Vraag & antwoord

Waarom is het belangrijk onze zeeën en oceanen te beschermen? Wat is een zeereservaat? Zullen onze kinderen nog wel vis kunnen eten?

Een overzicht van veelgestelde vragen en antwoorden.

Enkele veelgestelde vragen over oceanen  
  • Waarom voert Greenpeace campagne voor de oceanen?

    Onze zeeën en oceanen herbergen de meest fantastische zeezoogdieren, vissen, koralen en planten. Maar deze unieke onderwaterwereld wordt ernstig bedreigd door schadelijke menselijke activiteiten. Overbevissing is het grootste gevaar: wereldwijd zijn de vangsten gestegen van minder dan 20 miljoen ton in 1950 tot meer dan 90 miljoen ton in 2004. Afval en chemische troep vervuilen het water, lawaai brengt het sonarsysteem van walvissen en dolfijnen in de war. En door klimaatverandering warmt het water in de oceanen te snel op.

  • Wat is het probleem met de visbestanden?

    De zeeën worden in hoog tempo leeggevist. Volgens de Wereldvoedselorganisatie (FAO) wordt ruim driekwart van alle vispopulaties zwaar bevist of overbevist. In de afgelopen 50 jaar is van de grotere roofvissen, zoals tonijn, zwaardvis en kabeljauw, al 90 procent uit de oceanen verdwenen.

    In de Noordzee is de kabeljauw ernstig bedreigd. Wetenschappers adviseren al jaren de vangst hiervan volledig te stoppen, maar toch geven de visserijministers daar geen gehoor aan.

  • Dan eten we toch andere vissoorten?

    De veel te grote vissersvloot haalt de zee in snel tempo leeg. Vissen verdwijnen van groot naar klein. Uiteindelijk blijven er alleen kwallen en algenplagen over. Doordat het ecologisch evenwicht verandert, is de kans op herstel van overbeviste bestanden kleiner. En zullen er steeds vaker kwallenplagen voorkomen.

  • Er ligt toch nog genoeg vis in de winkels?

    Het grootste probleem van de visserij is dat er meer wordt gevangen dan er van nature bij komt. Gevolg: de zee raakt steeds leger. Oudere vissen krijgen veel meer en beter nageslacht dan jonge vissen. Veel vissen zijn al uit de zee gevist voordat ze klaar zijn om te paren.

  • Welke vorm van visserij is het meest schadelijk?

    Drijfnetten en longliners veroorzaken veel slachtoffers onder dolfijnen, walvissen, schildpadden en zeevogels. De visserij met bodemsleepnetten zorgt voor enorm veel bijvangst. In het bijzonder de zogenaamde boomkor die een groot deel van de Belgische vissers gebruiken. De kettingen van de bodemvisserij die tong en schol de netten injagen, maken veel zeeleven onnodig kapot. Er zijn in de Noordzee nauwelijks gebieden beschermd tegen deze schadelijke bodemvisserij. Daarom pleit Greenpeace voor het instellen van zeereservaten.

  • Wat doen vissers met vis die onbedoeld in hun netten terechtkomt?

    Het grootste deel van deze bijvangst verdwijnt zwaar gewond of dood weer overboord. De bijvangst van bodemsleepnetten is buiten proporties, soms wel 80 procent van de vangst! Dit gebeurt met alle ondermaatse exemplaren, ander bodemleven zoals zeesterren en 'verkeerde' vissoorten (soorten waarop de visser niet vist). Voor ze over de reling worden gekieperd, zijn de meeste vissen al verdrukt of verstikt in de netten.

  • Is kweekvis geen oplossing?

