Patenty to grawancje rządowe, które zapewniają wynalazcy wyłączne prawo do używania, sprzedaży i produkcji danego wynalazku przez określony przedział czasu. Patent jest zwykle przyznawany na okres dwudziestu lat.

Patenty powinny dotyczyć tylko wynalazków, nie zaś odkryć. Żyjące obecnie organizmy – rośliny, zwierzęta oraz ich geny nie są niczyim wynalazkiem i z tego względu nie powinny podlegać patentowaniu i znajdować się pod prywatną kontrolą.

Jednak na przestrzeni ostatnich lat urzędy patentowe różnych krajów uprzemysłowionych wielokrotnie wprowadzały patenty na rośliny, zwierzęta, a także geny i części ludzkiego organizmu.

Opatentowanie genetycznie zmodyfikowanych organizmów pozwala przemysłowi przejmować kontrolę nad organizmami żyjącymi oraz ich materiałem genetycznym i wykorzystywać je do własnych celów, sprzedając czy uniemożliwiając do nich dostęp rolnikom, hodowcom, naukowcom i lekarzom. Przemyślnie skonstruowane umowy i opłaty za nasiona wynikające z wprowadzonych patentów, pozbawiają rolników ich wielopokoleniowego prawa do ponownych zasiewów i wymiany ziaren.

Częste, bezpodstawne zastrzeżenia patentowe na DNA także powstrzymują naukowców od badań w dziedzinach, które zostały zawłaszczone przez korporacje dysponujące ogromnymi środkami.

Dlaczego patentowanie genów jest prawnie możliwe?

Patentowanie żywych organizmów do niedawna nie było możliwe, ponieważ uważano je za część natury, a zatem byty nie podlegające patentowaniu. Sytuacja ta uległa jednak zmianie w 1980 roku, gdy w sprawie Diamonda przeciw Chakrabarty’emu Federalny Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych wydał bezprecedensowy wyrok, mówiący o tym, że można opatentować żywy organizm – bakterię zdolną trawić olej.

Sędzia Sądu Najwyższego Warren Burger orzekł, że „właściwe rozróżnienie nie odnosi się do przedmiotów ożywionych i nieożywionych, lecz zależy od tego, czy produkty żyjące postrzega się jako wynalezione przez człowieka”. Ten zadziwiający wyrok był zwiastunem nowej ery, w której patentowaniu zaczęły podlegać żywe organizmy i utorował drogę procesowi wyznaczenia granic własności wokół biologicznych zasobów naturalnych.

Będące niegdyś częścią naszego wspólnego dziedzictwa geny roślin, zwierząt i ludzi stały się towarem, który można kupić i sprzedać.

Jak to się dzieje?

W ramach działań nazywanych w przemyśle „poszukiwaniami biologicznymi” (bioprospecting), a przez innych określanych mianem „piractwa biologicznego” (biopiracy), firmy wysyłają w odległe tereny tropikalne specjalistów, którzy mają za zadanie odnaleźć, często opierając się na wiedzy rdzennej ludności, organizmy i rośliny posiadające wartościowe, z punktu widzenia korporacji, cechy.

Następnie w laboratoriach naukowcy pracujący na rzecz wspomnianych firm izolują cząstki aktywne lub sekwencje genetyczne z pobranych próbek i opatentowują je jako własne wynalazki. Tradycyjna wiedza i troska o bioróżnorodność środowiska naturalnego, w świetle prawa patentowego znaczą mniej niż zabiegi laboratoryjne.

W obecnej sytuacji poszczególne społeczności mogą zostać zmuszone płacić międzynarodowym korporacjom za prawo do korzystania z czegoś, co wcześniej było częścią ich spuścizny.

Greenpeace sprzeciwia się patentowaniu genów, roślin, zwierząt, ludzi i części organizmów ludzkich oraz uważa, że bioróżnorodność naszej planety jest wspólnym dziedzictwem nas wszystkich.