Ζώνες Ελεύθερες από Μεταλλαγμένα (22/1/2004)

Ευρωπαϊκό Πλαίσιο και Τοπικές Πρωτοβουλίες. Ιανουάριος 2004

δελτίο τύπου - 22 Ιανουαρίου, 2004

Αθήνα, 22-01-2004

Οι πρωτοβουλίες για θέσπιση ειδικών ρυθμίσεων σε τοπικό επίπεδο ξεκίνησαν όταν διαπιστώθηκε ότι η Ευρώπη προχωρά ταχύτατα προς το άνοιγμα των αγορών της στα μεταλλαγμένα, ενώ ακόμα η ευρωπαϊκή νομοθεσία δεν αποσαφηνίζει σημαντικά θέματα που αφορούν στο εισόδημα των αγροτών, την προστασία της γεωργίας, των καταναλωτών και του περιβάλλοντος από τα μεταλλαγμένα.

Η προσφυγή των ΗΠΑ στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου ενάντια στην πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) για τα μεταλλαγμένα αποτελεί απόδειξη των πιέσεων που δέχεται η Ευρώπη αυτή τη στιγμή. (1)

Η νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία θέτει αυστηρότερους κανόνες για τη σήμανση και την ιχνηλασιμότητα των μεταλλαγμένων προϊόντων, καθιστώντας υποχρεωτική τη σαφή σήμανση για όλα τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές που περιέχουν ή προέρχονται από μεταλλαγμένους οργανισμούς. Παρόλο που η νομοθεσία αυτή ανοίγει την πόρτα της Ευρώπης στα μεταλλαγμένα, ταυτόχρονα δίνει και ένα ισχυρό εργαλείο στα χέρια των καταναλωτών για να εξοστρακίσουν οριστικά τα μεταλλαγμένα από το πιάτο τους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όμως, αρνείται να θεσπίσει κοινοτικούς κανόνες για θέματα όπως: η προστασία των συμβατικών και βιολογικών καλλιεργειών από τα μεταλλαγμένα (γνωστό και ως το θέμα της "συνύπαρξης") και η αντικειμενική ευθύνη, δηλαδή, η ανάληψη της οικονομικής ευθύνης από τον παραγωγό μεταλλαγμένων προϊόντων για οποιαδήποτε βλάβη προκληθεί από τυχόν επιμόλυνση από μεταλλαγμένους οργανισμούς. Αντιθέτως, προωθεί μια οδηγία για τους σπόρους που νομιμοποιεί την επιμόλυνσή τους με μεταλλαγμένους οργανισμούς.(2) Αν τυχόν εφαρμοστεί η προτεινόμενη Οδηγία, αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την απελευθέρωση στο περιβάλλον δισεκατομμυρίων μεταλλαγμένων (εγκεκριμένων και μη εγκεκριμένων ποικιλιών) φυτών σε όλη την Ευρώπη.

Σε σύστασή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, η καλλιέργεια γενετικά μεταλλαγμένων οργανισμών είναι πιθανό να έχει επιπτώσεις στην οργάνωση της γεωργικής παραγωγής, δηλαδή να προκληθεί συμπτωματική και ανεπιθύμητη παρουσία γενετικά μεταλλαγμένων καλλιεργειών σε συμβατικές καλλιέργειες. Παρόλα αυτά, προτείνεται η θέσπιση κανόνων σε επίπεδο κράτους-μέλους και όχι σε ευρωπαϊκό, "αγνοώντας" ότι η επιμόλυνση από τα μεταλλαγμένα μπορεί να ξεπεράσει τα σύνορα μιας χώρας.

Αντιθέτως, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ) σε πρόσφατη έκθεσή του προτείνει: "Οι κοινοτικές ρυθμίσεις σχετικά με τη συνύπαρξη πρέπει να παρέχουν στα κράτη-μέλη τη δυνατότητα να απαγορεύουν ολοσχερώς την καλλιέργεια γενετικά μεταλλαγμένων οργανισμών σε γεωγραφικά περιορισμένες περιοχές". Η έκθεση του Ευρωκοινοβουλίου καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εφαρμόσει ενιαίους και δεσμευτικούς κανόνες σχετικά με το θέμα της επιμόλυνσης από μεταλλαγμένους οργανισμούς και της αντικειμενικής ευθύνης.(3)

Συνεπώς, τα κράτη-μέλη επιφορτίζονται με την ευθύνη να προασπίσουν τις τοπικές τους κοινωνίες από τους κινδύνους που ενέχουν τα μεταλλαγμένα για τη γεωργία, την οικονομία, την υγεία και το περιβάλλον.(4)

Στην Ευρώπη ήδη έχουν ξεκινήσει πρωτοβουλίες σε τοπικό κυβερνητικό επίπεδο, μερικές από τις οποίες παρουσιάζονται παρακάτω:

