Αθήνα, 25-4-2002
Πέρασαν κιόλας δεκαέξι χρόνια από την έκρηξη του
αντιδραστήρα 4 του Τσερνομπίλ, το μεγαλύτερο πυρηνικό ατύχημα στην ανθρώπινη
ιστορία. Με τις μνήμες νωπές και την καταγραφή των τραγικών συνεπειών της
καταστροφής να συνεχίζονται, η πυρηνική βιομηχανία εξακολουθεί να προωθεί τα
παράλογα σχέδιά της: η γειτονική μας Βουλγαρία αναζητά χρηματοδότηση για την
κατασκευή νέου πυρηνικού αντιδραστήρα στην περιοχή Μπελέν. Η Greenpeace τονίζει
ότι το μέλλον αυτού του πλανήτη δεν έχει θέση για την πυρηνική
ενέργεια.
Λίγες μέρες πριν την επέτειο του Τσερνομπίλ, οι βουλγαρικές
αρχές προσπαθούσαν να καθησυχάσουν τους πολίτες όταν έγινε γνωστό ότι ένα
ελικόπτερο πετούσε ανενόχλητο 2,5 χιλιόμετρα δίπλα από τον πυρηνικό σταθμό του
Κοζλοντούι, ενώ υποτίθεται ότι υπάρχει ζώνη απαγόρευσης πτήσεων ακτίνας
30 χιλιομέτρων γύρω από τον σταθμό. Το συμβάν αυτό έγινε αμέσως μετά την
πρόσπτωση μικρού αεροσκάφους στον ουρανοξύστη της Pirelli στο Μιλάνο και, όπως
ήταν φυσικό, οι ευαισθησίες ήταν αυξημένες.
Η συζήτηση για πρόσπτωση
αεροσκάφους σε πυρηνικό σταθμό απασχολεί πια όλους μετά τα τραγικά γεγονότα της
11ης Σεπτεμβρίου 2001. Αυτό που μέχρι τότε φάνταζε αδιανόητο και θα μπορούσε να
συμβεί μόνο ως ατύχημα, είναι σήμερα ένα πιθανό σενάριο μιας τρομοκρατικής
επίθεσης. Όσο κι αν ξορκίζει κανείς το κακό, οι πιθανότητες ενός τέτοιου
συμβάντος δεν μπορούν πλέον να αποσιωπούνται. ¶λλωστε, και πριν την 11η
Σεπτεμβρίου είχαμε απειλές, οι οποίες ευτυχώς ουδέποτε πραγματοποιήθηκαν.
Στις 12 Νοεμβρίου 1972, τρεις αεροπειρατές κατέλαβαν αεροσκάφος DC9 της
Southern Airlines και απειλούσαν να το ρίξουν στο πυρηνικό εργαστήριο του Oak
Ridge στο Τενεσί των ΗΠΑ. Τελικά οι αεροπειρατές κατέφυγαν στην Κούβα αφού
απέσπασαν 2 εκατ. δολάρια.
Κάποιοι προσπαθούν να υποβαθμίσουν τους
κινδύνους. Ακόμη και μετά την 11η Σεπτεμβρίου θεωρούν την πιθανότητα πρόσπτωσης
μεγάλου αεροσκάφους σε πυρηνικές εγκαταστάσεις αδύνατη και χωρίς μεγάλες
επιπτώσεις. Είναι φυσικά το πυρηνικό λόμπι, που έχει κάθε λόγο να θέλει να
αποφύγει αυτή τη συζήτηση. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Γαλλίας. Η
πανίσχυρη πυρηνική βιομηχανία της Γαλλίας θεωρεί π.χ. αδύνατη την πρόσπτωση ενός
εμπορικού αεροσκάφους σε πυρηνικές εγκαταστάσεις και στις προσομοιώσεις που
παρουσίασε εξέτασε μόνο την πρόσπτωση ελαφρών αεροσκαφών, σε μια προσπάθεια να
περιορίσει τις θεωρητικές επιπτώσεις. Οι προσομοιώσεις αυτές έχουν ιδιαίτερο
ενδιαφέρον αφού αφορούν τις εγκαταστάσεις επανεπεξεργασίας πυρηνικών
καταλοίπων της εταιρείας COGEMA στη La Hague της Γαλλίας. Η μονάδα αυτή είναι
ίσως η πιο επικίνδυνη πυρηνική εγκατάσταση στον κόσμο, δεδομένου ότι σ’
αυτήν βρίσκονται αποθηκευμένοι 7.485 τόνοι πυρηνικών καυσίμων, 55 τόνοι
πλουτωνίου σε μορφή πούδρας, πάνω από 1.400 κυβικά μέτρα υαλοποιημένων
ραδιενεργών αποβλήτων και πάνω από 11.650 κυβικά μέτρα ραδιενεργού λάσπης
(στοιχεία Ιουνίου 2001). Μελέτη της αντιπυρηνικής οργάνωσης WISE, η οποία
εδρεύει στο Παρίσι, έδειξε ότι η πρόσπτωση οποιουδήποτε εμπορικού αεροσκάφους
(τύπου Boeing ή Airbus) θα κατέστρεφε τις εγκαταστάσεις προκαλώντας την έκλυση
τεραστίων ποσοτήτων ραδιενέργειας. Η καταστροφή της μικρότερης από τις 5
κύριες δεξαμενές της μονάδας θα είχε ως αποτέλεσμα την έκλυση 67 φορές
περισσότερης ραδιενέργειας απ’ αυτήν που εκλύθηκε στο ατύχημα του
Τσερνομπίλ. Τι σημαίνει αυτό; Μια πραγματική τραγωδία για ολόκληρη της
Ευρώπη, της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένης.
