12 กันยายน 2552

โอม ไจย กาเนชา ไจย กาเนชา ไจย กาเนชา เดวา (ขอชัยชนะจงมีแด่องค์พระพิฆเนศ) การขอประสาทพรจากพระเจ้าที่มีศีรษะเป็นช้าง หรือ คณปติ เป็นธรรมเนียมปฏิบัติของผู้มีความเชื่อหลายล้านคน โดยเฉพาะชาวฮินดู คณปติ เป็นผู้ปัดเป่าอุปสรรค และเป็นพระเจ้าของการเริ่มต้นในทุกเรื่อง การขอพรในครั้งนี้เกิดขึ้นเพื่อเปิดตัวคาราวาน “เดินกับช้าง ร่วมสร้างการเปลี่ยนแปลง" ใกล้ๆ กับมรดกโลกของยูเนสโกอันมีชื่อเสียง นั่นคือ อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ อันเป็นป่าฝนอันงดงามยิ่ง

ฉันนั่งร่วมกับเด็กนักเรียนหลายร้อยคน เพื่อชมพิธีกรรมโบราณ คือ พิธีปะกำ ที่ประกอบพิธีโดยควาญช้างอาวุโสเผ่ากุย เพื่ออัญเชิญวิญญาณบรรพบุรุษควาญช้างให้มาช่วยปกป้องทุกชีวิตในป่า ฉันประหลาดใจกับความเชื่อลัทธิถือผีถือวิญญาณอันเรียบง่ายที่ยังคงมีอยู่จนถึงปัจจุบัน แม้ว่าผืนป่าจะลดลง พืชและสัตว์หลายพันสายพันธุ์ได้สูญพันธุ์ไป และวิถีชีวิตดั้งเดิมได้หายไป


ก่อนมนุษย์จะเกิดขึ้นบนโลก เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งปัจจุบันเป็นภูมิภาคที่ประกอบด้วย 11 ประเทศ และมีขนาดราวๆ ประเทศสหรัฐอเมริกานั้น ถูกปกคลุมด้วยป่าทั้งหมด ซึ่งยังไม่รวมถึงชายหาด ที่ราบน้ำขึ้นถึง และ ยอดเขาสูง

พืชมากกว่า 100 ตระกูล และต้นไม้หลายพันสายพันธุ์เจริญเติบโตในผืนป่าเหล่านี้ จนทำให้ยุคหนึ่งเป็นบ้านของสายพันธุ์มากกว่า 50% ของโลก ดังที่นักธรรมชาติวิทยาระบุไว้

ผืนป่าน้อยนิดได้อยู่รอดผ่านการผลาญทำลายของมนุษย์และความละโมบของมนุษย์ แต่ดร.อลงกต เพื่อนของผม ซึ่งเป็นนักอนุรักษ์ช้างที่มีชื่อเสียง และเป็นผู้จัดการคาราวานช้างอันยิ่งใหญ่ ให้ความเชื่อมั่นว่า ป่าฝนในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่เหลืออยู่นี้ ยังเป็นถิ่นอาศัยของความหลากหลายทางชีวภาพเกือบ 20% ของโลก

ช้าง ซึ่งเป็นสัตว์สง่างามขนาดใหญ่ที่สุด กำลังตกอยู่ภายใต้ภัยคุกคามที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อนจากการทำลายป่าและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ซึ่งเกิดขึ้นพร้อมกันและเกี่ยวข้องกัน

ช้างเอเชียแบ่งออกเป็น 3 สายพันธุ์ย่อย ได้แก่ พันธุ์ศรีลังกา (Elephas maximus maximus) พันธุ์สุมาตรา (Elephas maximus Sumatranus) และ พันธุ์ที่อาศัยอยู่บนแผ่นดินใหญ่บนทวีปเอเชีย (Elephas maximus Indicus)

ดร.อลงกตกล่าวว่า อินเดียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ไม่มีสายพันธุ์ที่นักชีววิทยาเรียกว่า “ประชากรที่สามารถเติบโตได้ในจำนวนน้อยที่สุด” ที่สามารถผสมพันธุ์อย่างไม่มีที่สิ้นสุด โดยปราศจากการเปลี่ยนแปลงยีนส์ที่อันตราย ที่มีสาเหตุจาก “ปรากฏการณ์การแบ่งแยกเป็นส่วนๆ” อันเนื่องมาจากความเสื่อมสภาพของป่า และการสูญเสียพื้นที่รอยต่อของป่า

ประเทศไทยมีช่างป่าประมาณ 1,500 ตัว โดยมีประชากรหนาแน่นที่สุด (200-300 ตัว) ในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ และตามแนวชายแดนไทย-พม่า ปัจจุบันประเทศไทยมีช้างเลี้ยงประมาณ 2,500 เชือก อุตสากรรมการลากไม้ซุงที่ยุติลง ทำให้ช้างเหล่านี้จำนวนมาก และครอบครัวควาญช้างตกงาน ทำให้จำต้องไปเดินขอทานบนถนนในกรุงเทพฯ

ช้างดังกล่าวจำนวน 5 เชือก ที่ได้รับการช่วยชีวิตและฟื้นฟูสุขภาพกายและใจโดยกองทุนวิจัยและอนุรักษ์ช้างไทย จะเป็นผู้นำคาราวานมวลชนเพื่อการเปลี่ยนแปลง เพื่อสร้างความตระหนักเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และบันทึกและเผยแพร่เสียงเพรียกของประชาชนหลายพันคนในภูมิภาคที่ได้รับผลกระทบจากภาวะโลกร้อน เพื่อผลักดันผู้นำโลก โดยเฉพาะประธานาธิบดีโอบามา ให้ลงมือทำอย่างจริงจังเพื่อต่อสู้การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และหยุดการทำลายป่า

วอน เฮอนานเดซ ผู้อำนวยการบริหารของกรีนพีซ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ปราศรัยในการเปิดตัวคาราวานว่า ตัวอักษร ‘e’ ในคำว่า Chang(e) หมายถึง ‘empowerment’ (ความแข็งแกร่ง) งานแบบช้างๆ ที่เจ้าหน้าที่คาราวานจะต้องประสบในการเดินทาง และงานแบบช้างๆ ของผู้นำโลกที่จะประชุมในกรุงนิวยอร์ค โดยเป็นเจรจาครั้งพิเศษของสมัชชาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ทำให้เราหวังว่าปัญญาของช้างเหล่านี้จะชนะ

อย่างไรก็ดี สิ่งที่สำคัญสิ่งเดียว ดังที่มหาตมะ คานธี กล่าวไว้ ก็คือ “อนาคตขึ้นอยู่กับสิ่งที่เราทำในปัจจุบัน”

-- ชายเลนดรา ยาสวัน