จากชัยชนะของพลังมวลชนต่อ EHIA ถ่านหิน ในวันที่ 17 ตุลาคม ที่ผ่านมา ถือเป็นบทใหม่ของการต่อสู้ของชุมชนในการคัดค้านโรงไฟฟ้าถ่านหิน ที่ผ่านมาหากเปรียบการต่อสู้เรื่องการประเมินผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของถ่านหินเหมือนมวย ไม่มีพื้นที่ไหนที่พี่น้องประชาชนจะสามารถชนะน๊อคถ่านหินได้เลย โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากวิธีการทำอีเอชไอเอถ่านหินผ่านการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนครั้งที่ 3 (ค.3)เรียบร้อยแล้ว เพราะเล่มอีเอชไอเอถ่านหินฉบับนี้จะเข้าสู่การพิจารณาของคณะกรรมการชุดต่างๆที่สำนักนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม(สผ.) ในประวัติศาสตร์ชาติไทย ยังไม่มีโครงการไหนที่สอบตก เพราะสผ.ย่อมาจากสอบผ่าน วันนี้ระบบการทำอีเอชไอเอของประเทศเปรียบเหมือนการชกมวยใต้เข็มขัดและจำเป็นต้องถูกปฏิวัติ!

มวยยก 1 : ล่อเป้า

ก่อนที่จะมีการทำอีเอชไอเอถ่านหิน ประเทศไทยต้องทำการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategy Environmental Assessment: SEA) เรื่องพลังงาน นั่นคือต้องทำการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ตั้งแต่การจัดทำแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศ(พีดีพี) เพราะจะชี้ให้เห็นว่า แผนพีดีพีแต่ละแบบที่สร้างโรงไฟฟ้าจำนวนต่างกันหรือบางแบบมีพลังงานหมุนเวียนและการอนุรักษ์พลังงานเพิ่มจะทำให้เกิดประชาชนจ่ายค่าไฟฟ้าลดลงเท่าไร การจ้างงานเพิ่มเท่าไหร่ ผลเสียต่อสิ่งแวดล้อมเท่าไหร่ มีการตายหรือความเสี่ยงจากผลกระทบของถ่านหินทั้งประมง เกษตรกรรม สุขภาพเท่าไหร่ สิ่งเหล่านี้จะต้องเกิดขึ้นตั้งแต่ยกแรก จังหวัดกระบี่คือตัวอย่างความผิดพลาดที่เห็นชัดเจน เมื่อกระทรวงพลังงานจัดทำการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ของโครงการโรงไฟฟ้าถ่านหินกระบี่แทนที่จะทำการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ระดับประเทศกลับย่อมาทำเพียงแค่ระดับจังหวัด เป้าการวางแผนพลังงานของประเทศจึงผิดตั้งแต่ไหว้ครู 

มวยยก 2 : อัดฉีด

การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย หรือบริษัทที่ลงทุนเรื่องถ่านหินจะเป็นผู้ว่าจ้างและจ่ายค่าตอบแทนเป็นล้านให้กับบริษัทและสถาบันการศึกษามาเป็นผู้รับทำการศึกษา ดังนั้นเป้าของการศึกษาอีเอชไอเอก็ต้องทำให้รายงานฉบับนี้ผ่านตามที่ถูกจ้างมาในฐานะสปอนเซอร์หลักอย่างเป็นทางการ การอัดฉีดเข็มละเป็นล้านคือยาดีที่ทำให้กระบวนการทำอีเอชไอเอของผู้ถูกว่าจ้างต้องการทะลุทะลวงเข้าไปในพื้นที่เป้าหมายของโครงการให้ได้ ผ่านการอัดฉีดสารพัดรูปแบบในชุมชน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการแบ่งฝ่ายชาวบ้านที่คัดค้านและเห็นด้วยกับโครงการออกจากกัน งานนี้พี่เลี้ยงของฝ่ายหนุนให้ชาวบ้านเห็นด้วยกับถ่านหินรับเต็มๆ 

