Vraag & antwoord

Waarom voert Greenpeace eigenlijk campagne tegen de verspreiding van ggo's in het milieu? Kunnen ggo's de honger de wereld uit helpen? Hoe weet ik in welke producten ggo's zitten?

Een overzicht van veelgestelde vragen en antwoorden.

Genetische manipulatie  
  • Wat zijn genetisch gemanipuleerde organismen (ggo's)?

    Ggo's zijn organismen waarvan de genetische eigenschappen veranderd zijn op een wijze die van nature door voortplanting en/of kruising niet mogelijk is. Alle mensen, dieren en planten bestaan uit miljarden cellen. En daarin zitten genen (DNA). Die genen bepalen onze erfelijke eigenschappen, dus of we blauwe of bruine ogen hebben en wat onze haarkleur of lichaamsbouw is. Bij planten en dieren gaat dat net zo. Bij genetische manipulatie wordt een gen uit één organisme 'geknipt' en in een andere 'geplakt', zonder dat er kruisingen aan te pas komen. Vaak wordt daarbij de grens tussen soorten overschreden: een gen afkomstig uit een vis wordt in een tomaat aangebracht, of een gen afkomstig uit een bacterie in een maïsplant.

  • Wat is het verschil tussen veredeling en genetische manipulatie?

    Ook veredeling selecteert genetische eigenschappen uit bepaalde soorten. Maar de natuur stelt daar grenzen aan. Een roos kun je kruisen met een andere rozensoort, maar nooit met een muis. Met genetische manipulatie kun je die soortgrenzen wel overschrijden. Wetenschappers kunnen genen van bacteriën, virussen, insecten, dieren en zelfs mensen onderling uitwisselen. Dat heeft niets meer te maken met het kruisen zoals dat bij veredeling gebeurt.

  • Is er een probleem met genetische manipulatie met soorteigen genen?

    Er zijn mensen die genetische manipulatie met soorteigen genen – bijvoorbeeld genen uit wilde aardappelen in aardappelen – precies hetzelfde vinden als veredeling. Cisgenese heet dat. Maar álle knippen en plakken met genen is riskant, omdat de gebruikte technieken kunnen leiden tot onverwachte effecten. Het maakt niet uit of dat soorteigen genen zijn. Cisgenese is dan ook gewoon een mooi woord voor gentechnologie, met dezelfde bijbehorende risico's.

  • Waarom voert Greenpeace campagne tegen de verspreiding van ggo's in het milieu?

    De technieken gebruikt voor genetische manipulatie zijn onvoorspelbaar. Er gaat nogal eens iets mis bij het knip- en plakwerk. Bijvoorbeeld als er per ongeluk meer dan één gen verhuist. Of als het gen niet op de juiste plaats terecht komt. Of als een gen ook verantwoordelijk bleek voor andere eigenschappen dan degene die de biotechnoloog eigenlijk wilde verhuizen. Eigenlijk weet je nooit helemaal zeker of er geen ongewenste neveneffecten zijn. Daarnaast kun je via genetische manipulatie micro-organismen, planten en dieren ontwikkelen met eigenschappen die ze via natuurlijke weg nooit zouden verwerven, bijvoorbeeld maisplanten die zelf een insectendodende stof aanmaken. Hun interactie met bestaande ecosystemen en hun effect op het milieu is moeilijk te voorspellen. Bovendien is de verspreiding van ggo's in het milieu onomkeerbaar. Het zijn immers levende organismen, die zich kunnen verspreiden en voortplanten. Indien schadelijke effecten pas na verloop van tijd zichtbaar worden, kunnen ggo's niet zomaar uit het milieu worden teruggeroepen.

  • Is Greenpeace tegen genetische manipulatie op zich?

    Nee. zolang het in een gesloten omgeving gebeurt, is Greenpeace niet tegen genetische manipulatie. Fundamenteel onderzoek is in ieders belang en biedt enorme mogelijkheden voor onze kennis van de natuur en voor nieuwe toepassingen in de geneeskunde en de industrie. Maar Greenpeace kant zich wel tegen de verspreiding van ggo's in het milieu. De biodiversiteit en de wereldwijde voedselvoorziening zijn te belangrijk om er risicovolle spelletjes mee te spelen.

  • Als het riskant is, waarom worden er dan ggo-zaden op de markt gebracht?

    De belangrijkste reden is dat grote agro-chemische multinationals wel brood zien in genen. Via octrooien, een vorm van intellectueel eigendomsrecht, eigenen ze zich het genetisch werelderfgoed toe. Ze willen soorten creëren met eigenschappen die ze van nature niet hebben, maar die hun marktwaarde flink zouden vergroten. En voor de industriële landbouw lijkt gentechnologie de langverwachte oplossing voor de talloze plagen, ziektes en onkruiden waarmee deze sector kampt. Monsanto maakt bijvoorbeeld soja, mais, katoen en koolzaad dat resistent is tegen één onkruidbestrijdingsmiddel. Niet toevallig is dat bestrijdingsmiddel ook van Monsanto. De gedachte erachter is even briljant als verwoestend voor de landbouwgrond: koop onze mais, spuit ons bestrijdingsmiddel erover en alles gaat kapot - behalve onze mais.

