Η πυρηνική κρίση στο σταθμό Φουκουσίμα

και νέες απαντήσεις στις ερωτήσεις σας

Δυστυχώς μέχρι σήμερα η ποιότητα των πληροφοριών σχετικά με την πυρηνική κρίση στο σταθμό Φουκουσίμα της Ιαπωνίας είναι προβληματική, με αποτέλεσμα να δημιουργείται σύγχυση στον κόσμο για το τι πραγματικά συμβαίνει και ποιοι είναι οι κίνδυνοι.

Παρακάτω η Greenpeace σας δίνει μερικές απαντήσεις σε συχνές ερωτήσεις, καθώς και μερικά χρήσιμα links από αξιόπιστες εξωτερικές πηγές. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ή να μοιράσετε αυτές τις πληροφορίες με όποιον τρόπο επιθυμείτε.

Από που να ξεκινήσω;

Χάρτης Ιαπωνίας

Washington Post: Interactive timeline of the emergency
New York Times: How a reactor shuts down and what happens in a meltdown 
BBC: Japan nuclear alert at Fukushima - Q&A
BBC: What went wrong?
Reuters: Live coverage of the earthquake aftermath
All Things Nuclear: Reactor cooling explained

---

Ερωτήσεις για την τωρινή κρίση   Ερωτήσεις για την απειλή της ραδιενέργειας  
  • Πρόκειται ήδη για μια καταστροφή; Ποιες είναι οι αρνητικές επιπτώσεις που ήδη έχει επιφέρει; Ποιες είναι οι πιθανές μακροπρόθεσμες συνέπειες στο έδαφος, τα ζώα, τη γεωργία κλπ;

    Πρόκειται για μια καταστροφή, η πλήρης έκταση της οποίας είναι ακόμη άγνωστη. Το ερώτημα πλέον δεν είναι εάν μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια καταστροφή, αλλά κατά πόσο μεγάλη είναι, πόσους ανθρώπους έχει επηρεάσει και πότε θα τεθεί υπό έλεγχο. Μόνο τότε θα μπορέσουμε να μιλήσουμε για αποκατάσταση.

    Ήδη οι αρχές έχουν αναφέρει διαρροή ραδιενέργειας εκτός του χώρου των αντιδραστήρων. Αυτή τη στιγμή πλέον η προσοχή εστιάζεται στη μόλυνση από δύο ραδιενεργά στοιχεία: το ιώδιο-131 και το καίσιο-137.

    Το περιοδικό Time αναφέρει για τη μόλυνση με ραδιενεργό ιώδιο:

    “Όταν τα θυρεοειδικά κύτταρα απορροφήσουν πάρα πολύ ραδιενεργό ιώδιο, είτε μέσω του αέρα είτε μέσω μολυσμένων τροφίμων, μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος για καρκίνο του θυρεοειδούς, σύμφωνα με την Αμερικάνικη Ένωση για τα νοσήματα του θυρεοειδούς. Τα μωρά και τα μικρά παιδιά διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο επειδή ο θυρεοειδής τους είναι πιο ευαίσθητος στην ακτινοβολία. Οι άνθρωποι άνω των 40 ετών διατρέχουν μικρότερο κίνδυνο.”

    H Αμερικάνικη Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος αναφέρει για τη μόλυνση με Καίσιο 137:

    “Οι άνθρωποι μπορούν να καταπιούν το καίσιο 137 με το φαγητό και το νερό, ή μπορούν να το εισπνεύσουν όπως τη σκόνη. Εάν το καίσιο 137 εισέλθει στο σώμα, εισχωρεί ομοιόμορφα στους μαλακούς ιστούς του σώματος με αποτέλεσμα να εκτίθενται στη ραδιενέργεια. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις αυτού του μετάλλου εμφανίζονται στους μύες, ενώ στα οστά και το λίπος είναι ελαφρώς χαμηλότερες. Σε σύγκριση με κάποια άλλα ραδιονουκλίδια, το καίσιο 137 παραμένει στο σώμα για ένα σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Αποβάλλεται μέσω των ούρων. Η έκθεση στο καίσιο-137 μπορεί επίσης να είναι εξωτερική (δηλαδή, η έκθεση στη γάμμα ακτινοβολία εξωτερικά του σώματος). Όπως με όλα τα ραδιονουκλίδια, η έκθεση στην ακτινοβολία του καισίου 137 αυξάνει το ρίσκο για καρκίνο.”