มวยยก 3 : หวังน๊อค

กระบวนการจัดทำอีเอชไอเอจะเข้มข้นสุดช่วงนี้ ทั้งพี่เลี้ยงทั้งนักมวยทั้งกรรมการข้างนอกจากบางหน่วยงานพร้อมหนุนการเดินหน้าถ่านหินเต็มที่ เราจำเป็นต้องยอมรับว่าถ่านหินมันถือเป็นโครงการรุนแรงมันมีผลกระทบอยู่แล้ว แต่ในรายงานนี้จะต้องชี้ให้เห็นชัดว่าต้นทุนถ่านหินที่ประชาชนต้องจ่ายในทุกด้านมันเท่าไหร่แล้วมันสมควรจ่ายหรือไม่ แล้วการจ่ายครั้งนี้จ่ายเพื่อใคร สุดท้ายแล้วมันคือการจ่ายค่าโง่ที่มาจากการเพิกเฉยต่อการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ด้านพลังงานตั้งแต่ต้นหรือเปล่า  เชิงมวยที่ใช้บนสังเวียนอีเอชไอเอถ่านหินของประเทศไทยไม่เคยทำข้อมูลและบอกประชาชน มีหลายข้อ

  • ข้อแรกคือ เทคโนโลยีที่นำมาใช้ลดการปล่อยสารพิษออกจากปล่องของโรงไฟฟ้าซึ่งถูกดักจับในรูปแบบขี้เถ้าแทน เมื่อมลพิษออกปากไม่ได้ก็ต้องออกตูด ขี้เถ้าถ่านหินที่มันเพิ่มขึ้นจะต้องมีการฝังกลบและแบ่งบางส่วนให้กับอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ ซึ่งกระทรวงอุตสาหกรรมก็เป็นใจ จัดขี้เถ้าถ่านหินว่าไม่เป็นสารอันตรายจึงให้ไปฝังกลบภาคตะวันออกและที่อื่น ซึ่งในความเป็นจริงแล้ว ขี้เถ้าถ่านหินที่ฝังกลบในดินจะมีการปนเปื้อนในน้ำใต้ดินและดิน โดยคนทุกวัยที่อยู่รอบการฝังกลบขี้เถาถ่านหิน 1 กิโลเมตรจะมีความเสี่ยงสูงต่อโรคมะเร็ง
  • ข้อสองคือ ตัวเลขที่บอกการปล่อยสารพิษของถ่านหิน ซึ่งเป็นตัวเลขที่บอกว่าต่ำกว่าค่ามาตรฐานทุกรายการ แต่ความจริงแล้วเป็นตัวเลขที่สูงกว่าประเทศอื่นโดยเฉพาะอย่างยิ่งประเทศญี่ปุ่นที่ที่นักลงทุนถ่านหินพาชาวบ้านไปดูงาน บางรายการของสารพิษสูงกว่าถึง 20 เท่า อีกทั้งในรายงานอีเอชไอเอชไม่มีการบอกความเสี่ยงให้กับประชาชนรู้ความจริงว่า ตัวเลขการปล่อยสารพิษที่ต่ำกว่ามาตรฐานหากสะสมนานตามอายุของโครงการ 25-30 ปี ประชาชนในพื้นที่จะมีความเสี่ยงสูงอย่างไร ซึ่งกรณีนี้จำเป็นต้องใช้วิธีการของต่างประเทศที่วางการศึกษาโมเดลถึงทิศทางลม จำนวนประชากร และที่ตั้งถ่านหินโดยจะทำให้รู้ว่าประชาชนกี่หมื่นคนกี่แสนคนในพื้นที่มีความเสี่ยง
  • ข้อสามคือ ในรายงานอีเอชไอเอถ่านหินไม่มีการศึกษาศักยภาพพลังงานหมุนเวียนที่จะเข้ามาแทนที่ถ่านหิน หมัดฮุกของงานนี้คือ ถ่านหินคือคำตอบเดียวที่ประชาชนต้องเลือก ขณะนี้ทุกพื้นที่จุกเหมือนกันจึงจำเป็นต้องโต้ด้วยทางออกว่าทำไมจึงไม่มีการศึกษาศักยภาพพลังงานหมุนเวียนของแต่ละจังหวัดและแต่ละภาคเพื่อเป็นอีกคำตอบที่ประชาชนต้องรู้ก่อนตัดสินใจ
  • ข้อสุดท้าย ยกสุดท้ายการเยียวยา แอนตาซิลไม่แจกหากชาวบ้านไม่ตายด้วยด้วยถ่านหิน ที่ผ่านมาการฟ้องร้องจากแม่เมาะถึงพื้นที่อื่นๆ ชาวบ้านจะต้องพิสูจน์ให้ได้ว่า ตายเพราะถ่านหิน ประสบการณ์นี้ประชาชนในพื้นที่แม่เมาะรู้ดี จวบถึงวันนี้จะครบรอบ 30 ปีแม่เมาะ นายทุนถ่านหินไม่ยอมจ่ายให้ชาวบ้านรวมทั้งการเรียกร้องค่าเสียหายตั้งแต่โครงการอนุมัติและถ่านหินเดินเครื่องเต็มสูบ นี่คือบทเรียนครั้งสำคัญที่ยาวมาถึงพื้นที่อื่นว่าประกาศให้ทราบโดยทั่วกันว่า แอนตาซิลไม่แจกหากใบมรณบัตรของคนตายระบุอาการตายของโรคอื่น ต้องมีใบพิสูจน์จากแพทย์และใบมรณบัตรว่าตายเพราะถ่านหิน

