โครงการ “คืนรอยยิ้มสู่สายน้ำ...เจ้าพระยาปลอดมลพิษ”

หน้า - พฤษภาคม 25, 2552
ประเทศไทยประสบปัญหามลพิษทางน้ำมายาวนาน จากสถิติและข้อมูลคุณภาพแหล่งน้ำพบว่า พื้นที่อุตสาหกรรมและพื้นที่เมืองหลายแห่งประสบปัญหามลพิษทางน้ำอย่างต่อเนื่อง อาทิเช่น น้ำเน่าเสีย สารพิษปนเปื้อน และ ขยะ เป็นต้น หลายแห่งมีแนวโน้มรุนแรงขึ้น และขยายวงกว้างไปยังพื้นที่ที่ไม่เคยประสบปัญหามาก่อน

ปัจจุบันแหล่งน้ำส่วนใหญ่ของประเทศมากกว่าร้อยละ 80 ประสบปัญหาคุณภาพเสื่อมโทรมลง ซึ่งนอกจากส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศ และส่งผลกระทบโดยตรงต่อมนุษย์ในด้านเศรษฐกิจและสังคมแล้ว มลพิษทางน้ำยังเป็นปัจจัยที่เร่งให้เกิดปัญหาวิกฤตขาดแคลนน้ำสะอาดในประเทศอีกด้วย ทั้งนี้ ปัจจัยหลักที่มีผลต่อการเกิดมลพิษทางน้ำมาจากการเพิ่มขึ้นของพื้นที่อุตสาหกรรมและเกษตรกรรมที่มีการใช้สารเคมีมาก และความหนาแน่นของประชากรที่เพิ่มมากขึ้น ทำให้มีการระบายน้ำทิ้งน้ำเสียจากครัวเรือนสู่แม่น้ำมากขึ้น 

แม่น้ำเจ้าพระยาเป็นแม่น้ำสายหลักของประเทศที่สำคัญทั้งในด้านสังคม เศรษฐกิจ และ วัฒนธรรม รวมทั้งเป็นแหล่งน้ำอุปโภคบริโภคหลักของประชากรหลายล้านคน อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันแม่น้ำเจ้าพระยาเป็นหนึ่งในแม่น้ำสายหลักของประเทศที่กำลังประสบปัญหามลพิษอย่างรุนแรง โดยเฉพาะแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่าง ตั้งแต่กรุงเทพฯ ถึงสมุทรปราการ ซึ่งมีคุณภาพน้ำสกปรกเสื่อมโทรมมากที่สุด ทำให้การใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำ และปริมาณสัตว์น้ำลดลง ทั้งนี้ คุณภาพน้ำของแม่น้ำเจ้าพระยาตอนบนจะสามารถปรับปรุงให้อยู่ในระดับที่สามารถใช้ประโยชน์ด้านการอุปโภคบริโภค ประมง ว่ายน้ำ กีฬาทางน้ำ และ การใช้ประโยชน์อื่นๆ แต่คุณภาพน้ำของแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่าง กลับใช้ประโยชน์ได้เพียงการคมนาคมเท่านั้น

ปัจจุบัน การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของประเทศยังมีลักษณะแยกส่วน แม้จะมีการก่อตั้งกลไกคณะกรรมการระหว่างกระทรวง นั่นคือ คณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติ เพื่อจัดทำนโยบายและวางแผนให้เกิดการทำงานแบบบูรณาการ แต่ก็ยังไม่บังเกิดผลในทางปฎิบัติ และยังขาดการเชื่อมโยงภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง  ทำให้ปัญหามลพิษยังคงเป็นปัญหาเรื้อรังที่ยังไม่ได้รับการแก้ไขอย่างจริงจัง นอกจากนี้ ภาครัฐยังไม่มีมาตรการเชิงรุกที่เป็นรูปธรรมในการปกป้องคุ้มครองแหล่งน้ำสะอาด หรือพื้นที่ที่ยังไม่เกิดปัญหา ทำให้แหล่งน้ำสะอาดที่เหลืออยู่ของประเทศเสี่ยงต่อการเกิดมลพิษได้ในอนาคต

เนื่องจากการแก้ไขปัญหามลพิษทางน้ำและปกป้องรักษาแหล่งน้ำให้มีคุณภาพดี เป็นหน้าที่ความรับผิดชอบของทุกคน และทุกภาคส่วน กรีนพีซ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จึงได้เลือกแม่น้ำเจ้าพระยาในการดำเนินโครงการรณรงค์ "คืนรอยยิ้มสู่สายน้ำ...เจ้าพระยาปลอดมลพิษ" เพื่อเป็นจุดเริ่มต้นในการแก้ปัญหาและป้องกันมลพิษในแหล่งน้ำของประเทศ โดยมีวัตถุประสงค์ คือ

1. รณรงค์ให้ภาคประชาชนและหน่วยงานระดับท้องถิ่นตระหนักถึงปัญหามลพิษทางน้ำ มีส่วนร่วมในการตรวจสอบและเฝ้าระวังแหล่งกำเนิดมลพิษ และเห็นถึงความสำคัญของการอนุรักษ์แหล่งน้ำที่สำคัญของประเทศ

