticiden.

Een kleine 700.000 Europese burgers hebben al hun steun betuigd aan een Europees burgerinitiatief voor een verbod op glyfosaat – de meest verkochte onkruidverdelger ter wereld en het belangrijkste ingrediënt in Monsanto’s Roundup, dat door de Wereldgezondheidsorganisatie als mogelijk kankerverwekkend wordt beschouwd. In Thailand zijn organisaties uit de civiele samenleving erin geslaagd hun regering onder druk te zetten om twee belangrijke giftige chemicaliën te verbieden: het herbicide paraquat en het insecticide chloorpyrifos. In de VS ondertekenden meer dan 300 voedsel- en boerengroepen een open brief met een verzoek aan het ministerie van Justitie om zich te verzetten tegen de megafusies in de landbouwsector.

Samen kunnen we de toekomst van het voedselsysteem de vorm geven die wij willen, het gaat om ons voedsel, onze toekomst.

Aarzel niet en teken het Europees burgerinitiatief voor een verbod op glyfosaat.

Angelica Pago is communicatiemedewerker bij Greenpeace Zuidoost-Azië
Watcharapol Daengsubha is campaigner Ecologische Landbouw bij Greenpeace Zuidoost-Azië