    Το παρακάτω κείμενο προέρχεται από την Ένωση Ανήσυχων Επιστημόνων (Union of Concerned Scientists).

    Το ιώδιο 131 είναι ένα από τα πιο ραδιενεργά ισότοπα που απελευθερώνονται σε ένα πυρηνικό ατύχημα. Ο χρόνος ημιζωής του είναι 8 μέρες. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζονται 8 μέρες για να διασπαστεί η μισή ποσότητα του ραδιενεργού υλικού. Ως εκ τούτου, η μεγαλύτερη ανησυχία προκαλείται τις πρώτες μέρες και εβδομάδες μετά το ατύχημα. Είναι επίσης πτητικό και εξαπλώνεται εύκολα. Στο ανθρώπινο σώμα εισχωρεί και συγκεντρώνεται στο θυρεοειδή, όπου μπορεί να προκαλέσει καρκίνο του θυρεοειδούς και μετέπειτα στη ζωή. Η πιθανότητα αυτή είναι μεγαλύτερη στα παιδιά. Για να αποφευχθεί η απορρόφηση του ιωδίου 131, οι άνθρωποί μπορούν να λάβουν προληπτικά χάπια ιωδίου καλίου, έτσι ώστε ο θυρεοειδής να κορεστεί με μη-ραδιενεργό ιώδιο και να μην είναι σε θέση να απορροφήσει το ιώδιο 131.

    Το καίσιο 137 είναι ένα άλλο ραδιενεργό ισότοπο που έχει απελευθερωθεί μετά το ατύχημα. Έχει χρόνο ημιζωής περίπου 30 χρόνια, γεγονός που σημαίνει ότι η διάσπασή του θα διαρκέσει περισσότερο από έναν αιώνα. Οι ζωντανοί οργανισμοί αντιμετωπίζουν το καίσιο 131 σαν να ήταν κάλιο, γίνεται μέρος των ρευστών ηλεκτρολυτών και τελικά αποβάλλεται. Το καίσιο 137 περνάει στην τροφική αλυσίδα. Μπορεί να προκαλέσει πολλούς διαφορετικούς τύπους καρκίνου.

    Η έκθεση του Reuters σχετικά με τις επιπτώσεις στην τροφική αλυσίδα

  • Πόσο απειλείται η υγεία των εργαζομένων στο σταθμό Φουκουσίμα; Εκτίθενται σε θανάσιμες δόσεις ραδιενέργειας;

    Τα υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας οδήγησαν στην εκκένωση του σταθμού από το προσωπικό (συνολικά περίπου 800 άτομα) εκτός από 50 εντελώς απαραίτητους τεχνικούς για τη διαχείριση της κρίσης. Είναι σαφές ότι οι ηρωικές προσπάθειες τους για την ασφάλεια του πληθυσμού θέτει σε κίνδυνο την υγεία τους. Μετά τις εκρήξεις στις μονάδες 1 και 3, έχουν αναφερθεί τραυματισμοί σε αρκετούς εργάτες.

  • Υπάρχει ευρύτερη διαρροή ραδιενέργειας στην περιοχή; Πώς μπορούν να προστατευθούν οι κάτοικοι;

    Οι οδηγίες αφορούν στα γενικότερα μέτρα προστασίας από τη ραδιενεργό έκθεση σε περίπτωση πυρηνικού ατυχήματος:

    * Οι κάτοικοι θα πρέπει να παραμένουν μέσα στα σπίτια τους και να κλείσουν ερμητικά τις πόρτες και τα παράθυρα. Ο πρώτος κίνδυνος αφορά στο νέφος ραδιενεργού ιωδίου (Ιώδιο-131). Εφόσον δε βρέξει το ιώδιο δε θα καταλήξει στο έδαφος και μεγάλες δόσεις πιθανότατα θα εισπνευστούν, ειδικότερα από όσους μένουν κοντά στο σταθμό Φουκουσίμα
    * Οι κάτοικοι θα πρέπει να λαμβάνουν ταμπλέτες ιωδίου μόνο σε περίπτωση που τους δοθεί η οδηγία, ή αν είναι σαφές ότι υπάρχει κίνδυνος σημαντικής έκθεσης σε ραδιενέργεια. Οι ταμπλέτες ιωδίου έχουν σημαντικές ανεπιθύμητες παρενέργειες και δε θα πρέπει να λαμβάνονται χωρίς σοβαρό λόγο και μόνο στις συνιστώμενες δόσεις.