Φυσικά, η εγκατάσταση της La
Hague δεν είναι η μόνη επικίνδυνη. Στις ίδιες τις ΗΠΑ, όπου βρίσκονται
εγκατεστημένα 103 πυρηνικά εργοστάσια, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να ξεπεράσουν
κάθε φαντασία όπως δείχνει παλαιότερη μελέτη που πραγματοποίησαν οι αμερικανικές
αρχές ήδη από το 1981 και είδε το φως της δημοσιότητας μόλις μετά τα γεγονότα
της 11ης Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με τη μελέτη αυτή, σε περίπτωση ατυχήματος σε
κάποιον από τους πυρηνικούς σταθμούς της χώρας, οι επιπτώσεις θα επέφεραν τον
θάνατο έως και 140.000 ανθρώπων (για την περίπτωση του πυρηνικού σταθμού
Salem στο Delaware), σοβαρές μη θανατηφόρες παθήσεις σε εκατοντάδες χιλιάδες
ανθρώπους (έως και 610.000 θύματα στην περίπτωση του σταθμού Limerick της
Φιλαδέλφεια) και οικονομικές ζημίες που μπορεί να αγγίξουν τα 314 δισ.
δολάρια (στην περίπτωση του πυρηνικού σταθμού Indian Point στη Νέα Υόρκη).
Οι αμερικανικές αρχές προτίμησαν να αποκρύψουν αυτές τις μελέτες για μια
εικοσαετία. Και σήμερα, η κυβέρνηση Μπους φλερτάρει και πάλι με την
κατασκευή νέων πυρηνικών σταθμών που είχε παγώσει τις τελευταίες δύο
δεκαετίες.
Η πυρηνική ενέργεια είναι από τη φύση της εξαιρετικά
επικίνδυνη. Ήταν επικίνδυνη πριν την 11η Σεπτεμβρίου, το ίδιο παραμένει και
σήμερα. Το κόστος της πυρηνικής επιλογής είναι πολύ μεγάλο για να το αποδεχθεί
κανείς. Γι’ αυτό και το αντιπυρηνικό κίνημα παραμένει σήμερα επίκαιρο όπως
πάντα.
Πυρηνική ενέργεια; Όχι
ευχαριστώ!
Σημειώσεις
1.
ΤΣΕΡΝΟΜΠΙΛ: Το μέγεθος της τραγωδίας
Η έκρηξη του αντιδραστήρα Νο 4
Τσερνομπίλ προκάλεσε τη μεγαλύτερη βιομηχανική καταστροφή στην ιστορία της
ανθρωπότητας.
H ραδιενέργεια που εκλύθηκε στο Τσερνομπίλ είναι
τουλάχιστον 200 φορές μεγαλύτερη από την ραδιενέργεια που εκλύθηκε στη Χιροσίμα
και το Ναγκασάκι μαζί.
Μόνο στην πρώην Σοβιετική Ένωση, τουλάχιστον 9
εκατομμύρια άνθρωποι προσβλήθηκαν άμεσα από την έκρηξη του αντιδραστήρα, ενώ
μολύνθηκε έκταση 160.000 τετρ. χλμ.
Στην Ρωσία, στην Ουκρανία και στην
Λευκορωσία, τουλάχιστον 400.000 άνθρωποι έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα
σπίτια τους, ενώ 270.000 εξακολουθούν να ζουν σε περιοχές υψηλού
κινδύνου.
Σύμφωνα με κρατικές υπηρεσίες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, το
συνολικό κόστος της καταστροφής ξεπέρασε τα 358 δισ. δολάρια.
Σύμφωνα με
τα επίσημα στοιχεία του ουκρανικού υπουργείου Υγείας, περίπου 33.000 άνθρωποι
έχουν χάσει μέχρι τώρα τη ζωή τους εξαιτίας των συνεπειών του Τσερνομπίλ και
400.000 άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Στις περιοχές που
μολύνθηκαν ζούσαν 17.223.700 άνθρωποι.
