Na przestrzeni lat woda traktowana była jako zasób niewyczerpywalny i nieograniczony. Takie postępowanie spowodowało, że zasoby wody możliwej do wykorzystania przez ludzi zostały znacząco uszczuplone. Przyczyną tego była ich nadmierna eksploatacja oraz zanieczyszczenie ściekami przemysłowymi, komunalnymi i rolniczymi.
Aby zapobiec pogarszaniu się stanu wód, Unia Europejska
uchwaliła w 2000 roku dokument łączący w całość zagadnienia związane z ich
ochroną. Jest nim Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia
23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie
polityki wodnej, potocznie nazywana Ramową
Dyrektywą Wodną.
Jej celem jest ochrona i poprawa stanu śródlądowych wód europejskich
(powierzchniowych i podziemnych) oraz ekosystemów lądowych zależnych od wody.
Zamysłem jej twórców jest również ograniczanie lub całkowite zatrzymanie zrzutów
i emisji niebezpiecznych substancji do wód. Ostatecznym celem Dyrektywy jest
osiągnięcie dobrego stanu ekologicznego wód w państwach członkowskich do roku
2015. Oznacza to (według Dyrektywy), że europejskie rzeki powinny w niewielkim
tylko stopniu odbiegać od warunków naturalnych, niezakłóconych działalnością człowieka.
W związku z tym:
● liczebność gatunków roślin i zwierząt zamieszkujących
rzeki musi być zbliżona do stanu naturalnego,
● stężenie niebezpiecznych substancji priorytetowych z
Dyrektywy w rzekach Polski powinno być zerowe.
Substancje priorytetowe
z Ramowej Dyrektywy Wodnej
Jednym z warunków osiągnięcia dobrego stanu ekologicznego wód
jest eliminacja lub ograniczenie emisji najbardziej niebezpiecznych substancji
produkowanych przez przemysł. Ramowa Dyrektywa Wodna zawiera wykaz substancji
stanowiących poważne zagrożenie dla środowiska wodnego, a za pośrednictwem wody
również dla ludzi. Zostały one określone jako „substancje priorytetowe”, co oznacza,
że ograniczenie ich emisji jest niezbędne do uzyskania dobrego stanu ekologicznego
wód. Są wśród nich m.in. niebezpieczne pestycydy i metale ciężkie. Wśród
substancji priorytetowych wyróżnia się grupę „niebezpiecznych substancji priorytetowych”,
które powinny zostać całkowicie wyeliminowane ze środowiska, ze względu na
wysoce toksyczne właściwości oraz trwałość. Należą do nich m.in. kadm, rtęć, benzo(a)piren,
heksachlorobenzen.
Polskie prawo dotyczące
zanieczyszczeń wód
Najważniejszymi aktami prawnymi regulującymi na terenie
Polski kwestię ochrony wód przed zanieczyszczeniami są: ustawa z dnia 27 kwietnia
2001 r., Prawo ochrony środowiska (Dz. U. 2001 Nr 62 poz. 627) oraz ustawa z dnia 18 lipca
2001 r. Prawo wodne (Dz. U. 2001.115.1229).
Ustawy te są narzędziem wykonawczym Dyrektywy. Dla ochrony wód
przed zanieczyszczeniami znaczenie mają rozporządzenia, stanowiące przepisy
wykonawcze do ww. ustaw. Najważniejszym z nich jest Rozporządzenie Ministra Środowiska
z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy
wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie
szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. 2006 r., nr 137, poz. 984).
Ustala ono maksymalne stężenie substancji niebezpiecznych, jakie
mogą znajdować się w ściekach odprowadzanych do wód. Są wśród nich wymienione również
niektóre z substancji priorytetowych z Ramowej Dyrektywy Wodnej. Głównie
toksyczne metale ciężkie (rtęć, kadm, ołów, nikiel) oraz związki organiczne
zawierające chlor (heksachlorobenzen, heksachlorobutadien, heksachlorocykloheksan
i inne).
Pozostałe substancje priorytetowe z Ramowej Dyrektywy Wodnej
nie są wymienione w polskim rozporządzeniu, co prowadzi do niejasności w
kwestii ograniczania ich emisji do środowiska. Rozporządzenie zawiera kilka
kategorii substancji, obejmujących węglowodory ropopochodne, insektycydy (grupę
pestycydów służących do zwalczania owadów) lub związki organiczne na bazie
chloru.
Substancje te wymienione są w rozporządzeniu jako ogólne
grupy związków, często różniących się właściwościami chemicznymi. Prowadzi to
do trudności w zaklasyfikowaniu tych substancji do odpowiedniej z grup.
Przykładem substancji priorytetowej, która nie została uwzględniona
w polskim prawie, jest antracen, należący do grupy wielopierścieniowych węglowodorów
aromatycznych (WWA).
Ramowa Dyrektywa Wodna zalicza antracen do niebezpiecznych
substancji priorytetowych, jest on też wymieniony na liście substancji
niebezpiecznych konwencji OSPAR. Powstaje jako produkt uboczny przeróbki węgla i
ropy naftowej. Jest substancją rakotwórczą, której stosowanie w produktach
codziennego użytku jest zabronione. Mimo to w polskim rozporządzeniu ustalającym
limity emisji ścieków antracen nie został uwzględniony.
Inne związki z grupy wielopierścieniowych węglowodorów
aromatycznych (naftalen, benzo(a)piren i inne) także znajdują się na liście
niebezpiecznych substancji priorytetowych, których emisja do wód powinna być,
według Dyrektywy, całkowicie wstrzymana. Tymczasem polskie prawo dotyczące zanieczyszczeń
wód nie uwzględnia ich wcale. Pozwala to firmom emitować je ze ściekami do wód
w dowolnej ilości.