    Sommige kweekvis is een goed alternatief. Maar dat geldt zeker niet voor alle kweeksoorten. Veel kwekerijen verergeren het probleem van overbevissing. Ze vangen wilde vis om hun kweekvis te voeden. Kabeljauw en zalm zijn bijvoorbeeld carnivoren en eten kílo's wilde vis. Dat lost het probleem van de overbevissing natuurlijk niet op. De enorme tropische garnalenkweekindustrieën in Latijns-Amerika en Azië hebben ook geleid tot grote verliezen. Bedreigde mangrovebossen worden vernietigd voor de aanleg van kwekerijen. Mangrovebossen zijn juist de kraamkamers van de zee. Bovendien zorgen veel viskwekerijen voor vervuiling en de verspreiding van ziektes.

  • Wat is diepzeevisserij?

    De diepzee is een onbekende schemerwereld op honderden meters onder de zeespiegel. Hier leven bizarre wezens als de reuzenspinkrab en de hengelvis. Het ecosysteem is zeer kwetsbaar en alles groeit er heel traag door de koude en duisternis. Kwetsbare soorten raken dan ook heel snel overbevist en kunnen daar nauwelijks van herstellen. Schepen trekken met hun grote, industriële bodemsleepnetten steeds verder de diepzee in, omdat de ondiepere wateren uitgeput raken. Op de diepzeebodem blijft een kale woestijn achter, waar voorheen duizenden jaren oude koralen groeiden.

  • Hoe komt het dat er steeds meer vis uit zee wordt gehaald?

    Vroeger konden vissers niet verder dan de kustwateren komen met hun kleine bootjes, en konden ze lang niet alle dagen van het jaar uitvaren. Daardoor bleven grote gebieden beschermd tegen visserij. De visbestanden van de kustzeeën konden zo weer worden aangevuld. Tegenwoordig kunnen we overal komen en zijn er steeds meer en steeds grotere vissersschepen. Met de nieuwste technologieën sporen de vissers nu veel eenvoudiger overal de visbestanden op. Door een gebrek aan volledig beschermde gebieden - zeereservaten - putten we de zee helemaal uit.

  • Wat is volgens Greenpeace de oplossing?

    Greenpeace roept overheden wereldwijd op om zo snel mogelijk zeereservaten in te stellen. Door grote delen van de zee volledig te beschermen, kunnen visbestanden en het bodemleven weer herstellen. Buiten deze gebieden moet ook de vangstcapaciteit drastisch omlaag: minder (grote) vissersschepen dus. Ook moeten verwoestende vangsttechnieken - die het bodemleven beschadigen of een hoge bijvangst opleveren - plaatsmaken voor duurzame vangstmethodes.

  • Wat zijn zeereservaten?

    Zeereservaten zijn volledig beschermde gebieden die het zeeleven beschermen tegen alle schadelijke menselijke activiteiten. Dumping, visserij, zand-, grind- en oliewinning zijn in deze volledig beschermde gebieden verboden. Dit geeft de natuur de gelegenheid om het evenwicht te herstellen. Buiten die reservaten moet duurzaam gevist worden: minder vissersboten en geen schadelijke vismethoden. Bij bestaande zeereservaten zie je meer soorten terugkomen en bestanden weer herstellen.

  • Waarom zijn zeereservaten belangrijk?

    De bescherming van het zeeleven is in ieders belang. De wereldzeeën zijn de bron van ons bestaan: zonder water geen leven! Zeereservaten bieden bescherming aan bijzondere, kwetsbare gebieden als koraalriffen of zeegras. En aan gebieden met een bijzondere bodemstructuur, die een leefgebied zijn voor veel verschillende organismen. Maar zeereservaten kunnen ook belangrijke voedselgebieden, paaigronden en migratieroutes beschermen. Zo zorgen ze voor het herstel van de visstanden.

  • Is dat waarvoor Greenpeace in de Noordzee actie voert?

    Ook de Noordzee heeft hard zeereservaten nodig. De jarenlange overbevissing en verwoestende vangstmethodes zoals de bodemsleepnetten, hebben veel visbestanden helemaal uitgeput. Wanneer grote stukken van deze zee met rust worden gelaten, kunnen vissen, zoogdieren en het bodemleven zich hier herstellen. Daarmee kunnen we soorten als de Noordzeekabeljauw van de ondergang redden.