Η καταστροφή του Τσερνομπίλ έχει
επιφέρει μία μαζική αύξηση των καρκίνων, κυρίως του θυρεοειδούς, στις τρεις
χώρες που επλήγησαν περισσότερο. Στη Λευκορωσία, το ποσοστό προσβολής από
καρκίνο του θυρεοειδούς εκατονταπλασιάστηκε μέσα σε δέκα χρόνια. Δύο εκατομμύρια
παιδιά στην Ουκρανία (το ένα έκτο του παιδικού πληθυσμού) και 500.000 στη
Λευκορωσία και στη Ρωσία εξακολουθούν να ζουν σε περιοχές αυξημένης
ραδιενέργειας. Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Καρκίνου του Θυρεοειδούς εκτιμά ότι χιλιάδες
παιδιά που έχουν εκτεθεί στη ραδιενέργεια θα αναπτύξουν καρκίνο του θυρεοειδούς
στα επόμενα 30 χρόνια.
Στην Λευκορωσία σε ολόκληρη την χώρα, οι ανωμαλίες
των οστών και των μυών έχουν αυξηθεί κατά 62%, οι διαταραχές του νευρικού
συστήματος και των αισθητηρίων οργάνων κατά 43%, και του πεπτικού συστήματος
κατά 23%. Σύμφωνα με τις ουκρανικές αρχές, η γενική νοσηρότητα του πληθυσμού
στις μολυσμένες περιοχές έχει διπλασιαστεί μετά την καταστροφή του
Τσερνομπίλ.
Περίπου 800.000 εργάτες που συμμετείχαν στα πρώτα μέτρα
έκτακτης ανάγκης αμέσως μετά την καταστροφή έχουν εκτεθεί σε υψηλότατες δόσεις.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Υγείας της Ουκρανίας, το ποσοστό θανάτων "εκκαθαριστών"
που σχετίζονται με το ατύχημα του Τσερνομπίλ ήταν 60% το 1993 και 77% το
1994.
Η τραγωδία συνεχίζεται. Πολλά από τα θύματα του Τσερνομπίλ δεν
έχουν γεννηθεί ακόμα. Τόσο οι γενετικές μεταλλάξεις, όσο και οι μακροχρόνιες
επιπτώσεις της ραδιενέργειας σε αυτούς που ζουν σε μολυσμένες περιοχές θα
ταλαιπωρήσουν πολλές γενιές ακόμα.
Λόγω της συγκάλυψης των πραγματικών
στοιχείων από τις αρχές της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και της γενικότερης τακτικής
παραπληροφόρησης των επισήμων αρχών και της πυρηνικής βιομηχανίας, κανείς ποτέ
δεν θα μάθει τις πραγματικές διαστάσεις της καταστροφής. Όμως ακόμα και οι πιο
συντηρητικές εκτιμήσεις είναι τρομακτικές. Μετά το Τσερνομπίλ δεν υπάρχει καμία
δικαιολογία για την συνέχιση του εφιάλτη της “ειρηνικής” πυρηνικής ενέργειας.
2. Ο ΠΑΡΑΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
Η παραγωγή
ηλεκτρικής ενέργειας από πυρηνικούς αντιδραστήρες δεν δικαιολογείται
διότι:
• είναι επικίνδυνη
Η καταστροφή του Τσερνομπίλ είναι
το πιο τραγικό παράδειγμα ανάμεσα σε ένα πλήθος πυρηνικών ατυχημάτων. Οι
μεταφορές πυρηνικών καυσίμων και αποβλήτων που εντάσσονται στην κανονική
διαδικασία παραγωγής, πολλαπλασιάζουν τον κίνδυνο ατυχημάτων με σοβαρότατες
επιπτώσεις.
• είναι αδιέξοδη
Δεν υπάρχει δυνατότητα αποφυγής ή
επεξεργασίας των ραδιενεργών αποβλήτων, έτσι ώστε να “εξαφανιστεί” η ακτινοβολία
τους. Κανείς δεν μπορεί εγγυηθεί ότι κάποια στιγμή τα ραδιενεργά απόβλητα δεν θα
διαρρεύσουν, με όποιον τρόπο και αν έχουν αποθηκευτεί, μολύνοντας ανεπανόρθωτα
το περιβάλλον. Τα ραδιενεργά απόβλητα συνιστούν μια ωρολογιακή βόμβα, της οποίας
το μέγεθος ολοένα αυξάνει. Οι ίδιες οι εγκαταστάσεις έχουν περιορισμένη διάρκεια
ζωής και μεταβάλλονται σε ραδιενεργά απόβλητα όταν παροπλίζονται.
