ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΤΟΞΙΚΩΝ ΥΦΑΛΟΧΡΩΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΙΕΘΝΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ (5/10/2001)

Αθήνα, 5-10-2001

Την ικανοποίησή της εξέφρασε η Greenpeace για τη σημερινή απόφαση του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΙΜΟ), να προχωρήσει στην απαγόρευση των τοξικών υφαλοχρωμάτων για πλοία που περιέχουν την ουσία ΤΒΤ, από 1-1-2003. Η σημαντική αυτή απόφαση του ΙΜΟ προβλέπει ακόμη το σταμάτημα της παραγωγής και εμπορίας αυτών των τοξικών ουσιών, προκειμένου να προστατευτεί το θαλάσσιο περιβάλλον.Κατά τη διάρκεια των εργασιών του ΙΜΟ που ξεκίνησαν στις 1/10 και ολοκληρώθηκαν σήμερα, ακτιβιστές της Greenpeace πραγματοποίησαν σειρά διαμαρτυριών σε βιομηχανίες που παράγουν τα τοξικά υφαλοχρώματα με ΤΒΤ, απαιτώντας την απαγόρευση της χρήσης τέτοιων υφαλοχρωμάτων, καθώς και τη γενικευμένη απαγόρευση της χρήσης όλων των οργανικών ενώσεων του κασσιτέρου, κατηγορία στην οποία υπάγεται το ΤΒΤ.

"Με την απόφαση αυτή δικαιώνεται η πολύχρονη διεθνής εκστρατεία της Greenpeace και άλλων περιβαλλοντικών οργανώσεων για να σταματήσει η εσκεμμένη δηλητηρίαση της θάλασσας με τοξικές ουσίες, δηλητηρίαση που μπορεί να αποφευχθεί αφού ήδη παρέχονται επαρκείς εναλλακτικές λύσεις", τόνισε ο Στέλιος Ψωμάς, διευθυντής του ελληνικού γραφείου της Greenpeace.

Να σημειωθεί ότι πέρσι το καλοκαίρι, η Greenpeace πραγματοποίησε έρευνα στα λιμάνια του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης, η οποία έδειξε την παρουσία υψηλών συγκεντρώσεων τοξικών ουσιών που χρησιμοποιούνται σε υφαλοχρώματα πλοίων. Οι αναλύσεις της Greenpeace στα δύο λιμάνια για τον εντοπισμό της τοξικής ουσία ΤΒΤ, έδειξαν υπερβάσεις των ορίων που προτείνουν διεθνείς συμβάσεις για την ουσία αυτή έως και κατά 1,8 εκατομμύρια φορές. Υψηλά και πολύ πάνω από τα όρια ήταν και τα επίπεδα ΤΒΤ κοντά σε παραλίες λουομένων στη Σαλαμίνα. Η Greenpeace πραγματοποίησε δειγματοληψίες στις αρχές Αυγούστου 2000 σε ιζήματα του βυθού πέντε περιοχών του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης (Κυνοσούρα, Λιμνιώνας/Σελήνια Σαλαμίνας, Ικόνιο Πειραιά, Λιμάνι Θεσσαλονίκης, Παραλία Θεσσαλονίκης δίπλα στο Μέγαρο Μουσικής). Η επιλογή των περιοχών αυτών έγινε με βάση την πυκνότητα διέλευσης και παρουσίας πλοίων. Πιο συγκεκριμένα, επιλέχθηκε μία περιοχή (Κυνοσούρα) όπου γίνεται αμμοβολή και απομάκρυνση των υφαλοχρωμάτων των πλοίων, δύο περιοχές με υψηλή κυκλοφορία πλοίων (Ικόνιο Πειραιά και Λιμάνι Θεσσαλονίκης) και δύο περιοχές χαμηλής κυκλοφορίας πλοίων (Λιμνιώνας/Σελήνια Σαλαμίνας και θαλάσσια περιοχή Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης).

Σε όλες ανεξαιρέτως τις περιοχές παρατηρήθηκαν υψηλές συγκεντρώσεις ΤΒΤ και μάλιστα σαφώς ανώτερες από το σχετικό όριο που έχει προτείνει το 1997 η διεθνής Σύμβαση Όσλο-Παρισιού για την Προστασία του ΒΑ Ατλαντικού (OSPAR) και το οποίο ορίστηκε σε 0,05 μg ΤΒΤ/Kg ιζήματος. Συγκεκριμένα, οι συγκεντρώσεις ΤΒΤ κυμάνθηκαν από 85 έως 89.600 μg ΤΒΤ/Kg. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις παρατηρήθηκαν, όπως ήταν αναμενόμενο, στην περιοχή της Κυνοσούρας, όπου πραγματοποιούνται αμμοβολές και απόρριψη του ΤΒΤ που περιέχεται στα υφαλοχρώματα απ' ευθείας στη θάλασσα (μια πρακτική που θεωρείται αδιανόητη σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες).