    Περισσότερες πληροφορίες εδώ

  • Έχουν καταγραφεί υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας περιμετρικά του πυρηνικού σταθμού; Έχουν εκτεθεί άνθρωποι σε επικίνδυνα επίπεδα ακτινοβολίας;

    Ναι. Πολλές από τις καταμετρήσεις που έχουν γίνει στην είσοδο του σταθμού δείχνουν ότι τα επίπεδα ραδιενέργειας είναι πολύ υψηλά, σε βαθμό που κάποιος μπορεί να δεχτεί την ανώτατη επιτρεπόμενη ετήσια δόση μέσα σε διάστημα μίας μόνο ώρας. Θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι πολλοί από τους εργάτες στο σταθμό έχουν δεχθεί πολύ υψηλές δόσεις ραδιενέργειας, ενώ τουλάχιστον ένας πάσχει από ασθένεια που οφείλεται σε υψηλή έκθεση σε ακτινοβολία (acute radiation sickness).

    Σύμφωνα με το BBC:

    Οι τοπικές αρχές αναφέρουν ότι 190 άνθρωποι έχουν εκτεθεί στη ραδιενέργεια. Ένα αμερικανικό πολεμικό πλοίο, το USS Ronald Reagan, ανίχνευσε χαμηλά επίπεδα ραδιενέργειας σε απόσταση 160 χλμ από το σταθμό Φουκουσίμα.

  • Οι επιπτώσεις θα είναι τοπικές ή θα εξαπλωθούν;

    Οι παράγοντες που επηρεάζουν την έκταση των επιπτώσεων είναι πολλοί. Η βαρύτητα των επιπτώσεων στην υγεία, εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες κατά τη διάρκεια αλλά και μετά την απελευθέρωση ραδιενέργειας, καθώς και από την ποσότητα ραδιενέργειας. Η απελευθέρωση ραδιενεργών υλικών στην ατμόσφαιρα μπορεί να δημιουργήσει ραδιενεργό νέφος, ικανό τα ταξιδέψει μέχρι και τις ΗΠΑ αν οι καιρικές συνθήκες δε μεταβληθούν. Πρέπει, όμως, να γίνει σαφές πως δεν θα υπάρξει πραγματικός κίνδυνος από τη μεταφορά ραδιενέργειας σε τόσο μεγάλη απόσταση. Αντιθέτως, ο πληθυσμός της Ιαπωνίας αντιμετωπίζει πολύ σοβαρό ενδεχόμενο έκθεσης σε υψηλά επίπεδα ακτινοβολίας.

    Ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες και την ποσότητα της βροχόπτωσης, τα περισσότερα ραδιενεργά υλικά, θα καταλήξουν στην περιοχή γύρω από τους αντιδραστήρες της Φουκουσίμα. Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος ρύπανσης της περιοχής από ισότοπα, όπως το Καίσιο-137, τα οποία έχουν μεγάλο χρόνο ζωής. Αν η ρύπανση είναι πάνω από κάποια συγκεκριμένα επίπεδα, ενδέχεται να μείνει ακατοίκητη η περιοχή για πολλές δεκαετίες. Επίσης, τα ραδιενεργά υλικά, μπορούν να επηρεάσουν το έδαφος, την τροφική αλυσίδα με αποτέλεσμα να φτάσουν με έμμεσο τρόπο σε ανθρώπους και ζώα. Τέλος, το ατύχημα μπορεί να επηρεάσει και τον υδροφόρο ορίζοντα, λόγω των ρήψεων νερού στους αντιδραστήρες και τις δεξαμενές εξαντλημένων καυσίμων. Υπάρχουν ήδη αναφορές για μικρής κλίμακας μόλυνση του πόσιμου νερού της περιοχής Φουκουσίμα με Καίσιο-137.

  • Υπάρχει ασφαλής δόση ακτινοβολίας; Εάν ναι – σε τι επίπεδα η ραδιενέργεια καθίσταται επικίνδυνη;

    Όχι, δεν υπάρχει ‘ασφαλής’ δόση ραδιενέργειας. Ωστόσο, όλοι μας κάθε μέρα είμαστε εκτεθειμένοι σε κάποιες δόσεις ακτινοβολίας. Αυτό λέγεται ακτινοβολία ‘υποστρώματος’ ή ‘περιβάλλοντος’. Αυτή εκλύεται από διάφορες πηγές και είναι αναπόφευκτη: κοιτάσματα ουρανίου, ραδόνιο στα κτίρια μας, ηλιακή ακτινοβολία κα. Θα ήταν φρόνιμο να αποφεύγουμε οποιαδήποτε επιπλέον ακτινοβολία.

