De kernramp in Fukushima is een gevolg van de verwevenheid tussen de uitbater van de kerncentrales, het controleagentschap en de overheid. Decennialang hebben ze als in een complot alle kritische waarschuwingen genegeerd en nagelaten om de noodzakelijke veiligheidsaanpassingen te doen.

Zitten we vandaag in België in eenzelfde situatie? Enkele feiten wijzen in ieder geval op een vervlechting tussen GDF-Suez/Electrabel, het FANC en het kabinet van de minister van Energie. Kunnen het FANC en de overheid in zulke omstandigheden op een onafhankelijke manier de belangrijke beslissingen nemen die zich in de loop van de volgende maanden aanbieden? We zetten enkele feiten op een rijtje.



1. Het FANC is financieel afhankelijk van GDF-Suez/Electrabel

73,5% van de inkomsten van het FANC komen van de heffingen op de kerncentrales van Doel en Tihange. Wanneer een reactor definitief sluit en in ontmantelingsfase gaat, moet het FANC natuurlijk nog lange tijd controles blijven verrichten. Maar de heffingen daarvoor liggen een flink stuk lager dan voor operationele reactoren. Als de levensduur van Doel 1 en 2 niet zo verlengd zou worden en als de scheurtjesreactoren Doel 3 en Tihange 2 definitief dicht moeten, dan zal het FANC zowat 30% van zijn inkomsten verliezen. Dit heeft een ongeziene impact op het functioneren van het controleagentschap en zijn zowat 150 personeelsleden.

2. Kabinet minister van Energie wordt bemand door ex-GDF-Suez/Electrabel-medewerkers

Deze regering knoopt opnieuw aan bij een oude traditie. Op het kabinet van de minister van Energie wordt bij het uittekenen van het energiebeleid de pen te laten vasthouden door GDF-Suez/Electrabel. Het hoofd van de Cel Energie op het kabinet van minister Marghem is Jean-François Lerouge, die tot voor zijn overstap naar het kabinet werkte voor Electrabel en Tractebel Engineering, beiden dochters van GDF-Suez. Verder vinden we in de Cel Energie van het kabinet ook Martial Pardoen terug, die tot aan zijn overstap naar het kabinet op de kerncentrale van Doel werkte. In 2009 organiseerde hij als secretaris van de Belgian Nuclear Society nog een lezing over hoe GDF-Suez/Electrabel de levensduurverlenging van kerncentrales voorbereid.

3. Het FANC wordt geleid door de gewezen directeur van de kerncentrale van Doel

Jan Bens werkte het grootste deel van zijn carrière voor GDF-Suez Electrabel. Voor hij er algemeen directeur werd, was hij er verantwoordelijk voor de veiligheidsanalyses en -testen. Eigenlijk zou hij nu dus de resultaten van zijn eigen vroegere werk moeten evalueren.
Ook binnen het FANC en uit de wetenschappelijke wereld is er heel wat onvrede over deze belangenvermening, die op zijn minst de geloofwaardigheid van het controleagentschap aantast.

4. De Wetenschappelijke Raad van FANC wordt geleid door een Electrabel-adept

De Wetenschappelijke Raad voor Ioniserende Straling heeft tot taak het FANC te adviseren over het toezichtbeleid en moet meer bepaald advies uitbrengen voor het afgeven van vergunningen voor nieuwe nucleaire installaties en bij het hernieuwen van vergunningen (cfr. de dossiers over de levensduurverlenging van de oude reactoren en de eventuele heropstart van de scheurtjesreactoren)

De Wetenschappelijke Raad wordt voorgezeten door William D'haeseleer. In de jaren 1990 werkte hij als Research and Development Manager van het nucleair departement van Tractebel Engeneering, net als zusterbedrijf Electrabel ondergebracht bij GDF-Suez. Nadien werd hij directeur van het Energie-Instituut en van de afdeling Toegepaste Mechanica en Energieconversie aan de KUL. Electrabel sponsort al jaar en dag de academische leerstoel van D'haeseleers Energie-Instituut aan de KUL. Hij ontving eveneens werkingsfondsen van o.a. Tractebel en SPE (mede-eigenaar van een deel van de capaciteit van de kerncentrale van Tihange).

"Onafhankelijke" toezichthouder?

Kan het FANC in deze omstandigheden op onafhankelijke wijze zijn rol van toezichthouder vervullen of leidt de verwevenheid van nucleaire operator, controleagentschap en overheid tot een situatie waar veiligheid ondergeschikt gemaakt werd aan commerciële belangen van de nucleaire sector? De onderzoekscommissie van het Japanse parlement heeft net deze verwevenheid aangeduid als zijnde de hoofdoorzaak van de nucleaire catastrofe in Fukushima.

Enkele beslissingen uit het recente verleden doen in ieder geval vermoeden dat de onafhankelijkheid van het FANC inderdaad in het gedrag is. Bijvoorbeeld: de toestemming die Jan Bens in mei 2013 gaf om de twee scheurtjesreactoren Doel 3 en Tihange 2 herop te starten, ondanks de waarschuwing van onafhankelijke experten dat dit onverantwoord was.

Ander voorbeeld is de lakse houding die het FANC blijkt aan te nemen voor de implementatie van de noodzakelijke veiligheidsmaatregelen die tijdens de stresstesten geïdentificeerd werden, alsook van de criteria waaraan de oude reactoren moeten voldoen om langer in dienst te mogen blijven.

Kan een overheid en een nucleair controleagentschap dat in dergelijke mate verweven is én financieel afhankelijk is van GDF-Suez/Electrabel op een correcte manier oordelen of oude reactoren veilig genoeg zijn om langer in dienst te blijven en risicovolle scheurtjesreactoren definitief moeten dicht blijven?

Meer info:
> Onze briefing
> Het artikel dat De Morgen hierover schreef