Αθήνα, 18-05-2001
Με στόχο την υπογραφή της πρώτης
διεθνούς συμφωνίας που θα απαγορεύει την παραγωγή και χρήση των πιο
τοξικών χημικών ουσιών, γνωστών και ως "Βρώμικη Δωδεκάδα",
εκπρόσωποι 120 χωρών θα συναντηθούν στη Στοκχόλμη από 21 ως 23
Μαϊου. Η Greenpeace χαιρετίζει αυτή την πρωτοβουλία, την οποία
θεωρεί ως ένα πρώτο βήμα για τη σταδιακή κατάργηση όλων των τοξικών
ουσιών που σήμερα απειλούν το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία.
Πάνω από 100.000 διαφορετικές χημικές ενώσεις βρίσκονται σε
χρήση παγκοσμίως και ο αριθμός τους αυξάνει εντυπωσιακά καθώς νέα
προϊόντα εισέρχονται στην αγορά. Πολλές απ' αυτές είναι εξαιρετικά
επικίνδυνες και μπορούν να έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο
περιβάλλον και τη δημόσια υγεία. Μεταξύ αυτών των επικίνδυνων
ενώσεων ξεχωρίζουν κάποιες που μοιράζονται τρία κοινά
χαρακτηριστικά: είναι εξαιρετικά σταθερές στο περιβάλλον, είναι
τοξικές και βιοσυσσωρεύσιμες. Οι ενώσεις αυτές είναι γνωστές με το
όνομα POPs (Persistent Organic Pollutants). Περιλαμβάνουν
φυτοφάρμακα, πρόσθετα καλλυντικών και πλαστικών, βιομηχανικά
προϊόντα και ανεπιθύμητα παραπροϊόντα ορισμένων βιομηχανικών
διεργασιών (όπως οι διοξίνες). Τόσο ο άνθρωπος όσο και οι υπόλοιποι
ζωντανοί οργανισμοί έρχονται σε επαφή με αυτές τις επικίνδυνες
ενώσεις, είτε με την άμεση χρήση διαφόρων προϊόντων, είτε με την
τροφή, την εισπνοή και το νερό. Λόγω της αναμφισβήτητης
επικινδυνότητάς τους, η διεθνής κοινότητα έθεσε ως προτεραιότητα τη
δραστική μείωση ή και εξάλειψη των ενώσεων αυτών.
Ήδη το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP) έχει
συντάξει ένα πρώτο κατάλογο με τις πιο επικίνδυνες χημικές ενώσεις,
γνωστό και ως "Βρώμικη Δωδεκάδα". Aλλοι διακυβερνητικοί φορείς,
όπως η Σύμβαση Όσλο-Παρισιού (OSPAR) για την προστασία του ΒΑ.
Ατλαντικού, έχουν κάνει ένα βήμα παραπέρα. Όχι μόνο έχουν περιλάβει
περισσότερες ουσίες στον κατάλογο των επικίνδυνων χημικών ουσιών,
αλλά έχουν διακηρύξει και την πρόθεσή τους να προχωρήσουν και στην
πλήρη εξάλειψή τους το αργότερο ως το 2020 ("ο στόχος της μιας
γενιάς").Δεν είναι τυχαίο ότι στη λίστα προτεραιότητας των Ηνωμένων
Εθνών, όλες οι ενώσεις μοιράζονται ένα κοινό χαρακτηριστικό.
Περιέχουν χλώριο, γεγονός που προσδίδει και τα χαρακτηριστικά της
σταθερότητας, της τοξικότητας και της βιοσυσσώρευσης. Οι
επικίνδυνες αυτές ενώσεις είναι γνωστές και ως οργανοχλωριωμένες
ενώσεις ή χλωριωμένοι υδρογονάνθρακες. Οι oργαvoχλωριωμέvες εvώσεις
επιδρoύv με πoλλoύς τρόπoυς στους ζωντανούς οργανισμούς. Τo πιο
αvησυχητικό στoιχείo είvαι η επίδρασή τoυς στα oρμovικά συστήματα
με τη μίμηση θηλυκώv oρμovώv και τη διατάραξη της γεvετικής
διαδικασίας. Οι βλάβες στoυς ζωvταvoύς oργαvισμoύς περιλαμβάvoυv:
μείωση της φωτoσύvθεσης στo φυτoπλαγκτόv (τη βάση της υδάτιvης
τρoφικής πυραμίδας), αυξημέvη θvησιμότητα και δυσμoρφίες σε μικρά
ψάρια, λέπτυvση τoυ κελύφoυς τωv αυγώv και διάφoρες αvωμαλίες στα
vεoγvά σε πoλλά είδη, εκθήλυvση και στειρότητα, μειωμέvα επίπεδα
αρσεvικώv oρμovώv, αvωμαλίες τoυ κραvίoυ και άλλα πρoβλήματα
αvάπτυξης, δυσλειτoυργία τoυ αvoσoπoιητικoύ συστήματoς, χαμηλή
πυκνότητα σπέρματoς σε άvδρες, καρκίvo τoυ μαστού σε γυvαίκες,
πρoβλήματα αvάπτυξης (όπως μειωμέvo μέγεθoς εγκεφάλoυ) σε παιδιά,
εξασθέvηση τoυ αvoσoπoιητικoύ συστήματoς.