•
είναι οικονομικά ασύμφορη
Αν υπολογίσει κανείς το πραγματικό συνολικό
κόστος για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από πυρηνικά εργοστάσια, η πυρηνική
ενέργεια είναι ακριβότερη από κάθε άλλη μορφή παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος. Αν
προσθέσει και το κόστος πυρηνικών ατυχημάτων και καταστροφών, όπως αυτής του
Τσερνομπίλ, το κόστος γίνεται αστρονομικό.
• έχει επιζήμιες
αναπτυξιακές, πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις
Η προώθηση της
πυρηνικής ενέργειας, η οποία συνοδεύεται από το μύθο της “χωρίς καυσαέρια και
νέφος” ενέργειας, αντιστρατεύεται τη βελτίωση, εξάπλωση και καθιέρωση
τεχνολογιών εξοικονόμησης και παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (όπως
είναι η ηλιακή και η αιολική ενέργεια). Η εξαγωγή πυρηνικής τεχνολογίας σε
αναπτυσσόμενες χώρες μεγαλώνει το βαθμό εξάρτησης των οικονομιών τους από
πλούσιες χώρες που διαθέτουν την πυρηνική τεχνολογία. Λόγω του τεράστιου
καταστροφικού δυναμικού που αντιπροσωπεύουν, οι πυρηνικές εγκαταστάσεις
θεωρούνται ιδιαίτερα ευαίσθητοι στόχοι για κοινούς εγκληματίες, τρομοκράτες ή
δολιοφθορείς.
• είναι απάνθρωπη
Το προσωπικό που εργάζεται σε
πυρηνικούς σταθμούς, αλλά και οι περίοικοι, εκτίθενται συστηματικά σε ραδιενεργή
ακτινοβολία. Η φιλοσοφία όλων των μέτρων ασφαλείας βασίζεται στην καθιέρωση
“επιτρεπτών ορίων”, δηλαδή στην υπόθεση ότι κάτω από μια συγκεκριμένη δόση, η
έκθεση σε ραδιενέργεια είναι ακίνδυνη. Η υπόθεση αυτή είναι επιστημονικά
αστήρικτη. Η έλλειψη στοιχείων και επιστημονικής εμπειρίας στις συνέπειες
έκθεσης σε χαμηλές δόσεις, καθώς και ο μεγάλος χρόνος που περνά ώσπου να
εμφανιστούν ορισμένες βλάβες (όπως ορισμένες καρκινογενέσεις και γενετικές
μεταλλάξεις), καθιστά την έκθεση ανθρώπων σε ραδιενέργεια πράξη ανεύθυνη και
επικίνδυνη.
Η παραγωγή πυρηνικής ενέργειας αναπτύσσεται παρ’ όλα αυτά
διότι:
• αποφέρει τεράστια κέρδη στην πυρηνική βιομηχανία
Υπάρχουν λίγες εταιρίες που κατέχουν την τεχνογνωσία και είναι σε θέση
να δραστηριοποιηθούν στους τομείς της παραγωγής και της παροχής υπηρεσιών γύρω
από την πυρηνική τεχνολογία. Οι έμμεσες επιδοτήσεις και η στήριξη της
τεχνολογίας (π.χ. μέσω ερευνητικών προγραμμάτων) παραμορφώνουν επιπρόσθετα τον
υγιή ανταγωνισμό σε σχέση με την εκμετάλλευση άλλων πηγών ενέργειας.
• είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένη με την πολεμική πυρηνική
τεχνολογία
Οι πυρηνικοί αντιδραστήρες προσφέρουν πεδίο έρευνας, ανάπτυξης
και εξέλιξης της τεχνολογίας των πυρηνικών όπλων. Η παραγωγή της “πρώτης ύλης”
για πυρηνικές κεφαλές -του πλουτωνίου- γίνεται μόνο μέσα από “ειρηνικούς”
πυρηνικούς αντιδραστήρες, συγκεκριμένου τύπου, που παράγουν ηλεκτρική
ενέργεια.
• λειτουργεί σε καθεστώς αδιαφάνειας
Λόγω της
σύμπτωσης οικονομικών, πολεμικών και κρατικών συμφερόντων, πολλά κρίσιμα
στοιχεία αποκρύπτονται από την κοινή γνώμη (χαρακτηριστικό παράδειγμα οι
προσπάθειες αποσιώπησης πυρηνικών ατυχημάτων). Επιπλέον, οργανωμένες εκστρατείες
παραπληροφόρησης (π.χ. η συγκάλυψη του μεγέθους των επιπτώσεων της καταστροφής
του Τσερνομπίλ) ή εκστρατείες δημοσίων σχέσεων (π.χ. των δημοσίων επιχειρήσεων
ηλεκτρισμού χωρών που έχουν πυρηνικούς αντιδραστήρες) στοχεύουν στη δημιουργία
ενός θετικού κλίματος ή έστω στην κοινωνική ανοχή.
