Τα
στατιστικά στοιχεία τα λένε όλα. Από τις μπλε φάλαινες της Ανταρκτικής
έχει διασωθεί το 1% του αρχικού τους πληθυσμού παρά τα 40 χρόνια που
βρίσκονται υπό καθεστώς αυστηρής προστασίας. Κάποιοι πληθυσμοί φαλαινών
αποκαθίστανται και κάποιοι όχι. Μόνο ένας πληθυσμός, η γκρίζα φάλαινα
του ανατολικού Ειρηνικού, θεωρείται πως έχει επανέλθει στα αρχικά της
επίπεδα, αλλά το συγγενές είδος της γκρίζας φάλαινας του δυτικού
Ειρηνικού είναι ο πιο απειλούμενος πληθυσμός φάλαινας στον κόσμο.
Βρίσκεται στο χείλος της εξαφάνισης αφού έχουν διασωθεί μόνο 100
φάλαινες αυτού του είδους.
Γεγονότα και αριθμοί
Πρόσφατες
έρευνες σε DNA έχουν δείξει πως οι επιπτώσεις της εμπορικής
φαλαινοθηρίας μπορεί να είναι ακόμη σοβαρότερες από ότι είχε αρχικά
θεωρηθεί. Οι περισσότερες εκτιμήσεις για το μέγεθος του πληθυσμού των
φαλαινών ιστορικά έχουν εξαχθεί από παλιά στοιχεία, αλλά αυτή η μέθοδος
συχνά αποδεικνύεται ιδιαίτερα ανακριβής, σύμφωνα με το θαλάσσιο βιολόγο
Στίβεν Παλούμπι του Θαλάσσιου Σταθμού Χόπκινς του Πανεπιστημίου
Στάνφορντ στις ΗΠΑ.
Το
2003 ο κ. Παλούμπι και οι συνεργάτες του χρησιμοποιώντας δείγματα DNA
κατέληξαν στο συμπέρασμα πως ο πληθυσμός των μεγαπτεροφαλαινών
(φάλαινες humpback) είναι πιθανό να ανερχόταν σε 1,5 εκ. πριν αρχίσει η
εμπορική εκμετάλλευση του είδους τον 19ο αιώνα. Μπροστά σε αυτό τον
αριθμό, η προηγούμενη εκτίμηση των 100 χιλιάδων φαλαινών που
αποδέχονταν μέχρι πρότινος η Διεθνής Επιτροπή Φαλαινοθηρίας (IWC) βάσει
στοιχείων του 19ου αι. μοιάζει αμελητέα. Αυτή τη στιγμή υπολογίζεται
πως διασώζονται μόνο 20 χιλιάδες φάλαινες του συγκεκριμένου είδους.
Οι
εκπρόσωποι της Ιαπωνίας στην IWC εξακολουθούν να αναφέρονται σε μία
εκτίμηση του 1990 σύμφωνα με την οποία ο πληθυσμός των ρυγχοφαλαινών
(φάλαινες minke) της Ανταρκτικής ανέρχεται σε 760 χιλιάδες. Τα στοιχεία
όμως αυτά τελικώς απορρίφθηκαν από την IWC επειδή πρόσφατες μελέτες
υπολογίζουν πως ο αριθμός των ρυγχοφαλαινών έχει πέσει σε πολύ
χαμηλότερα επίπεδα. Σύμφωνα με τις νέες εκτιμήσεις, στα είδη όπου έχουν
γίνει πρόσφατες μελέτες, υπολογίζεται ότι σε κάθε περίπτωση οι
πληθυσμοί είναι οι μισοί περίπου απ’ ότι είχε υπολογιστεί παλαιότερα.
Οι επιστήμονες της IWC δεν μπορούν να καταλάβουν γιατί συμβαίνει αυτό
με αποτέλεσμα να μην έχουν καταλήξει μέχρι στιγμής σε μία κοινώς
αποδεκτή εκτίμηση.
Κατανάλωση, ρύπανση και καταστροφή
Η
φαλαινοθηρία δεν αποτελεί τον μοναδικό κίνδυνο για τις φάλαινες. Οι
θάλασσες, ή μάλλον οι επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας στις
θάλασσες, έχουν αλλάξει δραματικά τα τελευταία 50 χρόνια στα οποία οι
φάλαινες αποτελούν προστατευόμενο είδος. Από τους πιο διαδεδομένους
κινδύνους για τις φάλαινες είναι οι κλιματικές αλλαγές, η ρύπανση, η
υπεραλίευση, η καταστροφή του όζοντος, ο θόρυβος μέσα στις θάλασσες
όπως αυτός που προκαλείται από τα στρατιωτικά sonars χαμηλής συχνότητας
και οι προσκρούσεις σε πλοία. Η συστηματική αλιεία απειλεί τα αποθέματα
τροφής των φαλαινών ενώ παραμονεύει ο κίνδυνος να παγιδευτούν οι
φάλαινες στα δίχτυα των αλιευτικών σκαφών.
Εάν
σκέφτεστε να συμπεριλάβετε τη φάλαινα στο διαιτολόγιό σας ίσως θα
έπρεπε να το ξανασκεφτείτε: το λίπος των νεκρών φαλαινών σε ορισμένες
περιοχές έχει μολυνθεί σε τέτοιο βαθμό από ρυπογόνα οργανικά συστατικά
όπως είναι τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCBs) και τα παρασιτοκτόνα που
μπορούν να ταξινομηθούν στην κατηγορία των τοξικών αποβλήτων! Οι
οργανοχλωριωμένες ενώσεις βλάπτουν την ανάπτυξη των παιδιών και
επηρεάζουν την αναπαραγωγή.
Όμως,
παρά την εμφάνιση των παραπάνω κινδύνων, όλο και περισσότερα κράτη που
συμμετέχουν στην IWC ψηφίζουν για την άμεση επαναφορά της εμπορικής
φαλαινοθηρίας. Μερικά από τα νεώτερα και πιο "ενθουσιώδη" μέλη της
επιτροπής είναι τα κράτη Μπενίν, Γκαμπόν, Τουβαλού και Ναούρου.
Προφανώς, οι μεμονωμένες περιπτώσεις αυτών των νέων μελών δεν είναι
ένδειξη της στροφής της διεθνούς κοινής γνώμης. Αυτές οι χώρες
στρατολογήθηκαν για να συμμετέχουν στην IWC και να ψηφίζουν σύμφωνα με
το "πρόγραμμα εκλογικής ενοποίησης" της Ιαπωνικής Υπηρεσίας Αλιείας
(FAJ).
Μεγάλες προσδοκίες
Οι
προσδοκίες για αποκατάσταση των πληθυσμών της φάλαινας βασίζονταν μέχρι
τώρα στην άποψη πως, αν εξαιρέσουμε την εμπορική φαλαινοθηρία, οι
φάλαινες παραμένουν τόσο ασφαλείς όσο ήταν και πριν εκατό χρόνια.
Δυστυχώς, η άποψη αυτή δεν ευσταθεί πλέον. Γι’ αυτό το λόγο πιστεύουμε
πως πρέπει να σταματήσει κάθε μορφής φαλαινοθηρία.
