Αθήνα, 4-11-1999
Χημική νάρκη έτοιμη να εκραγεί ανά
πάσα στιγμή αποτελούν τα εγκαταλελειμμένα φυτοφάρμακα στις
εγκαταστάσεις της εταιρείας ΝΟΒΑ Α.Β.Ε.Ε. (πρώην ΔΙΑΝΑ) στη Νέα
Ευκαρπία Θεσσαλονίκης, καταγγέλλει η Greenpeace. Εκατοντάδες τόνοι
επικίνδυνων και ακατάλληλων προς χρήση φυτοφαρμάκων βρίσκονται
πλημμελώς αποθηκευμένοι στο χώρο του εργοστασίου που δεν λειτουργεί
πια, χωρίς στοιχειώδη μέτρα προφύλαξης, ενώ η διαρροή τους στο
περιβάλλον και η επιβάρυνση της περιοχής αποτελεί πια καθημερινό
φαινόμενο.
Ακτιβιστές της Greenpeace με ειδικές προστατευτικές φόρμες και
μάσκες εισχώρησαν στο χώρο των εγκαταστάσεων της ΝΟΒΑ, όπου
βρίσκονται σε άθλια κατάσταση εκατοντάδες βαρέλια και χαρτοκιβώτια
με φυτοφάρμακα, πολλά από τα οποία είναι ληγμένα και ακατάλληλα
προς χρήση και έστειλαν μήνυμα κινδύνου για τα επικίνδυνα
τοξικά.
"Φέρνουμε στο φως μια από τις χειρότερες περιπτώσεις
κακοδιαχείρισης τοξικών ουσιών στην Ελλάδα", επεσήμανε ο Στέλιος
Ψωμάς, διευθυντής του ελληνικού γραφείου της Greenpeace. "Από τη
δεκαετία του '80, η τοπική κοινωνία αγωνίζεται για να απομακρυνθούν
τα επικίνδυνα τοξικά, κι όμως τίποτα δεν αλλάζει. Σήμερα, ένα και
πλέον χρόνο μετά το κλείσιμο της εταιρείας, η κατάσταση είναι
επικίνδυνη όσο ποτέ, αφού ο χώρος είναι αφύλακτος και
απροστάτευτος. Μια σπίθα αρκεί για να μετατρέψει όλη τη δυτική
Θεσσαλονίκη σε κόλαση".
Οι εγκαταστάσεις της ΝΟΒΑ Α.Β.Ε.Ε. καταλαμβάνουν έκταση 31,5
στρεμμάτων στην Ν. Ευκαρπία Θεσσαλονίκης, επί της παλαιάς οδού
Ωραιοκάστρου-Θεσσαλονίκης. Στην περιοχή υπάρχει πλήθος βιοτεχνιών,
ενώ η Ευκαρπία βρίσκεται σε απόσταση 1,5 χιλιομέτρου. Η τελευταία
χρήστης (μισθώτρια) των εγκαταστάσεων και αποθηκών ΝΟΒΑ Α.Β.Ε.Ε.,
ιδίων συμφερόντων και μετοχικής σύνθεσης με την ΔΙΑΝΑ Α.Β.Ε.Ε.
(όπως είναι πιο γνωστή η εταιρεία), κηρύχθηκε τον περασμένο χρόνο
σε πτώχευση, οι δε εργαζόμενοι έκαναν επίσχεση εργασίας. Οι
εγκαταστάσεις σφραγίστηκαν με απόφαση της Εισαγγελίας
Θεσσαλονίκης.