  • Er zijn toch al zeereservaten?

    Op dit moment wordt minder dan 1 procent van de oceanen volledig beschermd. Greenpeace pleit voor een netwerk van volledig gesloten gebieden dat 40 procent van alle zeeën en oceanen omvat. Zeereservaten beschermen vooral kwetsbare gebieden als koraalriffen en belangrijke kraamkamers, paai- of voedselgebieden, en doortrekroutes van kwetsbare soorten.

  • Is er bewijs dat zeereservaten werken?

    Wereldwijd zijn er veel voorbeelden van zeereservaten die succes hebben. Het belang van zeereservaten is in veel wetenschappelijke studies aangetoond. In 2007 hebben 300 Europese wetenschappers zich uitgesproken voor het instellen van een uitgebreid netwerk van zeereservaten.

  • Wat is het Gemeenschappelijk Visserijbeleid en waarom moet het worden hervormd?

    Het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB) verwijst naar de wetten van de EU die betrekking hebben op de visserij. De hervorming van het GVB heeft betrekking op de totstandkoming van een nieuw overkoepelend wetgevend kader voor de visserij in de EU. Ook de activiteit van de Europese vloot elders in de wereld valt daaronder. Ondanks eerdere hervormingsprocessen heeft het GVB tot nu toe niet gezorgd voor een duurzaam en eerlijk beheer van de visvoorraden op basis van wetenschap. Sinds de laatste hervorming, in 2003, is de toestand van de Europese zeeën er verder op achteruit gegaan. 90 procent van de Europese visvoorraden kent een dramatische achteruitgang. Het GVB is een schoolvoorbeeld van slecht bestuur. De belangrijkste gebreken zijn:

    - Vangstplafonds worden systematisch te hoog gelegd.
    - De reducatie van de vlootcapaciteit loopt achter op de terugval van de visvoorraden.

    - Bestaande regels worden niet afgedwongen en gerespecteerd.

    - Te veel vis en ander zeeleven wordt gevangen, gedood en als afval overboord gegooid.

    - Te weinig gebieden zijn degelijk beschermd tegen de visserij.

  • Wat verwacht Greenpeace van de hervorming van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid?

    Het hoofddoel van de hervorming moet zijn: herstel en behoud van mariene ecosystemen. Alleen zo kunnen de zeeën een bron van voedsel blijven en de nodige veerkracht opbouwen tegen de impact van klimaatverandering. De volgende maatregelen zijn prioritair:

    Inperking van de vloot en de visserij-inspanning:

    Voor een ecologisch en economisch rendabele visserij moet Europa de vlootomvang en -inspanning aanpassen aan de hoeveelheid vis die nog in haar zeeën zwemt. Hiervoor moeten op Europees en op nationaal vlak bindende afspraken worden gemaakt.

    Respect voor de wetenschap:

    Wetenschappelijk instanties geven adviezen over de hoeveelheid vis die we verantwoord uit zee kunnen halen. Die adviezen zijn gebaseerd op de best beschikbare informatie. Europa moet deze adviezen respecteren en haar totale toegestane vangsten (TAC's) vaststellen op of onder de grenzen die de wetenschappers aangeven. Zo'n advies moet gelden als een wettelijk plafond.

    Transparantie en traceerbaarheid:

    De EU moet strikte regels stellen aan transparantie. Regels moeten gelden voor alle politieke besluitvorming, visserijactiviteiten en visserijketens. Bovendien moeten visproducten gegarandeerd traceerbaar zijn, van vangst tot verkoop. Zo kan Europa duurzame vis garanderen en een eind maken aan illegale visserij.

    Effectieve bescherming van mariene ecosystemen:

    Voor het behoud en herstel van onze mariene rijkdommen moeten grote gebieden volledig hersteld worden tegen visserij en andere schadelijke activiteiten. Een verbod op visserij-activiteit is noodzakelijk in belangrijke gebieden als kraamkamers, paaigebieden, foerageergebieden en kwetsbare habitats.