2. รณรงค์ให้ผู้ก่อมลพิษรับผิดชอบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม โดยยุติการปฏิบัติที่ก่อให้เกิดปัญหาต่อแหล่งน้ำ

3. ผลักดันภาคส่วนที่เกี่ยวข้องให้ฟื้นฟูคุณภาพแม่น้ำเจ้าพระยา โดยตั้งเป้าหมายลดการปล่อยสารพิษลงสู่แม่น้ำ

4. ผลักดันให้มีกฎหมายเฉพาะด้าน เพื่อการบริหารจัดการมลพิษทางน้ำ เพื่อปฏิรูปโครงสร้างการบริหารจัดการของหน่วยงานและองค์กรที่เกี่ยวข้องให้เป็นไปในทิศทางเดียวกัน และส่งเสริมการทำงานร่วมกัน โดยมีคณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติเป็นกลไกหลักในการเร่งแก้ปัญหา โดยการปรับปรุงมาตรการและเครื่องมือที่ใช้ในการควบคุมและป้องกันมลพิษที่มีในปัจจุบันให้มีประสิทธิผลและเข้มข้นมากขึ้น และโดยการออกมาตรการเชิงรุกในการปกป้องคุ้มครองแหล่งน้ำสะอาด หรือบริเวณที่ยังไม่เกิดปัญหา

โครงการ "คืนรอยยิ้มสู่สายน้ำ...เจ้าพระยาปลอดมลพิษ" จะจัดขึ้นระหว่างวันที่ 22- 29 พฤษภาคม 2552 กิจกรรมเริ่มต้นคือกิจกรรม "พายเรือสร้างรอยยิ้มให้เจ้าพระยา" นักกิจกรรมรณรงค์กรีนพีซ ที่มีใจต่อสู้เพื่ออนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ร่วมกันพายเรือแคนู 2 ลำ จากปากน้ำโพ จังหวัดนครสวรรค์ ซึ่งเป็นต้นแม่น้ำเจ้าพระยา ล่องลงสู่แม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่าง ผ่านกรุงเทพมหานคร ซึ่งเป็นเมืองหลวงและศูนย์กลางการบริหารราชการของประเทศ รวมเป็นระยะทางประมาณ 350 กิโลเมตร เส้นทางการเดินทางครั้งนี้เป็นการเดินทางจากต้นน้ำแม่น้ำเจ้าพระยา สู่ปลายน้ำที่มีปัญหาคุณภาพน้ำเน่าเสียมากขึ้นตามลำดับ 

กิจกรรม "พายเรือสร้างรอยยิ้มให้เจ้าพระยา"  เป็นกิจกรรมแสดงพลังของกลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม เพื่อส่งสัญญาณและเรียกร้องให้ทุกภาคส่วนได้มีส่วนร่วมแก้ไขปัญหามลพิษในแม่น้ำเจ้าพระยาอย่างจริงจัง และปกป้องแหล่งน้ำสะอาดที่สำคัญของประเทศ โดยในระหว่างการเดินทาง กลุ่มเรือพายท้องถิ่นและประชาชนทั่วไปสามารถเข้าร่วมรณรงค์กับกรีนพีซได้  กลุ่มนักกิจกรรมจะแวะเยี่ยมชุมชนอนุรักษ์แหล่งน้ำต่างๆ ที่อยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาเพื่อสนับสนุนให้กำลังใจ สร้างเครือข่าย และ แลกเปลี่ยนประสบการณ์ในการอนุรักษ์และปกป้องแหล่งน้ำ สำรวจแหล่งกำเนิดมลพิษทางน้ำตลอดเส้นทาง เก็บขยะระหว่างการเดินทาง รณรงค์การท่องเที่ยวริมแม่น้ำเจ้าพระยา แจกเอกสารให้ความรู้ และขอการสนับสนุนประชาชนร่วมลงชื่อเพื่อผลักดันให้คณะกรรมการทรัพยากรน้ำแห่งชาติเร่งแก้ปัญหามลพิษทางน้ำ โดยการปรับปรุงมาตรการที่ใช้ในการควบคุมและป้องกันมลพิษ และออกมาตรการเชิงรุกในการปกป้องคุ้มครองแหล่งน้ำสะอาดหรือบริเวณที่ยังไม่เกิดปัญหา

ข้อเรียกร้องของกรีนพีซต่อการรณรงค์เพื่อปกป้องแหล่งน้ำ

1. ตรวจหา ลงโทษ และปิดโรงงานอุตสาหกรรมที่ปล่อยน้ำทิ้งปนเปื้อนสารเคมีอันตรายลงสู่แหล่งน้ำ

2. ดำเนินโครงการฟื้นฟูแม่น้ำเจ้าพระยา โดยการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน

3. ปิดหลุมฝังกลบขยะชุมชนบริเวณริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา

4. สร้างแรงจูงใจทางการเงินสำหรับการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีการผลิตที่สะอาด (Clean Production) ในภาคอุตสาหกรรม และสนับสนุนเกษตรกรรมอินทรีย์ปลอดสารพิษ

อ่านข้อเท็จจริง 4 ข้อ ในหลายแง่มุม ของแม่น้ำเจ้าพระยา