Στις εγκαταλελειμμένες και άθλιες εγκαταστάσεις της εταιρείας
βρίσκονται παρατημένοι πάνω από 1.000 τόνοι επικίνδυνων
φυτοφαρμάκων. Η τελευταία επίσημη καταγραφή του Υπουργείου
Γεωργίας, το 1993, έκανε λόγο για 1.260 τόνους φυτοφαρμάκων
διαφόρων κατηγοριών, μεταξύ των οποίων και 20 τόνοι επικίνδυνων και
απαγορευμένων οργανοχλωριωμένων ενώσεων. Επιπλέον, 460 τόνοι
φυτοφαρμάκων της ΝΟΒΑ, βρίσκονται σε άλλους αποθηκευτικούς χώρους
στη Ν. Ευκαρπία, τη Χαλάστρα και τη Σίνδο. Μεταξύ των φυτοφαρμάκων
συγκαταλέγονται ιδιαιτέρως επικίνδυνες ουσίες με νευροτοξική δράση
(οργανοφωσφορικά φυτοφάρμακα), ενώ η καταστροφή των συσκευασιών που
έχει επέλθει με την πάροδο του χρόνου έχει ως αποτέλεσμα τη
διασπορά των ουσιών αυτών στην ευρύτερη περιοχή. Όπως
χαρακτηριστικά αναφέρει ο Νομάρχης Θεσσαλονίκης σε έγγραφό του της
5-8-99, το πρόβλημα "εμφανίζεται ως ιδιαίτερα ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟ και
ΕΚΡΗΚΤΙΚΟ, καθώς η επί 15ετία και πλέον μη ελεγχόμενη αποθήκευση
και κατάσταση των εύφλεκτων και τοξικών προϊόντων, εγκυμονεί
σοβαρότατους κινδύνους για την υγεία και ασφάλεια των περιοίκων και
όχι μόνον".
Στις 29-3-93, το Υπουργείο Γεωργίας είχε δεσμεύσει τις ποσότητες
των φυτοφαρμάκων που βρίσκονταν στις εγκαταστάσεις της εταιρείας
και είχε απαιτήσει την καταστροφή ή επανεξαγωγή τους εντός
εξαμήνου, κάτι που δεν έγινε ποτέ. Στις 11-6-93, το ΥΠΕΧΩΔΕ έδωσε
τριετή παράταση για μετεγκατάσταση της εταιρείας, η οποία τελικά
οδηγήθηκε σε πτώχευση το 1998.
Πριν από το κλείσιμό της, η εταιρεία υπέβαλε στο ΥΠΕΧΩΔΕ αναφορά
ασφαλείας στα πλαίσια της Οδηγίας Σεβέζο για τις επικίνδυνες
βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Παρόλο που το μεγάλο πρόβλημα είναι οι
εκατοντάδες τόνοι δεκάδων διαφορετικών ενώσεων, στην έκθεση "δεν
εξετάστηκαν οι ποσότητες γεωργικών φαρμάκων που είναι αποθηκευμένες
στην εγκατάσταση αλλά είναι δεσμευμένες από τρίτους (Υπουργείο
Γεωργίας) που έχουν και την ευθύνη διαχείρισης τους". Έτσι, η
έκθεση εξέτασε τους κινδύνους από τη διαρροή τριών μόνο από τις
δεκάδες διαφορετικές ουσίες που υπάρχουν στο χώρο του εργοστασίου.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η έκθεση, "με βάση ιστορικά δεδομένα
και προηγούμενη εμπειρία για εγκαταστάσεις τυποποίησης και
συσκευασίας γεωργικών φαρμάκων όπως η εγκατάσταση της ΝΟΒΑ
Α.Β.Ε.Ε., το κύριο σενάριο ατυχήματος με ενδεχόμενες συνέπειες
εκτός των ορίων της εγκατάστασης είναι αυτό της φωτιάς σε
σημαντικές ποσότητες χημικών ουσιών, με αποτέλεσμα τη δημιουργία
τοξικού νέφους που ενδέχεται να διασπαρεί στην ευρύτερη περιοχή".
