ΤΟΞΙΚΑ ΧΡΩΜΑΤΑ ΣΕ ΠΛΟΙΑ (5-9-2000)

Αθήνα, 5-9-2000

Έρευνα της Greenpeace στα λιμάνια του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης, έδειξε την παρουσία υψηλών συγκεντρώσεων τοξικών ουσιών που χρησιμοποιούνται σε υφαλοχρώματα πλοίων. Οι αναλύσεις της Greenpeace στα δύο λιμάνια για τον εντοπισμό της τοξικής ουσία ΤΒΤ, έδειξαν υπερβάσεις των ορίων που προτείνουν διεθνείς συμβάσεις για την ουσία αυτή έως και κατά 1,8 εκατομμύρια φορές. Υψηλά και πολύ πάνω από τα όρια ήταν και τα επίπεδα ΤΒΤ κοντά σε παραλίες λουομένων στη Σαλαμίνα. Η Greenpeace ζητά την απαγόρευση της χρήσης, σε όλα τα πλοία, υφαλοχρωμάτων που περιέχουν την τοξική ουσία ΤΒΤ, καθώς και τη γενικευμένη απαγόρευση της χρήσης όλων των οργανικών ενώσεων του κασσιτέρου, κατηγορία στην οποία υπάγεται το ΤΒΤ.

"Ζητάμε να σταματήσει η εσκεμμένη δηλητηρίαση της θάλασσας με τοξικές ουσίες, καθώς όλοι γνωρίζουν πως είναι επικίνδυνες, τη στιγμή μάλιστα που ήδη παρέχονται επαρκείς εναλλακτικές λύσεις", τόνισε ο Στέλιος Ψωμάς, διευθυντής του ελληνικού γραφείου της Greenpeace.

Η Greenpeace πραγματοποίησε δειγματοληψίες στις αρχές Αυγούστου σε ιζήματα του βυθού πέντε περιοχών του Πειραιά και της Θεσσαλονίκης (Κυνοσούρα, Λιμνιώνας/Σελήνια Σαλαμίνας, Ικόνιο Πειραιά, Λιμάνι Θεσσαλονίκης, Παραλία Θεσσαλονίκης δίπλα στο Μέγαρο Μουσικής). Η επιλογή των περιοχών αυτών έγινε με βάση την πυκνότητα διέλευσης και παρουσίας πλοίων. Πιο συγκεκριμένα, επιλέχθηκε μία περιοχή (Κυνοσούρα) όπου γίνεται αμμοβολή και απομάκρυνση των υφαλοχρωμάτων των πλοίων, δύο περιοχές με υψηλή κυκλοφορία πλοίων (Ικόνιο Πειραιά και Λιμάνι Θεσσαλονίκης) και δύο περιοχές χαμηλής κυκλοφορίας πλοίων (Λιμνιώνας/Σελήνια Σαλαμίνας και θαλάσσια περιοχή Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης).

Τα δείγματα στάλθηκαν για ανάλυση στο εξειδικευμένο εργαστήριο GALAB της Γερμανίας. Σε όλες ανεξαιρέτως τις περιοχές παρατηρήθηκαν υψηλές συγκεντρώσεις ΤΒΤ και μάλιστα σαφώς ανώτερες από το σχετικό όριο που έχει προτείνει το 1997 η διεθνής Σύμβαση Όσλο-Παρισιού για την Προστασία του ΒΑ Ατλαντικού (OSPAR) και το οποίο ορίστηκε σε 0,05 μg ΤΒΤ/Kg ιζήματος. Συγκεκριμένα, οι συγκεντρώσεις ΤΒΤ κυμάνθηκαν από 85 έως 89.600 μg ΤΒΤ/Kg. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις παρατηρήθηκαν, όπως ήταν αναμενόμενο, στην περιοχή της Κυνοσούρας, όπου πραγματοποιούνται αμμοβολές και απόρριψη του ΤΒΤ που περιέχεται στα υφαλοχρώματα απ' ευθείας στη θάλασσα (μια πρακτική που θεωρείται αδιανόητη σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες).

"Οι αναλύσεις της Greenpeace, που σημειωτέον είναι οι πρώτες του είδους τους στην Ελλάδα, έδειξαν ότι ο δρόμος για καθαρές θάλασσες είναι ακόμη μακρύς. Ακόμη και δίπλα σε παραλίες λουομένων ανιχνεύσαμε δηλητήρια, αόρατα στο μάτι, πλην όμως παρόντα και επικίνδυνα", επεσήμανε ο Στέλιος Ψωμάς.

Ο τριβουτυλο-κασσίτερος (ΤΒΤ) είναι ένα ισχυρό βιοκτόνο που χρησιμοποιείται ως πρόσθετο σε υφαλοχρώματα πλοίων από τη δεκαετία του 1970. Λόγω της τοξικής του δράσης εμποδίζει την ανάπτυξη αλγών, οστράκων και άλλων θαλάσσιων οργανισμών στα ύφαλα των πλοίων. Δυστυχώς όμως, η ουσία αυτή διαφεύγει από τα υφαλοχρώματα και διασπείρεται στο θαλάσσιο περιβάλλον. Έτσι, συσσωρεύεται στα ιζήματα του βυθού, ιδιαίτερα σε περιοχές με μεγάλη κίνηση πλοίων όπως τα λιμάνια. Η τοξική δράση του ΤΒΤ γίνεται επίσης εμφανής και κατά μήκος πολυσύχναστων διαδρομών στην ανοιχτή θάλασσα.