Ο τριβουτυλο-κασσίτερος (ΤΒΤ) είναι ένα ισχυρό βιοκτόνο που χρησιμοποιείται ως πρόσθετο σε υφαλοχρώματα πλοίων από τη δεκαετία του 1970. Λόγω της τοξικής του δράσης εμποδίζει την ανάπτυξη αλγών, οστράκων και άλλων θαλάσσιων οργανισμών στα ύφαλα των πλοίων. Δυστυχώς όμως, η ουσία αυτή διαφεύγει από τα υφαλοχρώματα και διασπείρεται στο θαλάσσιο περιβάλλον. Έτσι, συσσωρεύεται στα ιζήματα του βυθού, ιδιαίτερα σε περιοχές με μεγάλη κίνηση πλοίων όπως τα λιμάνια. Η τοξική δράση του ΤΒΤ γίνεται επίσης εμφανής και κατά μήκος πολυσύχναστων διαδρομών στην ανοιχτή θάλασσα.

Το ΤΒΤ προκαλεί διαταραχές του ενδοκρινικού συστήματος σε οστρακοειδή. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως "imposex", και σημαίνει στην πράξη ότι θηλυκοί οργανισμοί αναπτύσσουν αρσενικά χαρακτηριστικά λόγω προφανώς της δράσης του ΤΒΤ στο ορμονικό σύστημα. Υψηλές συγκεντρώσεις ΤΒΤ έχουν ανιχνευτεί και σε αίμα ανθρώπων που εξετάστηκαν, ενώ εκφράζονται φόβοι ότι το ΤΒΤ και άλλες συγγενείς του ενώσεις μπορούν να επηρεάσουν και το ανθρώπινο ενδοκρινικό σύστημα, όπως συμβαίνει και στους θαλάσσιους οργανισμούς.

Τον Ιούνιο του 2000, η Σουηδική Επιθεώρηση Χημικών Ουσιών (KemI) σε έκθεσή της προς τη σουηδική κυβέρνηση, ανέφερε πως "η έκθεση των ανθρώπων στο σύνολο των οργανικών ενώσεων του κασσιτέρου θα πρέπει να μας ανησυχεί. Είναι αμφίβολο αν τα εκτιμούμενα περιθώρια ασφαλείας είναι επαρκή για να προστατεύσουν τους ανθρώπους από πιθανές δυσμενείς επιπτώσεις στο ανοσοποιητικό τους σύστημα".

Η συνειδητοποίηση των προβλημάτων από τη χρήση του ΤΒΤ έχει οδηγήσει σε περιορισμούς στη χρήση του ως βιοκτόνο. Η Γαλλία π.χ. το έχει απαγορεύσει για πλοία μικρότερα των 25 μέτρων ήδη από το 1982. Οι ΗΠΑ και η Βρετανία ακολούθησαν το 1988. Αντίστοιχες ρυθμίσεις ισχύουν πλέον και στην Ελλάδα, όπως και στις υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στη Σύνοδο του Ρίο το 1992, είχε τονιστεί η ανάγκη άμεσης κατάργησης του ΤΒΤ και των άλλων τοξικών υφαλοχρωμάτων μόλις υπάρξουν ασφαλή υποκατάστατα. Προβλέπονταν μάλιστα και κυρώσεις για τυχόν καθυστερήσεις στην υλοποίηση μιας τέτοιας απαγόρευσης.

Το 1998, η Γενική Συνέλευση του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΙΜΟ) ζήτησε από ομάδα εμπειρογνωμόνων να εργαστεί στην κατεύθυνση μιας διεθνούς νομοθεσίας, η οποία θα απαγορεύει τη χρήση ΤΒΤ σε όλα τα πλοία από το 2003 και θα εγγυάται ότι όλα τα πλοία θα είναι πλήρως απαλλαγμένα από ΤΒΤ ως το 2008. Τον Μάρτιο του 2000, η Επιτροπή Περιβάλλοντος του ΙΜΟ επαναβεβαίωσε την ανάγκη κατάργησης του ΤΒΤ. Η οριστική απόφαση ελήφθη τελικά στις 5-10-2001.

Σε ότι αφορά τα μη τοξικά υφαλοχρώματα, κυκλοφορούν ήδη στην αγορά χρώματα που απωθούν τα άλγη και τα οστρακοειδή με μηχανικό τρόπο. Στις 28-7-2000, κατατέθηκαν στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (ΙΜΟ) τα αποτελέσματα έρευνας που πραγματοποίησαν από κοινού η WWF και το Υπουργείο Περιβάλλοντος της Κάτω Σαξονίας και η οποία διήρκεσε δύο χρόνια. Η έρευνα εξέτασε την αποτελεσματικότητα 18 διαφορετικών μη τοξικών υφαλοχρωμάτων. Σύμφωνα με την έρευνα αυτή, πιο αποτελεσματικό αποδείχθηκε ένα υφαλόχρωμα βασισμένο σε μικροϊνες (SealCoat), ενώ καλά αποτελέσματα έδωσαν και τα υφαλοχρώματα που βασίζονται σε προϊόντα σιλικόνης. Σημειωτέον, ότι η εταιρεία που εμπορεύεται το SealCoat έχει έδρα τη Βούλα, αν και δεν καταφέρνει να προωθήσει εύκολα τα προϊόντα της σε Έλληνες πλοιοκτήτες, σε αντίθεση με το εξωτερικό. Το SealCoat έχει χρόνο ζωής 3-5 χρόνια, σχετικά χαμηλό κόστος και ήδη χρησιμοποιείται σε πάνω από 400 σκάφη σε όλο τον κόσμο.