Σε ότι αφορά την κατάσταση στον ελληνικό χώρο, ήδη η χώρα μας
έχει απαγορεύσει τις 10 από τις 12 κατηγορίες POPs που
περιλαμβάνονται στη "Βρώμικη Δωδεκάδα", αν και κάποιες από τις
ουσίες αυτές κυκλοφορούν ακόμη παράνομα ή είναι θαμμένες και
πλημμελώς αποθηκευμένες σε διάφορες περιοχές της χώρας. Εκείνο όμως
που δεν έχει κάνει η Ελλάδα είναι να χαράξει μια ολοκληρωμένη και
συνεκτική πολιτική για την εξάλειψη των διοξινών και των φουρανίων.
Στην κατεύθυνση αυτή, η Greenpeace απέστειλε πρόσφατα στον υπουργό
ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε Κ. Λαλιώτη, μια πρόταση εθνικής πολιτικής για την
εξάλειψη των διοξινών.
"Δεν υπάρχει καιρός για χάσιμο. Η τοξική απειλή είναι σοβαρή,
παρούσα και εξαπλώνεται παντού στον πλανήτη. Από τις βιομηχανικά
αναπτυγμένες χώρες μέχρι τις εσχατιές της Γης, την Αρκτική και την
Ανταρκτική. Τα POPs βρίσκονται πλέον παντού. Ανιχνεύονται σε όλους
σχεδόν τους ζωντανούς οργανισμούς και συνιστούν μια από τις
μεγαλύτερες απειλές για τις επερχόμενες γενεές", επεσήμανε ο
Στέλιος Ψωμάς, διευθυντής του ελληνικού γραφείου της
Greenpeace.
Αν για ορισμένες ουσίες (π.χ. φυτοφάρμακα) αρκεί μια απαγόρευσή
τους, δεν ισχύει το ίδιο στην περίπτωση των διοξινών και φουρανίων.
Επειδή οι ενώσεις αυτές είναι παραπροϊόντα πολλών διαφορετικών
βιομηχανικών και άλλων διεργασιών, η εξάλειψή τους προϋποθέτει
απάλειψη των ίδιων των πηγών, δηλαδή σημαντικές αλλαγές προς την
κατεύθυνση της καθαρής παραγωγής. Γι' αυτούς τους λόγους, η
Greenpeace ζητά τα εξής:
1. Να απαγορευτεί η παραγωγή και χρήση όλων των POPs σε
παγκόσμια κλίμακα.
2. Για να γίνει δυνατή μια τέτοια απαγόρευση, επιβάλεται η
υποκατάσταση των POPs από ασφαλείς ουσίες.
3. Η βιομηχανία και ο αγροτικός τομέας θα πρέπει να στραφούν
στην καθαρή παραγωγή, δεδομένου ότι ο μόνος τρόπος για να
αποφευχθεί η διασπορά των POPs στο περιβάλλον είναι να σταματήσει
οριστικά η παραγωγή και χρήση τους.
4. Ως άμεση προτεραιότητα και κατ' ελάχιστον, θα πρέπει να
αναληφθεί δράση για την εξάλειψη όλων των εκπομπών, εκλύσεων και
απορρίψεων των ουσιών που περιλαμβάνονται στις λίστες των
UNEP/OSPAR, πολλές από τις οποίες υπάγονται στα POPs. Αυτός είναι ο
μόνος δρόμος για να γίνει εφικτός ο στόχος για κατάργηση των
απορρίψεων ΟΛΩΝ των επικίνδυνων ουσιών στον χρονικό ορίζοντα μιας
γενιάς.
5. Οι χημικές ουσίες θα πρέπει να θεωρούνται κατά τεκμήριο
επικίνδυνες μέχρι αποδείξεως του εναντίου και όχι όπως συμβαίνει
σήμερα που κυκλοφορούν ακόμη και όταν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις
για την επικινδυνότητά τους. Με άλλα λόγια, θα πρέπει να εφαρμοστεί
στην πράξη η "αρχή της πρόληψης".
6. Τα μέτρα για την εξάλειψη των POPs θα πρέπει να εφαρμοστούν
σε εθνικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο, δεδομένου ότι η
ρύπανση δεν γνωρίζει σύνορα.
7. Οι χώρες της Σύμβασης OSPAR, αλλά και όλες οι χώρες της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα πρέπει να καταρτίσουν λεπτομερή σχέδια και
στρατηγικές για την εξάλειψη όλων των τοξικών, σταθερών και
βιοσυσσωρεύσιμων ενώσεων στον χρονικό ορίζοντα μιας γενιάς.
8. Η ελληνική κυβέρνηση θα πρέπει επιτέλους να αποκτήσει μια
συνεκτική πολιτική διαχείρισης των τοξικών ενώσεων και αποβλήτων
και να προχωρήσει τόσο σε άμεσα μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος
και της δημόσιας υγείας, όσο και στη χάραξη μακροχρόνιας πολιτικής
για την εξάλειψη των διοξινών και των υπολοίπων POPs.
Τι ισχύει στην Ελλάδα;
Ποια είναι η "βρώμικη δωδεκάδα"