Αθήνα, 17-12-2001
Το πράσινο φως για μια πολιτική
εξάλειψης των διοξινών σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο έδωσε το
τελευταίο Συμβούλιο Υπουργών Περιβάλλοντος (12/12), με αφορμή την
πρόσφατη υιοθέτηση κατευθυντήριων τιμών για τα επίπεδα διοξινών στα
τρόφιμα και τις ζωοτροφές. Η Greenpeace επισημαίνει ότι τα επίπεδα
στα οποία εκτίθενται οι ευρωπαίοι καταναλωτές είναι ήδη εξαιρετικά
υψηλά και πολύ πέραν των στόχων που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Παράλληλα, η Greenpeace καλεί την ελληνική κυβέρνηση να προχωρήσει
το ταχύτερο δυνατό στη λεπτομερή καταγραφή και αξιολόγηση των πηγών
έκλυσης διοξινών και να χαράξει μια εθνική στρατηγική που να
εγγυάται ότι δεν θα ξαναβρεθούμε ενώπιον άλλων διατροφικών
σκανδάλων.
Η απόφαση αυτή του Συμβουλίου Υπουργών είναι το πρώτο βήμα
προκειμένου να γίνουν πράξη όσα αποφασίστηκαν πρόσφατα στη διεθνή
διάσκεψη της Στοκχόλμης (Μάιος 2001). Στα πλαίσια της Σύμβασης της
Στοκχόλμης (Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants -
POPs), η διεθνής κοινότητα αποφάσισε να περιορίσει τη χρήση και
απελευθέρωση στο περιβάλλον των πιο τοξικών ουσιών, γνωστών και ως
"Βρώμικη Δωδεκάδα", μεταξύ των οποίων και οι διοξίνες (αλλά και τα
συγγενή προς αυτές φουράνια). Μεταξύ άλλων, η σύμβαση αυτή
προβλέπει τη δημιουργία εθνικών καταλόγων εκπομπών διοξινών, έτσι
ώστε να είναι δυνατή η χάραξη πολιτικής για την εξάλειψη των
διοξινών.
"Η Ελλάδα δεν έχει ολοκληρωμένη και συνεκτική πολιτική για την
εξάλειψη των διοξινών. Παρά το διατροφικό σκάνδαλο του Βελγίου, το
1999, και παρά τις συνεχείς επισημάνσεις της Greenpeace, όχι μόνο
δεν υπάρχει ξεκάθαρη πολιτική αλλά υπάρχει και άγνοια του
πραγματικού μεγέθους του προβλήματος. Με εξαίρεση κάποιες
ενδεικτικές αναλύσεις για παρουσία διοξινών σε τρόφιμα ζωικής
προέλευσης που έγιναν τον Αύγουστο του 1999 από το Υπουργείο
Ανάπτυξης (Γενική Γραμματεία Καταναλωτών) και κάποια ελάχιστα
δείγματα σε γάλατα που έγιναν από ιδιωτικές εταιρείες του κλάδου,
δεν υπάρχουν δημοσιευμένα στοιχεία για την ποιότητα τροφίμων ζωικής
προέλευσης. Όλα τα δείγματα περιείχαν διοξίνες και αυτό δείχνει πως
το πρόβλημα δεν είναι μόνο εισαγόμενο, αλλά έχουμε και σημαντικές
εγχώριες πηγές διοξινών", επεσήμανε ο Νίκος Χαραλαμπίδης,
διευθυντής του ελληνικού γραφείου της Greenpeace.
Κανένα από τα 17 κτηνιατρικά εργαστήρια σε όλη τη χώρα, ούτε τα
2 Ινστιτούτα Υγιεινής Τροφίμων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, δεν
διαθέτει την υποδομή για έλεγχο διοξινών και συγγενών ουσιών σε
τρόφιμα. Σύμφωνα με το Υπουργείο Γεωργίας, η σχετική διεξαγωγή
ελέγχων είναι περιορισμένη με αποστολή δειγμάτων ζωοτροφών (αλλά
όχι και τροφίμων ζωικής προέλευσης) στο εξωτερικό.
Ακόμη και σήμερα στην Ελλάδα δεν έχουν εξοπλιστεί πλήρως τα
κατάλληλα εργαστήρια και φυσικά δεν πραγματοποιούνται οι σχετικοί
έλεγχοι για διοξίνες. Το θετικό είναι ότι διασφαλίστηκε κάποιος
ελάχιστος εξοπλισμός δύο εργαστηρίων (στο Δημόκριτο και το Εθνικό
Αστεροσκοπείο Αθηνών αντίστοιχα) τα οποία όμως δεν λειτουργούν
ακόμη επαρκώς.
Δεν υπάρχει κάποιο ασφαλές όριο κάτω από το οποίο να μη
κινδυνεύει κανείς από την έκθεση σε διοξίνες. Επειδή όμως
εκτιθέμεθα ούτως ή άλλως σε πολλές πηγές διοξινών, η Παγκόσμια
Οργάνωση Υγείας όρισε ως "ανεκτή" δόση την πρόσληψη 1-4
τρισεκατομμυριοστών του γραμμαρίου (pg) ανά κιλό βάρους ανά μέρα,
ως τη δόση εκείνη που με τα σημερινά δεδομένα μπορεί να
χαρακτηρισθεί ως "κοινωνικά αποδεκτή". Αυτό σημαίνει ότι ένα άτομο
βάρους 60 κιλών δεν θα πρέπει να δέχεται πάνω από 60-240 pg
ημερησίως. Σε κάποιες χώρες, π.χ. ΗΠΑ, ισχύουν ακόμη αυστηρότερα
όρια. Σε πρόσφατη (2001) έκθεση της αμερικανικής Υπηρεσίας
Περιβάλλοντος (ΕΡΑ), αναφέρεται πως η επικινδυνότητα των διοξινών
είναι τουλάχιστον δεκαπλάσια αυτής που μέχρι σήμερα πιστεύαμε.
Στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος υιοθετήθηκε τον Ιούλιο του
2001, είναι η εβδομαδιαία πρόσληψη διοξινών να μη υπερβαίνει τα 14
pg ανά κιλό βάρους (δηλαδή τα 2 pg ανά κιλό βάρους ημερησίως).
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι ο μέσος ευρωπαίος καταναλωτής
δέχεται μέσω της διατροφής του 1,2-3 pg TEQ διοξίνης ανά κιλό
βάρους του ανά μέρα. Αυτό σημαίνει μέχρι και 21 pg TEQ διοξίνης ανά
κιλό βάρους εβδομαδιαίως, όταν ο στόχος της ΕΕ είναι τα 14 pg.
Είναι σαφές ότι τα νούμερα είναι ήδη στο κόκκινο. Θα πρέπει μάλιστα
να συνυπολογίσει κανείς πως τα παραπάνω αφορούν τον "μέσο" άνθρωπο.
Όταν αναφερόμαστε όμως σε ειδικές κατηγορίες, π.χ. στα παιδιά, τότε
τα πράγματα είναι χειρότερα. Όπως επισημαίνει σχετική έκθεση της
ΕΕ, τα νεογνά έως 2 μηνών δέχονται μέσω του γάλακτος 27-144 φορές
μεγαλύτερη δόση διοξινών απ' αυτήν που προτείνει η Παγκόσμια
Οργάνωση Υγείας.
Επιπλέον, πέραν της μακροχρόνιας έκθεσης σε διοξίνες, υπάρχουν
ενίοτε και περίοδοι κρίσης όπως π.χ. το σκάνδαλο των διοξινών στο
Βέλγιο, που μπορούν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία των
ευρωπαίων καταναλωτών. Μελέτη Βέλγων ερευνητών, η οποία
δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο του 2001, έδειξε ότι μόνο στη χώρα αυτή το
σκάνδαλο των διοξινών του 1999, θα οδηγήσει σε 40-8.000 επιπλέον
περιπτώσεις καρκίνου μέσα στα επόμενα χρόνια.
Για τη χάραξη εθνικής πολιτικής για την εξάλειψη των διοξινών, η
Greenpeace προτείνει τα εξής βήματα:
ΠΡΩΤΟ ΒΗΜΑ: Καταγραφή και αξιολόγηση του προβλήματος.
ΔΕΥΤΕΡΟ ΒΗΜΑ: Κατάρτιση συγκεκριμένου προγράμματος για την
εξάλειψη των διοξινών.
Αυτό στην πράξη σημαίνει τα εξής:
1. Καθορισμός εθνικού στόχου.
(π.χ. μείωση κατά 50% ως το 2005, 70% ως το 2010, πλήρης
εξάλειψη το αργότερο ως το 2020).
2. Πάγωμα αδειοδότησης νέων πηγών έκλυσης διοξινών.
(π.χ. κάθε νέα επένδυση θα πρέπει να εγκρίνεται μόνο με την
προϋπόθεση ότι έχουν ληφθεί μέτρα για να αποφευχθεί η έκλυση
διοξινών)
3. Σταδιακή απάλειψη των υπαρχουσών πηγών διοξινών.
(π.χ. κλείσιμο ανεξέλεγκτων χωματερών, εφαρμογή νέων τεχνολογιών
στη Χαλυβουργία, κατάργηση χλωριωμένων πλαστικών PVC, κλπ)
ΤΡΙΤΟ ΒΗΜΑ: Αντιμετώπιση κατά προτεραιότητα των μεγάλων και
σημαντικών πηγών έκλυσης διοξινών.
(π.χ. κλείσιμο των ανεξέλεγκτων χωματερών που είναι σήμερα η
σημαντικότερη ίσως πηγή έκλυσης διοξινών στην Ελλάδα)
ΤΕΤΑΡΤΟ ΒΗΜΑ: Σταδιακή κατάργηση των χλωριωμένων προϊόντων.
Για να παραχθούν διοξίνες χρειάζεται μια πηγή χλωρίου. Η
κατάργηση των επικίνδυνων χλωριωμένων προϊόντων είναι απαραίτητος
όρος και αναγκαία συνθήκη για την οριστική εξάλειψη των διοξινών.
Στην κατεύθυνση αυτή επιβάλεται η άμεση κατάργηση συγκεκριμένων
χλωριωμένων προϊόντων όπως π.χ. τα πλαστικά PVC. 'Αλλωστε, πρόσφατα
(3-4-2001) το Ευρωκοινοβούλιο έδωσε το πράσινο φως σε μια Πράσινη
Βίβλο για το PVC, για κανονισμούς δηλαδή που θα περιορίζουν
σημαντικά τη χρήση του PVC.