Αυστρία

Στην Αυστρία μέχρι στιγμής, τρία (3) από τα εννέα (9) ομοσπονδιακά κρατίδια, η 'Ανω Αυστρία, η Καρίνθια και το Σάλτσμπουργκ, έχουν σχεδιάσει νόμους σχετικά με την ανακήρυξη περιοχών σε Ζώνες Ελεύθερες από Μεταλλαγμένα. Τα νομοσχέδια διαφέρουν ως προς τους σκοπούς τους. Παρόλο που η πρόταση της 'Aνω Αυστρίας βασίζεται σε μια έκθεση που αποδεικνύει ότι η συνύπαρξη μεταλλαγμένων, συμβατικών και βιολογικών καλλιεργειών είναι αδύνατη, ο νόμος αυτός απορρίφθηκε καταρχάς από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με το πρόσχημα ότι δεν παρουσιάζονται νέα επιστημονικά δεδομένα. Σε απάντησή της, η 'Ανω Αυστρία ανακοίνωσε ότι θα ασκήσει έφεση στο Πρωτοδικείο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, θεωρώντας αρμοδιότερο όργανο το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Η Καρίνθια και το Σάλτσμπουργκ, λαμβάνοντας υπόψη την περίπτωση της 'Ανω Αυστρίας, ακολουθούν άλλη τακτική. Προτείνουν την απαγόρευση των μεταλλαγμένων οργανισμών κατά περίπτωση και σε ορισμένες περιοχές, προσδοκώντας την αποδοχή των νόμων αυτών από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αναλυτικότερα:

Η 'Ανω Αυστρία παρουσίασε ένα σχέδιο νόμου, το οποίο αναγνωρίζει ότι τα μεταλλαγμένα ενέχουν κινδύνους για το περιβάλλον και την υγεία και απαγορεύει την καλλιέργεια όλων των μεταλλαγμένων προϊόντων. Ο νόμος προτείνει την επιβολή ενός μορατόριουμ στα μεταλλαγμένα προϊόντα για τουλάχιστον τρία χρόνια. Το νομοσχέδιο βασίζεται στο άλυτο πρόβλημα της "συνύπαρξης"(δηλαδή, πώς θα προστατευθούν οι συμβατικές και οι βιολογικές καλλιέργειες αν δίπλα τους καλλιεργηθούν μεταλλαγμένα προϊόντα) και βασίζεται σε μια επιστημονική μελέτη που πραγματοποιήθηκε στην Αυστρία. Η μελέτη προτείνει τη δημιουργία Ζωνών Ελεύθερων από τα Μεταλλαγμένα ως μοναδική λύση για την Αυστρία συνολικά.

Το νομοσχέδιο της 'Ανω Αυστρίας στηρίζεται στην Οδηγία 2001/18 για τη σκόπιμη απελευθέρωση των γενετικά μεταλλαγμένων οργανισμών στο περιβάλλον, σημείωση (4) όπου αναφέρεται:

"Οι ζώντες <μεταλλαγμένοι> οργανισμοί που ελευθερώνονται στο περιβάλλον σε μεγάλες ή μικρές ποσότητες, είτε για πειραματικούς σκοπούς είτε ως εμπορικά προϊόντα, είναι δυνατό να αναπαραχθούν στο περιβάλλον και να διασχίσουν εθνικά σύνορα, θίγοντας με τον τρόπο αυτό τα άλλα κράτη- μέλη. Οι συνέπειες μιας τέτοιας ελευθέρωσης μπορεί να είναι αμετάκλητες."

Η Καρίνθια παρουσίασε ένα διαφορετικό σχέδιο νόμου, το οποίο θεωρείται ισχυρότερο από νομικής πλευράς, διότι εκμεταλλεύεται τη δυνατότητα εθνικής ευελιξίας χωρίς να παραβιάζεται η κοινοτική νομοθεσία. Ο νόμος αυτός έχει ως σκοπό να προστατέψει τη φυσική εξέλιξη των φυτών και τη ζωή από τις επιδράσεις των μεταλλαγμένων σε περίπτωση που καλλιεργούνται σε γειτονικές περιοχές. Απαγορεύει την απελευθέρωση των μεταλλαγμένων οργανισμών σε περιοχές προστατευμένες (περιοχές Νatura, αλπικές περιοχές, παγετώνες, σπάνια οικοσυστήματα κλπ). Επιτρέπει τη σπορά μόνο στη περίπτωση που αποκλείεται η επιμόλυνση γειτονικών χωραφιών.

Αν κάποιος προτίθεται να σπείρει μεταλλαγμένα θα πρέπει να ενημερώσει τις αρχές τέσσερις μήνες πριν τη σπορά και θα πρέπει να καταθέσει για εξέταση μια μεγάλη σειρά δικαιολογητικών εγγράφων.

