ลองจินตนาการถึงโลกที่เครื่องมืออิเล็กทรอนิกส์สามารถใช้งานได้นาน หรือโลกที่อุปกรณ์ต่างๆของคุณสามารถซ่อมได้อย่างง่ายดาย ลองคิดดูสิว่าคุณจะประหยัดค่าใช้จ่ายไปได้มากแค่ไหน

...แต่พวกเราต่างก็รู้อยู่แก่ใจว่าโลกในจินตนาการเหล่านั้นไม่มีวันเป็นไปได้ เพราะโชคร้ายที่ผู้ผลิตอุปกรณ์เทคโนโลยีรายใหญ่ทั้งหลายกำลังนิยมทำให้โทรศัพท์และอุปกรณ์อื่นๆซ่อมแซมและดูแลรักษาได้ยากยิ่งขึ้น

กรีนพีซร่วมกับบริษัท iFixit ในสหรัฐอเมริกา ได้เข้าไปประเมินดูสมาร์ทโฟน แท็บเล็ต และแลปท็อปที่กำลังเป็นที่นิยมกว่า 40 แบบในช่วงสองปีที่ผ่านมา เพื่อดูว่าบริษัทผู้ผลิตเปิดช่องให้ผู้บริโภคเข้าถึงการส่งซ่อมอุปกรณ์หรือชิ้นส่วนสำรองและคู่มือการซ่อมแซมสินค้าได้ง่ายมากน้อยเพียงใด และนี่คือข้อมูลที่เราได้ทราบมา

1. เครื่องมือต่างๆจงใจสร้างขึ้นมาเพื่อให้ยากต่อการซ่อมแซมและดูแลรักษา

การเปลี่ยนหน่วยความจำหรืออัพเกรตฮาร์ดไดรฟ์ไม่ใช่เรื่องง่ายเหมือนอย่างเคย ทำไมน่ะหรือ ก็เพราะว่าชิ้นส่วนต่างๆถูกเชื่อมติดไว้กับแผงวงจร ทำให้ซ่อมได้ยากขึ้น สมาร์ทโฟนรุ่นใหม่ๆของแอลจี (LG) และซัมซุง (Samsung) รวมถึงแลปท็อปของแอปเปิล (Apple) เป็นตัวอย่างของการออกแบบเครื่องมือในลักษณะนี้ได้เป็นอย่างดี

2. ไม่เชื่อก็ต้องเชื่อว่าโทรศัพท์บางรุ่นถูกสร้างมาให้บอบบางลงแทนที่จะทนทานยิ่งขึ้น

ยกมือขึ้นหากคุณเป็นอีกหนึ่งคนที่เคยทำโทรศัพท์พัง มันน่ารำคาญใช่ไหมล่ะ หนึ่งเหตุผลหลักก็เพราะโทรศัพท์พวกนี้มักมีส่วนที่ทำจากกระจกเป็นส่วนใหญ่ และแม้ว่าเหล่าผู้ผลิตอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์จะนำเสนอกระจกที่แข็งแรงขึ้นเรื่อยๆทุกปี แต่กระจกหน้าจอแตกก็ยังคงเป็นปัญหาใหญ่ที่แก้ไม่ตก อันที่จริงแล้ว โทรศัพท์รุ่นใหม่ๆส่วนมากมักมีกระจกหน้าจอขนาดใหญ่ ซึ่งยิ่งทำให้หน้าจอโทรศัพท์แตกง่ายยิ่งขึ้น เช่นโทรศัพท์ซัมซุง S8 รุ่นล่าสุดที่ออกแบบให้มีขอบเป็นกระจกทั้งด้านหน้าและหลัง ก็ได้รับการขนานนามว่า “โทรศัพท์ที่บอบบางที่สุดเท่าที่เคยมีมา”

3. การเปลี่ยนแบตเตอรี่ทำได้ยากขึ้นเรื่อยๆ

คุณยังจำโทรศัพท์ ซัมซุง กาแล็กซี โน็ต7 ที่มีชื่อเสียงโด่งดังเรื่องการระเบิดได้ไหม ทางซัมซุงอาจไม่ต้องเรียกเก็บโทรศัพท์หลายล้านเครื่องเช่นนี้หากโทรศัพท์รุ่นนี้ออกแบบมาให้สามารถถอดแบตเตอร์รีได้ง่าย แต่โชคร้ายที่เกือบ 70% ของอุปกรณ์ทั้งหมดที่เราได้เข้าไปสำรวจนั้นไม่สามารถเปลี่ยนแบตเตอร์รีได้หรือไม่ก็เปลี่ยนได้ยาก เนื่องจากถูกออกแบบมาให้เชื่อมแบตเตอร์รีเข้ากับฝาเครื่องอย่างแน่นหนา ทั้งแบตเตอร์รีของโทรศัพท์ซัมซุงกาแล็กซี S8 และของแมคบุ๊คเรตินาของแอปเปิลต่างก็ถูกเชื่อมติดกับแผงอุปกรณ์ในตัวเครื่อง