Σύμφωνα πάντα με την έκθεση, τυχόν πυρκαγιά θα μπορούσε να αποφέρει
ανεπανόρθωτες βλάβες στην υγεία ακόμα και σε απόσταση 3,2
χιλιομέτρων από την εγκατάσταση. Να τονιστεί επίσης, ότι σε
περίπτωση πυρκαγιάς, από την καύση των οργανοχλωριωμένων
φυτοφαρμάκων που βρίσκονται στην εγκατάσταση θα παραχθούν διοξίνες
και άλλες επικίνδυνες χλωριωμένες ενώσεις, οι οποίες λόγω της
σταθερότητάς τους μπορούν να μεταφερθούν σε πολύ μεγάλες
αποστάσεις.
Να σημειωθεί ότι κάποια από τα αποθηκευμένα φυτοφάρμακα (π.χ.
chlorobenzilate) έχουν απαγορευτεί στη χώρα μας από το 1986, ενώ
για πολλά (π.χ. lindane, dodine, phorate, azinphos methyl, azinphos
ethyl, κ.λπ.) ισχύουν περιορισμοί στη χρήση τους. Ιδιαίτερα για τα
οργανοφωσφορικά φυτοφάρμακα, λόγω της μεγάλης τοξικότητάς τους, η
Σύμβαση της Βαρκελώνης για την προστασία της Μεσογείου (της οποίας
η Ελλάδα είναι συμβαλλόμενο μέρος) αποφάσισε το 1991 την κατάργησή
τους το αργότερο ως το 2005. Δυστυχώς, η Ελλάδα δεν έχει κάνει
μέχρι στιγμής κανένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.
Η περίπτωση της ΝΟΒΑ είναι δυστυχώς μία μόνο από τις πολλές
περιπτώσεις κακοδιαχείρισης τοξικών ουσιών σε όλη τη χώρα. Εδώ και
μια πενταετία έχουν έρθει στο φως της δημοσιότητας πολλές
περιπτώσεις ταφής επικίνδυνων φυτοφαρμάκων σε διάφορες περιοχές της
Ελλάδας, μόνο σε δύο περιπτώσεις όμως υπήρξε κάποια κινητοποίηση
από πλευράς των αρμοδίων αρχών και έγινε εξαγωγή των φυτοφαρμάκων
για καταστροφή. Να σημειωθεί ότι η διαχείριση των επικίνδυνων
φυτοφαρμάκων που βρίσκονται στις εγκαταστάσεις της ΝΟΒΑ θα
απαιτήσει περίπου 700 εκατ. με 1 δισ. δρχ, χρήματα που δεν διαθέτει
αυτή τη στιγμή η Νομαρχία Θεσσαλονίκης και θα χρειαστεί συνεπώς η
συνδρομή των συναρμόδιων υπουργείων (Γεωργίας, ΥΠΕΧΩΔΕ, Ανάπτυξης).
Δυστυχώς δεν υπάρχει στην Ελλάδα η δυνατότητα καταστροφής αυτών των
φυτοφαρμάκων και συνεπώς η μόνη λύση είναι η εξαγωγή τους. Σε καμιά
περίπτωση όμως δεν θα πρέπει να επιλεγεί η μέθοδος της καύσης, αφού
πρόκειται για μια επικίνδυνη τεχνολογία που απλώς μεταθέτει το
πρόβλημα αλλού. Ευτυχώς παρέχονται μια σειρά από εναλλακτικές και
ασφαλέστερες τεχνολογίες (φυσικοχημικές μέθοδοι) για την καταστροφή
των επικίνδυνων φυτοφαρμάκων, οι οποίες και θα πρέπει να
αναζητηθούν με τον χαρακτήρα του επείγοντος.
"Δεν μπορούμε να κλείνουμε τα μάτια σ' αυτό το σοβαρό πρόβλημα.
Δεν μπορούμε να αφήνουμε χημικές νάρκες έτοιμες να εκραγούν δίπλα
σε κατοικημένες περιοχές", επεσήμανε ο Στέλιος Ψωμάς.