Είσαστε εδώ:
Ελληνική Προεδρία
Ιούνιος 2003
Η τέταρτη Ελληνική Προεδρία αποτελεί πλέον ιστορία. Η συγκεκριμένη Προεδρία συνέπεσε με εξαιρετικά κρίσιμες και σημαντικές διεθνείς εξελίξεις. Οι εξελίξεις αυτές δεν άφησαν πολλά περιθώρια για ουσιαστική συζήτηση ή αντιπαράθεση πάνω σε εξαιρετικά κρίσιμα περιβαλλοντικά θέματα, τα οποία πέρασαν σε δεύτερη μοίρα. Τον Δεκέμβριο του 2002, το WWF Ελλάς και η Greenpeace, κατέθεσαν συγκεκριμένες προτάσεις στην κυβέρνηση για το χειρισμό της περιβαλλοντικής ατζέντας της Προεδρίας στην ΕΕ. Το κείμενο συνυπέγραψαν και άλλες έξι ελληνικές περιβαλλοντικές Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (1).
Επιχειρήθηκε μια αποτίμηση της Προεδρίας, αναγνωρίζοντας ότι υπήρξε πρόοδος σε αρκετά ζητήματα, αν και πολλά μεγάλα θέματα παρέμειναν ακόμη ανοιχτά. Το ζητούμενο βέβαια είναι η γρήγορη μεταφορά της περιβαλλοντικής εμπειρίας και της όποιας προόδου και στην εθνική πραγματικότητα και πολιτική.
Ευρωπαϊκός Κανονισμός για τα Χημικά:
Υπήρξαν απαράδεκτες καθυστερήσεις για την κατάθεση του Κανονισμού από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ο κανονισμός αυτός φιλοδοξεί να βάλει σε τάξη την ανεξέλεγκτη κατάσταση που επικρατεί σήμερα στην παραγωγή και διακίνηση των επικίνδυνων χημικών ουσιών και προϊόντων. Μέχρι σήμερα, και υπό τις ισχυρότατες πιέσεις της χημικής βιομηχανίας, η Επιτροπή δεν έχει υιοθετήσει τον νέο κανονισμό. Ταυτόχρονα συνεχίζεται η προσπάθεια της χημικής βιομηχανίας για τη συρρίκνωση του καταλόγου των ουσιών για τις οποίες απαιτείται αυστηρή διαδικασία έγκρισης πριν από την εμπορία τους. Είναι άγνωστο εάν θα μπορούσαμε να έχουμε διαφορετικές εξελίξεις, στην περίπτωση που η Ελληνική Προεδρία ασκούσε ουσιαστικές πιέσεις για την επιτάχυνση της όλης διαδικασίας, αλλά σίγουρα θα άξιζε τον κόπο να δοκιμάσει.
Ενδιάμεση αναθεώρηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής:
Μετά την αρχική ολιγωρία, κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή επιτεύχθηκε συμφωνία στο Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ). Η συμφωνία όμως αυτή, για την οποία πολλοί πανηγυρίζουν, απέχει πολύ και από τις αρχικές προτάσεις της Επιτροπής αλλά και από τις προσδοκίες των περιβαλλοντικών οργανώσεων. Η ευκαιρία για μια ουσιαστική στροφή της γεωργίας και της ανάπτυξης της υπαίθρου προς μια πραγματικά βιώσιμη περιβαλλοντικά, κοινωνικά και οικονομικά κατεύθυνση αναβάλλεται για το 2007.