Το ΤΒΤ προκαλεί διαταραχές του ενδοκρινικού συστήματος σε οστρακοειδή. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως "imposex", και σημαίνει στην πράξη ότι θηλυκοί οργανισμοί αναπτύσσουν αρσενικά χαρακτηριστικά λόγω προφανώς της δράσης του ΤΒΤ στο ορμονικό σύστημα.

Υψηλές συγκεντρώσεις ΤΒΤ έχουν ανιχνευτεί και σε αίμα ανθρώπων που εξετάστηκαν, ενώ εκφράζονται φόβοι ότι το ΤΒΤ και άλλες συγγενείς του ενώσεις μπορούν να επηρεάσουν και το ανθρώπινο ενδοκρινικό σύστημα, όπως συμβαίνει και στους θαλάσσιους οργανισμούς.

Τον Ιούνιο του 2000, η Σουηδική Επιθεώρηση Χημικών Ουσιών (KemI) σε έκθεσή της προς τη σουηδική κυβέρνηση, ανέφερε πως "η έκθεση των ανθρώπων στο σύνολο των οργανικών ενώσεων του κασσιτέρου θα πρέπει να μας ανησυχεί. Είναι αμφίβολο αν τα εκτιμούμενα περιθώρια ασφαλείας είναι επαρκή για να προστατεύσουν τους ανθρώπους από πιθανές δυσμενείς επιπτώσεις στο ανοσοποιητικό τους σύστημα".

Η συνειδητοποίηση των προβλημάτων από τη χρήση του ΤΒΤ έχει οδηγήσει σε περιορισμούς στη χρήση του ως βιοκτόνο. Η Γαλλία π.χ. το έχει απαγορεύσει για πλοία μικρότερα των 25 μέτρων ήδη από το 1982. Οι ΗΠΑ και η Βρετανία ακολούθησαν το 1988. Αντίστοιχες ρυθμίσεις ισχύουν πλέον και στην Ελλάδα, όπως και στις υπόλοιπες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στη Σύνοδο του Ρίο το 1992, είχε τονιστεί η ανάγκη άμεσης κατάργησης του ΤΒΤ και των άλλων τοξικών υφαλοχρωμάτων μόλις υπάρξουν ασφαλή υποκατάστατα. Προβλέπονταν μάλιστα και κυρώσεις για τυχόν καθυστερήσεις στην υλοποίηση μιας τέτοιας απαγόρευσης.

Το 1998, η Γενική Συνέλευση του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (ΙΜΟ) ζήτησε από ομάδα εμπειρογνωμόνων να εργαστεί στην κατεύθυνση μιας διεθνούς νομοθεσίας, η οποία θα απαγορεύει τη χρήση ΤΒΤ σε όλα τα πλοία από το 2003 και θα εγγυάται ότι όλα τα πλοία θα είναι πλήρως απαλλαγμένα από ΤΒΤ ως το 2008. Τον Μάρτιο του 2000, η Επιτροπή Περιβάλλοντος του ΙΜΟ επαναβεβαίωσε την ανάγκη κατάργησης του ΤΒΤ.

Σε ότι αφορά τα μη τοξικά υφαλοχρώματα, κυκλοφορούν ήδη στην αγορά χρώματα που απωθούν τα άλγη και τα οστρακοειδή με μηχανικό τρόπο. Στις 28-7-2000, κατατέθηκαν στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (ΙΜΟ) τα αποτελέσματα έρευνας που πραγματοποίησαν από κοινού η WWF και το Υπουργείο Περιβάλλοντος της Κάτω Σαξονίας και η οποία διήρκεσε δύο χρόνια. Η έρευνα εξέτασε την αποτελεσματικότητα 18 διαφορετικών μη τοξικών υφαλοχρωμάτων. Σύμφωνα με την έρευνα αυτή, πιο αποτελεσματικό αποδείχθηκε ένα υφαλόχρωμα βασισμένο σε μικροϊνες (SealCoat), ενώ καλά αποτελέσματα έδωσαν και τα υφαλοχρώματα που βασίζονται σε προϊόντα σιλικόνης. Σημειωτέον, ότι η εταιρεία που εμπορεύεται το SealCoat έχει έδρα τη Βούλα, αν και δεν καταφέρνει να προωθήσει τα προϊόντα της σε έλληνες πλοιοκτήτες, παρά μόνο στο εξωτερικό! Το SealCoat έχει χρόνο ζωής 3-5 χρόνια, σχετικά χαμηλό κόστος και ήδη χρησιμοποιείται σε πάνω από 400 σκάφη σε όλο τον κόσμο.

Τι ζητά η Greenpeace

1. Να σταματήσει η απελευθέρωση ΤΒΤ και άλλων οργανικών ενώσεων του κασσιτέρου στο περιβάλλον, με προτεραιότητα στην απαγόρευση της χρήσης του ΤΒΤ σε υφαλοχρώματα.

2. Να υπάρξει σύντομα μια διεθνής συμφωνία για την οριστική παύση της παραγωγής και χρήσης τοξικών, βιοσυσσωρεύσιμων και σταθερών στο περιβάλλον ουσιών (γνωστών και ως POPs).