    Το κοινώς αποδεκτό ‘επιτρεπόμενο’ όριο έκθεσης σε ακτινοβολία είναι 1 mSv (μιλισιβέρτ) για το γενικότερο πληθυσμό και 20mSv για τους εργαζόμενους στα πυρηνικά εργοστάσια.

Ερωτήσεις για την πυρηνική ενέργεια & τις κλιματικές αλλαγές  
  • Με τόσο λίγα ατυχήματα, δεν αποδεικνύεται πως η πυρηνική ενέργεια είναι ασφαλής;

    Είναι ψέμα πως είναι σπάνια τα ατυχήματα. Για την ακρίβεια μπορείτε να βρείτε ένα ατύχημα για κάθε μέρα του χρόνου. Η χρήση της πυρηνικής ενέργειας συνδέεται απόλυτα με ατυχήματα και επιπλοκές στην υγεία και το περιβάλλον. Από το Τσερνόμπιλ ως τη Φουκουσίμα, έχουν καταγράφει επισήμως 800 σοβαρά περιστατικά.

  • Η πυρηνική κρίση στην Ιαπωνία, δεν είναι απλώς θέμα κακής τύχης; Πώς να προβλέψει κανείς ένα σεισμό και ένα τσουνάμι;

    Ο σεισμός και το τσουνάμι είναι ακριβώς οι συνθήκες για τις όποιες θα έπρεπε να έχει προετοιμαστεί η πυρηνική βιομηχανία της Ιαπωνίας, αφού η χώρα είναι εξαιρετικά σεισμογενής. Μην ξεχνάμε επίσης, πως η Ιαπωνία ανήκει στις πιο τεχνολογικά ανεπτυγμένες χώρες. Δεν είναι θέμα "τύχης", αλλά θέμα κακού σχεδιασμού και απαράδεκτων ενεργειακών επιλογών.

    Η πυρηνική βιομηχανία, δε μπορεί με κανένα τρόπο να ισχυρίζεται πως τα πυρηνικά είναι απολύτως ασφαλή και μετά να ρίχνει το φταίξιμο στην "τύχη". Δεν υπάρχει ούτε ένας πυρηνικός αντιδραστήρας, σε όλο τον κόσμο, που να είναι απολύτως ασφαλής. Η πυρηνική ενέργεια θα είναι πάντα επικίνδυνη σε ένα συνδυασμό κακού σχεδιασμού, ανθρώπινου λάθους και φυσικών καταστροφών.

  • Η πυρηνική ενέργεια, δεν είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών;

    Όχι. Η πυρηνική ενέργεια δε μπορεί να κάνει σχεδόν τίποτα. Χρησιμοποιείται μόνο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και καταλαμβάνει μόνο το 16% της παγκόσμιας παραγωγής και λιγότερο από 6% της παγκόσμιας κατανάλωσης. Η ηλεκτροπαραγωγή, ευθύνεται περίπου για το 1/3 των ανθρωπογενών εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου.

    Το σενάριο της Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας δείχνει πως ακόμα και αν τετραπλασιαστεί η σημερινή παραγωγή πυρηνικής ενέργειας, το μερίδιό της στην παγκόσμια κατανάλωση θα είναι λιγότερο από 10%, ενώ η μείωση των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου θα είναι λιγότερο από 4%.

    Τετραπλασιασμός της εγκατεστημένης ισχύος σημαίνει ότι για τις επόμενες τρεις δεκαετίες, θα πρέπει να συνδέεται στο δίκτυο ένας νέος αντιδραστήρας κάθε 10 ημέρες, σε ένα κόστος που θα ανέρχεται σε πολλά τρισεκατομμύρια δολάρια. Με άλλα λόγια, απλά ανέφικτο.

    Την ίδια ώρα όμως, αύξηση της εγκατεστημένης πυρηνικής ισχύος σημαίνει περιορισμός της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ). Όχι μόνο γιατί οι πανάκριβες επενδύσεις σε πυρηνικούς σταθμούς, θα σπαταλάνε πολύτιμους πόρους που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τις ΑΠΕ και την εξοικονόμηση ενέργειας. Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι τα πυρηνικά (όπως και ο άνθρακας) είναι τεχνολογίες ασύμβατες με τις ΑΠΕ, δηλαδή δεν μπορούν να συνυπάρξουν σε ένα ενεργειακό σύστημα που θα έχει πολύ υψηλά ποσοστά ΑΠΕ.