4. การเข้าถึงเครื่องมือเพื่อซ่อมอุปกรณ์ต่างๆด้วยตนเองนั้นเป็นไปได้ยาก

แม้ว่าการซ่อมอุปกรณ์ต่างๆจะยังเป็นไปได้แต่ก็มีค่าใช้จ่ายสูงและเสียเวลาอย่างยิ่ง ทั้งยังมักจะต้องอาศัยเครื่องมือเฉพาะในการขันน็อตหรือใช้กับส่วนอื่นๆที่ผลิตมาแบบพิเศษ ทั้งไอโฟนของค่ายแอปเปิล (Apple) โทรศัพท์ R9m ของออปโป (Oppo) และโทรศัพท์ P9 ของหัวเว่ย (Huawei) ต่างก็เป็นอุปกรณ์ที่ต้องใช้เครื่องมือพิเศษเฉพาะในการซ่อมทั้งสิ้น

5. คู่มือซ่อมแซมอุปกรณ์หรือชิ้นส่วนสำรองนั้นไม่สามารถหาได้ทั่วไป

แทบไม่มีผู้ผลิตอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์รายใดให้ข้อมูลแก่ผู้บริโภคถึงวิธีการซ่อมแซมสินค้า จาก17ค่ายผู้ผลิตที่เราได้เข้าไปสำรวจ มีเพียง 3 ค่ายเท่านั้นที่มีชิ้นส่วนสำรองและคู่มือซ่อมแซมสินค้าให้ผู้บริโภค อันได้แก่ เดล (Dell) แฟร์โฟน (Fairphone) และเอชพี (HP)

นักกิจกรรมกรีนพีซจัดกิจกรรมการซ่อมมือถือในกรุงปักกิ่ง ซึ่งผู้เยี่ยมชมสามารถเรียนรู้การซ่อมมือถือของตนเองได้

แล้วพอจะหาผลิตภัณฑ์อะไรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมได้บ้าง?

สินค้าที่เหมาะสมที่สุดของบางค่ายที่เราพบ เช่น แฟร์โฟน (Fairphone) เดล (Dell) และเอชพี (HP) ได้แสดงให้เห็นว่าการออกแบบอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ให้ยังสามารถซ่อมแซมได้นั้นเป็นไปได้

การผลิตอุปกรณ์ต่างๆให้อยู่ได้นานขึ้นและสามารถซ่อมแซมได้ง่ายขึ้นนับเป็นย่างก้าวสำคัญที่ทางบริษัทอิเล็กทรอนิกส์สามารถทำได้เพื่อช่วยลดผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมหลายประการที่เกี่ยวกับการผลิตอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ ตั้งแต่การคัดแยกวัตถุดิบตั้งต้นบริสุทธิ์ การใช้สารเคมีอันตราย ไปจนถึงพลังงานจำนวนมากที่ใช้ในการผลิตในยุคที่ก่อให้เกิดขยะอิเล็กทรอนิกส์กว่าหลายล้านตันต่อปี

อย่างไรเสียบริษัทเทคโนโลยีต่างก็พยายามเฟ้นหาว่าจ้างบุคคลอัจฉริยะของโลก แล้วทำไมบริษัทเหล่านี้ถึงได้ไม่สามารถคิดพัฒนาสิ่งที่จะสามารถช่วยดูแลทรัพยากรอันจำกัดของโลกเราได้บ้าง

คุณสามารถดูรายชื่อยี่ห้อของอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่ดีที่สุดและแย่ที่สุดสำหรับการซ่อมแซมได้ที่นี่

ลิซาเบ็ธ จาร์ดิม นักกิจกรรมรณรงค์ กรีนพีซ สหรัฐอเมริกา

บทความแปลจากต้นฉบับภาษาอังกฤษ สามารถอ่านต้นฉบับได้ที่นี่

พวกเราทุกคนสามารถช่วยกันเปลี่ยนแปลงระบบเดิมๆเหล่านี้ได้ มาร่วมมือกับผู้คนนับแสนทั่วโลกเพื่อเรียกร้องให้ผู้นำค่ายผู้ผลิตอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์อย่างแอปเปิล ซัมซุง และค่ายอื่นๆ หันมาตระหนักถึงเทคโนโลยีที่เราใช้กัน และออกแบบผลิตภัณฑ์ที่สามารถใช้ได้นานขึ้นและไม่ทำร้ายโลกของเรา

มาร่วมเป็นส่วนหนึ่งของการเคลื่อนไหวเพื่อเปลี่ยนแปลงเทคโนโลยี ได้ที่นี่

ร่วมติดตามข่าวสารจากกรีนพีซได้โดยรับสมัครจดหมายข่าวได้ที่นี่

แปลและเรียบเรียงโดย สรรพร อุไรกุล อาสาสมัครกรีนพีซ


ติดตามกรีนพีซเพิ่มเติมที่