  • Zorgen ggo-gewassen voor minder gifgebruik?

    De meeste genetisch gemanipuleerde gewassen zijn bestendig gemaakt tegen onkruidverdelgers. Dat betekent veel van hetzelfde gif op de akkers. Helaas wordt onkruid op langere termijn resistent en zijn er juist méér en giftigere middelen nodig. Ook bij transgene gewassen die zelf insecticiden maken raken insecten op lange termijn gifbestendig, waardoor de boer vervolgens vaker de gifspuit moet pakken.

  • Leveren ggo's kleine boeren in ontwikkelingslanden iets op?

    Die boeren hebben er niets aan. Ze zitten vast aan dure zaden, meer en verplicht gif, wurgcontracten . Hun lokale kennis wordt overbodig. Wat ze echt zou helpen is de kans om zichzelf en de markt te voorzien van voedsel. Door eerlijke handel en door te stoppen met oneerlijke subsidies voor boeren in 'ontwikkelde' landen. En door een divers en kleinschaliger landbouwsysteem, aangepast aan de lokale omstandigheden.

  • Kunnen ggo's de honger de wereld uit helpen, zoals je vaak hoort?

    Volgens sommigen zijn ggo's onmisbaar om de voedselproductie op te drijven. Maar zelfs als ze de belofte van meer productie zou kunnen waarmaken, wordt daarmee het hongerprobleem niet opgelost. Er is namelijk geen tekort aan voedsel. Er wordt vandaag genoeg geproduceerd om iedereen te voeden. De mensen die honger hebben, het zijn er bijna 1 miljard, hebben geen toegang tot voedsel en daar is één grote oorzaak voor: armoede. Bovendien is het naïef om te denken dat de strijd tegen de honger een prioriteit is voor de multinationals die ggo's op de markt brengen. De meeste ggo's die vandaag op de markt zijn, werden in elk geval niet met dat doel ontwikkeld. Het zijn geen voedselgewassen, ze worden grootschalig geteeld in monoculturen en verdwijnen als veevoer in onze koeien, kippen en varkens of als biobrandstof in auto's.

  • Ggo's produceren toch meer dan traditionele gewassen?

    De ggo's die vandaag op de markt zijn, worden niet genetisch gemanipuleerd om meer te produceren. Ze zijn bestendig gemaakt tegen bepaalde insecten of tegen een bepaald gif.

  • Maar in andere werelddelen staan toch al jaren ggo-gewassen op de akkers? Daar is nog nooit iets ergs gebeurd.

    In Spanje, de VS, Canada, Argentinië en China is al gebleken hoe oncontroleerbaar en onomkeerbaar vervuiling met ggo's is. Akkers met gewone gewassen kregen gemanipuleerde stuifmeel gewoon aangewaaid of via insectenbezoek afgeleverd. Ook kunnen ggo's zich als woekerend onkruid gaan gedragen. Een voorbeeld daarvan zien we in Canada, waar het vrijwel onmogelijk is geworden om nog ggo-vrij koolzaad te telen.

  • Is het eten van ggo's slecht voor mijn gezondheid?

    Dat weten we niet. Genetisch gemanipuleerde voedingsmiddelen worden getest op veiligheid. Maar op basis van de vele 'incidenten' en bij gebrek aan epidemologische studies is niet uit te sluiten, dat ggo-voeding op lange termijn (onverwachte) effecten heeft op mensen en het milieu.

  • Als ik niet wil, kan niemand mij toch dwingen gentech te eten?

    Dat lijkt logischer dan het is. Als een product minder dan 0,9% genetisch gemanipuleerde ingrediënten bevat, hoeven producenten dat volgens EU-wetgeving niet op hun etiketten te vermelden. Verder staat op vlees ook niet of het varken ggo-veevoer heeft gegeten. In 'gewone' rijst wordt met enige regelmaat ggo-rijst aangetroffen.

  • Hoe weet ik in welke producten ggo's zitten?

    Helemaal zeker weet je dat nooit. Op de etiketten van voedingsmiddelen moet het vermeld staan als er meer dan 0,9% ggo-ingrediënten in zit. Soms is dat herkenbaar, dan staat er bijvoorbeeld 'geproduceerd met genetisch gemodificeerde soja'. Maar soms is de omschrijving wel erg verhullend: 'dit product is vervaardigd m.b.v. moderne biotechnologie'. Op producten van dieren, zoals melk of vlees, hoeft helemaal niet te staan of ze ggo's in hun voer hadden. Maar je kunt je supermarkt of voedselproducent natuurlijk laten weten waarom je hun product niet wilt kopen. Wil je zeker weten dat je ggo-vrij eet? Koop dan biologische producten.

Op deze pagina