Το Σάλτσμπουργκ, παρουσίασε ένα αντίστοιχο σχέδιο νόμου, ακολουθώντας την τακτική της Καρίνθιας. Ο νόμος επικεντρώνεται στις προστατευόμενες περιοχές.

Γερμανία

Αρχικά, δεκαέξι (16) αγρότες (4 βιοκαλλιεργητές και 12 συμβατικοί) στην περιοχή Mecklenburg-Vorpommern κοντά στην Βαλτική, ανακήρυξαν την γη τους (100.000 στρέμματα) σε Ζώνη Ελεύθερη από Μεταλλαγμένα, υπογράφοντας ένα ιδιωτικό συμβόλαιο στο οποίο δεσμεύονται ότι δεν θα καλλιεργήσουν μεταλλαγμένα στην έκταση αυτή. Την πρωτοβουλία αυτή στηρίζει η Γερμανική Ένωση Αγροτών (Deutsche Baunerverband, DBV).

Η πρακτική αυτή ακολουθήθηκε και από άλλους αγρότες και μέχρι στιγμής στη Γερμανία έχουν ανακηρυχθεί ως ζώνες ελεύθερες από μεταλλαγμένα χωράφια συνολικής έκτασης 500.000 στρεμμάτων.

Αγγλία

Δεκάδες κομητείες της Αγγλίας (27 μέχρι στιγμής) έχουν ανακηρύξει τις επικράτειές τους σε Ζώνες Ελεύθερες από Μεταλλαγμένα. Στην Αγγλία, οι τοπικές αρχές στηρίζονται κυρίως στο άρθρο 19 της Οδηγίας 2001/18. Το άρθρο αυτό προβλέπει ότι περιοχές με ειδική γεωμορφολογία, οικολογικές ζώνες, προστατευόμενες περιοχές μπορούν να εξαιρεθούν από την εμπορία μεταλλαγμένων. Η κάθε αίτηση για καλλιέργεια μεταλλαγμένων θα εξετάζεται κατά περίπτωση και απαιτείται η προσκόμιση στοιχείων που αποδεικνύουν ότι τα μεταλλαγμένα δε θα έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον.

Γαλλία

Πάνω από τριακόσιοι (300) δήμοι έχουν δεσμευθεί, είτε θεσπίζοντας ειδικές διατάξεις είτε υπογράφοντας διακηρύξεις ή ψηφίσματα, ότι δεν επιθυμούν την καλλιέργεια μεταλλαγμένων στην περιοχή τους.

Ιταλία

Δώδεκα (12) από τις είκοσι (20) περιφέρειες έχουν δεσμευθεί ότι δε θα επιτρέψουν την καλλιέργεια μεταλλαγμένων στην περιοχή τους. Μεταξύ αυτών, η Τοσκάνη έχει πρωτοστατήσει, υπογράφοντας τη διακήρυξη των περιφερειών της Ευρώπης με αίτημα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, να αναγνωρίσει το δικαίωμα των περιφερειών να ορίζουν την επικράτειά τους ως Ζώνη Ελεύθερη από Μεταλλαγμένα.

Υποσημειώσεις

(1) Τον περασμένο Μάιο, οι ΗΠΑ προσέφυγαν στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) κατά του Ευρωπαϊκού μορατόριουμ -πάγωμα της διαδικασίας εγκρίσεων νέων μεταλλαγμένων προϊόντων- κρίνοντάς το παράνομο και αντιεπιστημονικό. Οι επιτροπές επίλυσης διαφορών του ΠΟΕ εξετάζουν την προσφυγή των ΗΠΑ ενάντια στην Ευρώπη. Η επίσημη απόφαση αναμένεται μέσα στο 2004.

(2) Πρόταση της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για την παρουσία γενετικά τροποποιημένων (μεταλλαγμένων) οργανισμών σε συμβατικούς σπόρους (SANCO/1542/ 02 July 2002)

(3) Έκθεση σχετικά με τη συνύπαρξη γενετικώς μεταλλαγμένων, συμβατικών και βιολογικών καλλιεργειών (2003/2098(INI))RR)6333EL.doc

(4) Σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της 23ης Ιουλίου του 2003, σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για την ανάπτυξη εθνικών στρατηγικών και βέλτιστων πρακτικών προκειμένου να διασφαλιστεί η συνύπαρξη καλλιεργειών μεταλλαγμένων (γενετικά τροποποιημένων) οργανισμών με συμβατικές και βιολογικές καλλιέργειες. (2003/556/ΕΚ - Επίσημη Εφημερίδα Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων L 189 της 29.7.2003)

Κατηγορίες
Ετικέτες