  • Μπορούμε να μειώσουμε τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και να αποφύγουμε τις κλιματικές αλλαγές χωρίς τα πυρηνικά και τον άνθρακα;

    Ασφαλώς. Αν οι κυβερνήσεις θέλουν πραγματικά να μειώσουν δραστικά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στα επίπεδα που μας υποδεικνύει η επιστήμη (περίπου 95% ως το 2050 για τις αναπτυγμένες χώρες) και να αποφύγουν τις μη-αναστρέψιμες και καταστροφικές για τους λαούς κλιματικές αλλαγές, η λύση είναι μόνο στη σταδιακή απεξάρτηση από μεγάλες και αργές μονάδες που παράγουν φορτίο βάσης (άνθρακας και πυρηνικά). Επιπλέον, θα πρέπει να προωθήσουν υπεύθυνα τις επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες (δηλαδή στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, στην εξοικονόμηση ενέργειας και στα έξυπνα δίκτυα).

    Η έκθεση της Greenpeace Ενεργειακή Επανάσταση δείχνει τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να απεξαρτηθεί από τα πυρηνικά και να χρησιμοποιεί 100% ΑΠΕ για την ηλεκτροπαραγωγή μέχρι το 2050.

  • Μπορούμε να κλείσουμε όλους τους πυρηνικούς αντιδραστήρες χωρίς να μας λείψει η ενέργεια που παράγουν;

    Ναι. Το σενάριο της παγκόσμιας Ενεργειακής Επανάστασης της Greenpeace δείχνει πως δε χρειάζεται να χτιστεί ούτε ένας ακόμα νέος αντιδραστήρας, ενώ πως αυτοί που λειτουργούν ήδη μπορούν να αποσυρθούν πλήρως ως τη δεκαετία του 2030. Διαβάστε περισσότερα εδώ (σελίδα 32).

Βασικές πληροφορίες:  
  • Πόσους αντιδραστήρες έχει η Ιαπωνία; Πόσο παλιοί είναι; Που βρίσκονται;

    Η Ιαπωνία έχει 54 αντιδραστήρες σε 18 πυρηνικούς σταθμούς. Η συνολική εγκατεστημένη ισχύς είναι 47.000MW που για το 2010 κάλυψε το 29% της ηλεκτροπαραγωγής.

    Τέσσερις πυρηνικοί σταθμοί είναι εγκατεστημένοι στην ανατολική όχθη κοντά στο επίκεντρο του σεισμού: Οναγκάβα (3 αντιδραστήρες), Φουκουσίμα-Νταίτσι (6 αντιδραστήρες), Φουκουσίμα Νταΐνι (4 αντιδραστήρες) και Τοκάι (1 αντιδραστήρας). Αυτοί οι αντιδραστήρες χρησιμοποιούν τεχνολογία ζέοντος ύδατος (Boiling Water Reactors) και τέθηκαν σε λειτουργία στις δεκαετίες του 1970 και του 1980. Ο πλησιέστερος σταθμός είναι ο Κασιβαζάκι-Καρίβα (7 αντιδραστήρες) που βρίσκεται στην αντίπερα όχθη (δυτική) της νήσου Χόντου (το βασικό νησί της Ιαπωνίας όπου βρίσκεται το Τόκιο).

  • Περισσότερες λεπτομέρειες για τους αντιδραστήρες των δύο σταθμών Φουκουσίμα

    Φουκουσίμα 1 (Νταίτσι)
    1 x 439 MW - έτος λειτουργίας 1970
    4 x 760 MW έτη λειτουργίας 1973-1977

    Φουκουσίμα 2 (Νταίνι)
    4 x 1067 MW έτη λειτουργίας 1979-1986

    Οναγκάβα
    1 x 498 MW έτος λειτουργίας 1983
    2 x 796 MW έτη λειτουργίας 1994 και 2001

    Τοκάι 2
    1 x 1060 MW έτος λειτουργίας 1978

    Περισσότερες πληροφορίες για τον πυρηνικό στόλο της Ιαπωνίας

Περισσότερες πηγές: