Gdzie kończą e-śmieci?

Poleć

Obudowa komputera Dell na chińskim składowisku odpadów.

Demontaż e-śmieci naraża pracowników i środowisko na kontakt z metalami ciężkimi, związkami bromu i ftalanami stosowanymi jako domieszki do PCW z którego wykonane są izolacje przewodów.

zbliżenie

Ciężarówka wyładowana niebezpiecznymi odpadami komputerowymi w drodze na składowisko. Stara elektronika jest cennym źródłem metali, ale proces ich odzysku jest bardzo szkodliwy dla ludzi go prowadzących.

zbliżenie

Wiele starych urządzeń elektronicznych zbiera kurz w magazynach czekając na ponowne wprowadzenie do eksploatacji, przekazanie na złom lub po prostu wyrzucenie do śmieci. Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska (EPA) szacuje, że aż trzy czwarte komputerów sprzedawanych w Stanach Zjednoczonych spędza "jesień życia" w garażach i szafach. Kiedy w końcu zostają wyrzucone, lądują zwykle na składowiskach lub w spalarniach. Albo, jak to się ostatnio często dzieje, są eksportowane do Azji. Według danych amerykańskiej Agencji Ochrony Środowiska (EPA) w 2000 roku na wysypiskach w Stanach Zjednoczonych wylądowało 4.6 miliona ton e-śmieci. Toksyczne związki zawarte w produktach elektronicznych mogą zostać, z upływem czasu, wypłukane do gleby, albo uwolnione do atmosfery, wpływając niekorzystnie na zdrowie okolicznych mieszkańców i środowisko naturalne. W wielu krajach europejskich, również w Polsce, wprowadzono ustawodawstwo zabraniające usuwania e-śmieci na wysypiska, ze względu na zawarte w nich niebezpieczne komponenty. Jednakże w wielu innych państwach z tego typu odpadami nadal postępuje się po staremu. Ocenia się na przykład, że w Hong Kongu 10 do 20 procent wyrzucanych komputerów ląduje na wysypiskach.

Spalanie śmieci również nie jest rozwiązaniem - uwalnia ono do atmosfery pyły metali ciężkich, takich jak ołów, kadm i rtęć, a także tworzy skażone tymi pierwiastkami popioły. Rtęć uwolniona do atmosfery może odkładać się w składnikach łańcuchów pokarmowych co stanowi główne źródło zagrożenia dla człowieka. Jeśli spalaniu poddawane są produkty zawierają PVC, uwalniają się z nich niezwykle toksyczne dioksyny i furany. Bromowane opóźniacze palenia rozkładają się w procesie spalania e-śmieci na bromowane dioksyny i furany.

Dobrym sposobem na przedłużenie życia produktu jest ponowne wprowadzenie do użytku. Wiele starych urządzeń eksportuje się w tym celu do krajów rozwijających się. Choć korzyści z takiego postępowania są ewidentne, powoduje ono również poważne problemy, ponieważ przestarzały sprzęt wyrzucany jest już po krótkim okresie użytkowania w krajach nie posiadających warunków do bezpiecznej utylizacji takich odpadów.

Odzysk surowców wtórnych pozwala na ponowne wykorzystanie surowców zawartych w produktach elektronicznych, jednak zawarte w nich niebezpieczne substancje chemiczne mogą zagrażać zdrowiu robotników zajmujących się ich odzyskiwaniem.

W krajach rozwiniętych odzysk surowców wtórnych z elektronicznego złomu odbywa się w kontrolowanych warunkach, w specjalnie w tym celu zbudowanych zakładach. Na przykład w wielu krajach Unii Europejskiej plastik z e-śmieci nie podlega odzyskowi, aby uniknąć przenikania do atmosfery bromowanych furanów i dioksyn. W krajach rozwijających się nie ma takich możliwości. Odzysk prowadzony jest ręcznie, na złomowiskach, często zajmują się tym dzieci.

Eksport

E-śmieci są rutynowo eksportowane przez kraje rozwinięte do krajów rozwijających się, często wbrew obowiązującym przepisom międzynarodowym. Inspekcje przeprowadzone w 2005 roku w 18 europejskich portach ujawniły, że aż 47 procent odpadów - w tym starej elektroniki - przeznaczono na eksport niezgodnie z prawem. W Stanach Zjednoczonych 50 - 80 procent przeznaczonych do odzysku śmieci jest eksportowanych. W USA jest to zgodne z prawem, gdyż kraj ten nie ratyfikował Konwencji Bazylejskiej o zakazie eksportu odpadów do krajów rozwijających się.

W 2000 roku Chiny próbowały powstrzymać ten handel, wprowadzając zakaz importu e-śmieci. Zebrane przez Greenpeace materiały i obserwacje dowodzą jednak, że przepis ten pozostaje martwą literą.

Greenpeace odkrył również, że kwestia e-śmieci staje się coraz większym problemem w Indiach. Na złomowiskach w samym Delhi zatrudnionych jest 25.000 robotników. Przerabia się tu rocznie od 10 do 20 tysięcy ton e-śmieci, z czego 25 procent przypada na komputery. Inne tego typu złomowiska zlokalizowano w Meerut, Ferozabad, Chennai, Bangalore i Bombaju.

Jak do tego doszło?

W latach dziewięćdziesiątych rządy krajów Unii Europejskiej, Japonii i niektórych amerykańskich stanów opracowały systemy odzyskiwania surowców wtórnych z e-śmieci. Wiele z nich nie posiadało środków umożliwiających uporanie się z generowaną przez siebie ilością takich odpadów, czy wywoływanymi przez nie zagrożeniami. Zaczęły więc pozbywać się tego problemu, "eksportując" go do krajów rozwijających się, gdzie albo nie istnieją, albo nie są przestrzegane prawa chroniące robotników i środowisko. Ponadto dużo taniej jest "prowadzić odzysk" w takich krajach: koszt pozyskania szkła z monitorów komputerowych jest w Stanach Zjednoczonych dziesięć razy wyższy niż w Chinach.

Azjatyckie zapotrzebowanie na elektroniczne odpady zaczęło rosnąć, kiedy właściciele złomowisk odkryli, że mogą z nich odzyskiwać cenne substancje, takie jak miedź, żelazo, silikon, nikiel i złoto. Przeciętny telefon komórkowy w 19 procentach składa się z miedzi, a w ośmiu z żelaza.