มวยยก 4: ชกเอาใจแฟน

การดำเนินการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนเกี่ยวกับถ่านหินทั้ง 3   เวทีไม่มีการระบุสรุปรายงานชี้ชัดว่าประชาชนในพื้นที่คัดค้านถ่านหิน กระแสการคัดค้านจึงถูกบีบให้เป็นการชกนอกเชือก และแน่นอนว่ากรรมการอย่างหน่วยงานของรัฐมีไม้เด็ดกว่านั้น โดยจะมีคณะผู้เชี่ยวชาญและกรรมการชุดเพื่อพิจารณา โดยประกาศให้ทราบอย่างชัดเจนว่า ผู้เชี่ยวชาญทั้งหลายที่เข้ามาทำหน้าที่ไม่มีอำนาจในการยกเลิกโครงการ ไม่มีอำนาจสั่งไม่อนุมัติรายงาน มีแต่อำนาจที่สั่งให้ทางผู้ลงทุนถ่านหินกลับไปแก้ข้อคำถามจากประชาชนที่เข้าร่วมชี้แจงยกสุดท้าย นาทีนี้ผู้ลงทุนถ่านหินก็ต้องแก้ตามมารยาท แก้เรื่อยๆ กี่ครั้งก้อได้ กฎหมายไม่กำหนด และไม่มีวันหยุดอายุ นี่แหละที่ทำให้ประชาชนชกแพ้คะแนนตลอดกาล 

มวยยก 5ชนะค้านสายตา

การชูมือยกให้กับผู้ลงทุนถ่านหินเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ตลอดที่ผ่านมา ยกเว้นว่าประชาชนในพื้นที่จะคัดค้านอย่างสุดความสามารถ ด้วยการปิดพื้นที่ไม่ให้มีการเข้าไปศึกษาอีเอชไอเอตั้งแต่แรก เพราะการเปิดฉากให้หน่วยงานของรัฐ บริษัทเอกชน บริษัทที่ศึกษาอีเอชไอเอและสถาบันการศึกษาที่ถูกว่าจ้างมาเข้าไปทำงานได้นั้น ย่อมหมายความว่า มวยยกที่หนึ่งกำลังเริ่มต้นและแน่นอนว่าการชกแพ้คะแนนย่อมตามมาแน่นอน 

ถึงแม้ครั้งนี้เราจะได้รับชัยชนะอย่างขาวสะอาดภายในเวลาอันรวดเร็ว และอีเอชไอเอ ถ่านหินเขาหินซ้อนต้องเดินมาถึงทางตันอีกครั้ง แต่นี่คงไม่ใช่โครงการโรงไฟฟ้าถ่านหินสุดท้ายอย่างแน่นอน ยังมีอีกรายคู่ชกที่จ่อคิวรอขึ้นเวทีดวลกับชาวบ้านผู้คัดค้านถ่านหิน ภัยร้ายทำลายวิถีชีวิตที่ส่งผลกระทบในวงกว้าง และการเคลื่อนไหวของโครงการโรงไฟฟ้าเขาหินซ้อนตลอด 5 ปีที่ผ่านมาจนถึงวันนี้เป็นบทพิสูจน์ชัดเจนว่า ถึงเวลาแล้วที่จะต้องสร้างกติกามวยใหม่ชี้ขาดอีเอชไอเอถ่านหิน และพลังงานของประเทศไทยทั้งหมดเพื่อให้เกิดความเป็นธรรม  โปร่งใสและเพื่อประโยชน์ของประเทศชาติอย่างแท้จริง ถึงเวลาแล้วศึกมวยที่มีประเทศไทยเป็นเดิมพันนี้จะเลิกเข้าข้างธุรกิจพลังงานสกปรกและมุ่งปฏิวัติสู่พลังงานหมุนเวียนเสียที

อ่านเพิ่ม: ทางตัน EHIA ถ่านหินเขาหินซ้อน