Οδηγία για την Περιβαλλοντική Ευθύνη:
Το συγκεκριμένο θέμα αποτελούσε την κύρια προτεραιότητα τόσο της Ελληνικής Προεδρίας, όσο και των περιβαλλοντικών οργανώσεων. Η Προεδρία έκανε ένα βήμα στο συγκεκριμένο θέμα όπου επιτεύχθηκε πολιτική συμφωνία επί αρκετών διατάξεων, από τους Υπουργούς Περιβάλλοντος. Δεν υπήρξε ‘κοινή θέση’ των κρατών-μελών και το θέμα θα τεθεί ξανά υπ’ όψη του Συμβουλίου Υπουργών, τον Οκτώβριο επί Ιταλικής Προεδρίας, πριν κατατεθεί στο Ευρωκοινοβούλιο. Δεν συμπεριλαμβάνεται η υποχρέωση των επιχειρήσεων για πλήρη ασφαλιστική κάλυψη. Δεν απαλείφθηκαν οι εξαιρέσεις που αφορούν την αδειοδότηση ή χρήση υπέρ-σύγχρονης τεχνολογίας των επιχειρήσεων. Με άλλα λόγια, αν μια επιχείρηση που προκαλέσει ζημιά, λειτουργούσε με άδεια, ή/και με υπερσύγχρονο εξοπλισμό, δεν υποχρεούται να ‘πληρώσει’. Η επιτευχθείσα συμφωνία αφήνει σημαντικά κενά στην εφαρμογή της αρχής “ο ρυπαίνων πληρώνει”. Στη θετική πλευρά, η Ελληνική Προεδρία έκανε ένα βήμα, αφού στο πεδίο δράσης της Οδηγίας είναι δυνατό να περιληφθεί και το θέμα της επιμόλυνσης από μεταλλαγμένους μικρο-οργανισμούς και οργανισμούς. Συνολικά, θα ήταν άδικο να μην αναγνωρίσουμε τη σοβαρή προσπάθεια που καταβλήθηκε από την Υπουργό ΠΕΧΩΔΕ.
Μεταλλαγμένα:
Η Ελληνική Προεδρία πέτυχε την έγκριση Κανονισμού για τη Διασυνοριακή διακίνηση των Μεταλλαγμένων Οργανισμών, ο οποίος επιτρέπει την εφαρμογή του Πρωτοκόλλου για τη Βιοασφάλεια. Η επικύρωση του Πρωτοκόλλου για τη Βιοασφάλεια και η μετατροπή του σε διεθνή νόμο πραγματοποιήθηκε στη διάρκεια της Ελληνικής Προεδρίας, μάλλον συμπτωματικά, ενώ ακόμα εκκρεμεί η επικύρωσή του από την Ελλάδα. Η Ελληνική Προεδρία δεν κατάφερε να προωθήσει το θέμα της αντικειμενικής ευθύνης στην περίπτωση οικονομικής βλάβης από επιμόλυνση με μεταλλαγμένους οργανισμούς. Επιπλέον, με ευθύνη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δεν προωθήθηκαν σαφείς και αυστηροί κανόνες σε κοινοτικό επίπεδο για το θέμα της επιμόλυνσης από μεταλλαγμένους οργανισμούς σε περίπτωση συνύπαρξης των μεταλλαγμένων καλλιεργειών με συμβατικές και βιολογικές. Παρόλο που η Ευρώπη πλησιάζει στην εφαρμογή ενός από τα πιο αυστηρά νομοθετικά πλαίσια στον κόσμο όσον αφορά τους μεταλλαγμένους οργανισμούς, η Ελληνική Προεδρία δεν κατάφερε να κλείσει κάποια επικίνδυνα νομοθετικά κενά που αφορούν τον Κανονισμό για τα Τρόφιμα και τις Ζωοτροφές, καθώς και την μεταφορά της Οδηγίας 2001/18 στις εθνικές νομοθεσίες της πλειοψηφίας των κρατών-μελών, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας.
Ενέργεια - Κλιματικές Αλλαγές:
Τελικά η επικύρωση του Πρωτοκόλλου του Κιότο δεν πραγματοποιήθηκε ακόμη, λόγω της αδικαιολόγητης καθυστέρησης από την πλευρά της Ρωσίας, την οποία δεν κατάφερε να πείσει η Ελληνική Προεδρία. Έτσι χάθηκε μια μοναδική ευκαιρία να ασκηθεί ουσιαστική πίεση στην κυβέρνηση των ΗΠΑ οι οποίες εξακολουθούν να διεκδικούν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Η Προεδρία προώθησε τη συνεργασία με αναπτυσσόμενες χώρες, σε συνέχεια δεσμεύσεων που ανέλαβε η Ευρωπαϊκή Ένωση στη Διάσκεψη Κορυφής του Γιοχάνεσμπουργκ, με σκοπό τη στροφή σημαντικών (αλλά δυστυχώς ανεπαρκών) επενδύσεων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών. Στις επιτυχίες της Προεδρίας καταχωρείται επίσης η επίτευξη πολιτικής συμφωνίας στην Οδηγία για την Εμπορία Αερίων του Θερμοκηπίου. Αντίθετα, η τελική συμφωνία στην Οδηγία για την Εσωτερική Αγορά Ενέργειας επιτεύχθηκε πάνω σε ένα εξαιρετικά απογοητευτικό κείμενο. Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά πως απαιτούνται επιπλέον προσπάθειες ενίσχυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο, μιας και οι προσπάθειες μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου δεν αποδίδουν επί του παρόντος τα αναμενόμενα.
