Zanieczyszczenie

Zanieczyszczenie i morze - woda i olej

Jednym z najbardziej widocznych efektów działalności człowieka na terenach nadmorskich  jest zanieczyszczenie wód. Problem nie ogranicza się tylko do opisywanych przez media wycieków ropy podczas wypadków tankowców i nielegalnie usuwanych odpadów po oczyszczaniu zbiorników paliwowych statków.

Nagłośniane wypadki wycieków ropy do morza nie pozostają bez wpływu na ekosystemy morskie, jednak jest on stosunkowo niewielki w porównaniu do oddziaływania zanieczyszczeń takich jak: ścieki komunalne, odpady przemysłowe, wycieki z wysypisk śmieci, odpady usuwane ze statków wprost do morza, odpady powstałe podczas produkcji ropy czy jej wydobycia. Dużym problemem są również stosowane w rolnictwie nawozy i pestycydy powodujące nasilającą się eutrofizację mórz i oceanów.

Szacuje się, że lądowe źródła zanieczyszczeń stanowią 44 procent zanieczyszeń trafiających do morza. Około 33 procent zanieczyszczeń pochodzi z atmosfery. Transport morski to źródło 12 procent wszystkich zanieczyszczeń.

Początek końca: Martwe Strefy

Skutki zanieczyszczenia są bardzo rożne. Zanieczyszczenia z kanalizacji czy odpady rolnicze mogą mieć niewidoczne dla oka, ale niebezpieczne skutki. Wzrost substancji organicznych z kanalizacji oraz odpadów rolniczych powoduje między innymi rozkwity alg w wodach przybrzeżnych. Algi te umierają i rozkładając się zużywają zawarty w wodzie tlen. W niektórych miejscach prowadzi to do powstania tzw. ‘martwych stref’, gdzie poziom tlenu spada do poziomu uniemożliwiającego utrzymania morskiego życia. Zanieczyszczenia przemysłowe dodatkowo obciążają owe strefy poprzez uwalnianie do mórz substancji, które rozkładając się zużywają tlen.

Promieniowanie

Obecność promieniowania radioaktywne w morzu pochodzi z wielu źródeł. W przeszłości dużą rolę odgrywały próby broni jądrowej. Dziś zdecydowanie najbardziej znaczącym źródłem pierwiastków promieniotwórczych są zakłady przetwarzania paliwa jądrowego w La Hague we Francji i w Sellafield w Wielkiej Brytanii. Nie bez znaczenia pozostaje również zwyczajna praca elektrowni jądrowych, która podczas wymiany wody chłodzącej w reaktorach także podnosi poziom radioaktywności wody. Odpady z elektrowni atomowych wywierają wpływ na życie morskie na olbrzymich obszarach; pierwiastki radioaktywne pochodzące z procesu przetwarzania paliwa można znaleźć w wodorostach nawet na zachodnim wybrzeżu Grenlandii i wzdłuż wybrzeża Norwegii.

Toksyczne związki chemiczne

Mogące zaszkodzić oceanom substancje chemiczne wyprodukowane przez człowieka to ogromna liczba związków chemicznych. Obecnie w użyciu znajduje się 63 tysiące związków chemicznych, a 3000 z nich używana jest w 90% światowej produkacji. Każdego roku prawie tysiąc nowych, syntetycznych chemikaliów jest wprowadzany na rynek.

Spośród wszystkich związków chemicznych 4,5 tysiąca należy do najbardziej niebezpiecznej grupy Trwałych Zanieczyszczeń Organicznych (TZO). Nie podlegają one rozkładowi i kumulują się we wszystkich żywych organizmach. Mogą być przyczyną zaburzenia gospodarki hormonalnej odpowiedzialnej za funkcjonowanie układu rozrodczego oraz systemu immunologicznego.

TZO mogą być przenoszone na dalekie odległości i kumulować się odległych regionach. W rezultacie gatunki żyjące w strefach podbiegunowych, daleko od miejsc składowania toksycznych odpadów, są narażone na zatrucie tymi związkami. Przykładem Trwałych związków Organicznych mogą być toksyczne dioksyny, PCB (polichlorowane bifenyle) oraz DDT (środek zwalczający szkodniki). Związki te są odpowiedzialne za zaburzenie prawidłowego cyklu rozrodczego niedźwiedzi polarnych.

Może rybkę?

Owoce morza, podstawa pożywienia mieszkańców strefy umiarkowanej, zawierają TZO (trwałe zanieczyszczenia organiczne). Tłuste mięso rybie przejawia tendencję do kumulacji TZO, które tą drogą dostają się do organizmu człowieka. Zanieczyszczenia organiczne trafiają również do organizmu człowieka za pośrednictwem zwierząt hodowlanych karmionych paszą, w skład której wchodzi  mączka rybna. W niektórych krajach wszystkie zwierzęta hodowlane: od ryb, przez bydło, drób, na trzodzie kończąc, są karmione mączką rybną. W takiej sytuacji nie tylko ryby morskie, ale także ryby hodowane, a nawet produkty mleczne i mięso mogą być źródłem tych niebezpiecznych substancji w ludzkiej diecie.

Przemysł wydobywczy

Zanieczyszczenia pochodzące z przemysłu wydobywczego, metalowego i ciężkiego mogą również wpływać negatywnie na zdrowie morskiej flory i fauny, a nawet sprawić, że żywność pochodząca z mórz nie będzie nadawała się już do spożycia. Udział człowieka w "produkcji" takich zanieczyszczeń jest znamienny. Dla przykładu ilość rtęci uwalnianej do środowiska wskutek działalności przemysłowej jest w przybliżeniu czterokrotnie większa od ilości uwalnianej w takich procesach, jak wietrzenie i erozja.

Ropa

Najbardziej widoczną formą zanieczyszczeń są wycieki ropy. Mogą one być skutkiem katastrofy tankowca, ale także efektem czyszczenia zbiorników statków. Poza skutkiem natychmiastowym i bardzo widocznym, zanieczyszczenie ropą może też mieć konsekwencje długoterminowe. W przypadku Exxon Valdez, który w 1989 osiadł na mieliźnie w pobliżu Alaski, biologiczne konsekwencje wycieku ropy są widoczne po 15 latach. Tankowiec Prestige, który zatonął w pobliżu wybrzeża Hiszpanii w 2002 spowodował ogromne straty ekonomiczne zanieczyszczając kilometry plaż we Francji i Hiszpanii. Ogromny wyciek skutecznie zniszczył lokalne rybołówstwo.