Ασφάλεια Θαλάσσιων Μεταφορών και Προστασία του Θαλάσσιου Περιβάλλοντος από το Πετρέλαιο:
Παρά τις έντονες διαμαρτυρίες, κυρίως από την πλευρά ορισμένων Ελλήνων πλοιοκτητών, τελικά η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε ένα ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα για την απόσυρση των επικίνδυνων μονοπύθμενων δεξαμενόπλοιων, καθώς και μια σειρά άλλων μέτρων για την ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών. Έτσι, έστω και με δεκαετή καθυστέρηση, η ΕΕ αποκτά ένα θεσμικό πλαίσιο που βρίσκεται στην ίδια κατεύθυνση με αυτό που ισχύει στις ΗΠΑ (οι οποίες στο συγκεκριμένο θέμα ήταν πρωτοπόρες), ικανοποιώντας παράλληλα πάγια αιτήματα των περιβαλλοντικών οργανώσεων.
Στερεά Απόβλητα:
Σε σχέση με τα επιτεύγματα της Ελληνικής Προεδρίας για τη βιώσιμη διαχείριση των στερεών αποβλήτων το μόνο που μπορεί να αναφερθεί είναι ότι μέσα στη διάρκεια της Προεδρίας απλώς τέθηκαν σε ισχύ δύο Οδηγίες (96/2002, 95/2002) για την εναλλακτική διαχείριση των Αποβλήτων Ηλεκτρικού & Ηλεκτρονικού Εξοπλισμού (ΑΗΗΕ) και τον περιορισμό της χρήσης ορισμένων τοξικών ουσιών που περιέχονται σε αυτά. Δυστυχώς, η κατάσταση που επικρατεί στη χώρα μας σχετικά με τη διαχείριση αποβλήτων απέχει πολύ από την αντίστοιχη ευρωπαϊκή πραγματικότητα και αναδεικνύει το διττό χαρακτήρα της εθνικής πολιτικής και στο θέμα της διαχείρισης αποβλήτων.
Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για το Νερό:
Η Προεδρία έδωσε ώθηση στη διεθνή συνιστώσα της διαχείρισης του νερού οργανώνοντας δύο μεγάλα συνέδρια και σημειώνοντας πρόοδο στις διαδικασίες της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας για το Νερό, κυρίως στο Μεσογειακό τμήμα της Πρωτοβουλίας του οποίου την ηγεσία έχει η Ελλάδα.
Ευρωπαϊκό Σύνταγμα:
Στα θετικά μπορεί να προσμετρηθεί η συμβολή του Συμβουλίου Υπουργών Περιβάλλοντος (Άτυπο Συμβούλιο που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα) στην ενίσχυση της θέσης του τομέα του περιβάλλοντος μέσα στη νέα συνθήκη για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα, καθώς και στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη. Εξαιρετικά αρνητική εξέλιξη αποτελεί το γεγονός ότι η Συνθήκη EURATOM, η οποία χρηματοδοτεί και προωθεί την πυρηνική τεχνολογία, βρίσκεται στα Παραρτήματα του Ευρωπαϊκού Συντάγματος. Η Ελληνική Προεδρία απέτυχε να προωθήσει μια ευρωπαϊκή αντιπυρηνική πρωτοβουλία.
[1] Μεσόγειος SOS, Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης, ΕΚΠΑΖ, ΜοΜ, Οικολογική Εταιρία Ανακύκλωσης, Αρχέλων