{"id":34948,"date":"2024-08-06T13:50:27","date_gmt":"2024-08-06T11:50:27","guid":{"rendered":"https:\/\/www.greenpeace.org\/poland\/?page_id=34948"},"modified":"2025-07-07T17:05:56","modified_gmt":"2025-07-07T15:05:56","slug":"nawloc","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.greenpeace.org\/poland\/nawloc\/","title":{"rendered":"Naw\u0142o\u0107"},"content":{"rendered":"\n\n
\n
<\/div>
<\/div>

Inwazja naw\u0142oci<\/h2>

Naw\u0142o\u0107 kanadyjska to ro\u015blina inwazyjna, kt\u00f3ra niszczy nasze \u0142\u0105ki. Mimo \u017ce potrafi pi\u0119knie wygl\u0105da\u0107,\u00a0jest zab\u00f3jcza dla rodzimych ro\u015blin \u0142\u0105kowych i zapylaczy<\/strong>. Tempo jej wzrostu sprawia, \u017ce dusi inne ro\u015bliny i nie daje im przestrzeni do \u017cycia. \u0141\u0105ki, kt\u00f3re kiedy\u015b t\u0119tni\u0142y \u017cyciem i wielo\u015bci\u0105 gatunk\u00f3w, po inwazji naw\u0142oci zamieniaj\u0105 si\u0119 w monokultur\u0119 – naw\u0142o\u0107 potrafi ca\u0142kowicie zdominowa\u0107 przestrze\u0144, w kt\u00f3rej ro\u015blnie.\u00a0Znikaj\u0105 rodzime gatunki ro\u015blin \u0142\u0105kowych a z nimi zwi\u0105zane z nimi zapylacze.<\/strong>\u00a0Zostaje morze naw\u0142oci.<\/p><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/section><\/div><\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n\n

\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>
\n
\n

Dlaczego naw\u0142o\u0107 jest problemem?<\/h1>\n<\/div>\n\n\n\n

Nasza rodzima ro\u015blinno\u015b\u0107 nie ma mo\u017cliwo\u015bci obrony przed naw\u0142oci\u0105<\/strong>. <\/p>\n\n\n\n

Wykorzystuje ona tak zwan\u0105 allelopati\u0119, czyli wydzielanie do gruntu chemicznych substancji, kt\u00f3re blokuj\u0105 kie\u0142kowanie i rozw\u00f3j innych gatunk\u00f3w. To troch\u0119 tak, jakby naw\u0142o\u0107 stosowa\u0142a sw\u00f3j w\u0142asny herbicyd, by zdominowa\u0107 inne ro\u015bliny.<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Ma te\u017c nam nimi przewag\u0119 przez spos\u00f3b rozmna\u017cania: \u0142atwo kie\u0142kuj\u0105ce nasiona zdolne s\u0105 pokonywa\u0107 na wietrze znaczne odleg\u0142o\u015bci, a r\u00f3wnocze\u015bnie bardzo szybko rozrastaj\u0105ce si\u0119 podziemne k\u0142\u0105cza, sprzyjaj\u0105 ekspansji ro\u015bliny. W po\u0142\u0105czeniu z bardzo szybkim wzrostem sprawia to, \u017ce naw\u0142o\u0107 momentalnie przyt\u0142acza swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105 inne ro\u015bliny i kompletnie przejmuje dany obszar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug bada\u0144 PAN powierzchnia zaj\u0119ta przez naw\u0142o\u0107 w ci\u0105gu zaledwie pi\u0119ciu lat mo\u017ce wzrosn\u0105\u0107 z 3 do 90 procent<\/strong>, tworz\u0105c tak zwane \u201enaw\u0142ociowisko\u201d.<\/h4>\n\n\n\n

Ma to bardzo niekorzystny wp\u0142yw nie tylko na rodzime gatunki ro\u015blin, ale tak\u017ce zale\u017cne od nich owady, w tym przede wszystkim dzikie zapylacze.<\/strong> Na obszarach naw\u0142ociowisk nie maj\u0105 one \u017cadnego po\u017cywienia a\u017c do czasu kwitnienia naw\u0142oci pomi\u0119dzy ko\u0144cem lipca a pa\u017adziernikiem. Monokultury naw\u0142oci nie s\u0105 te\u017c przyjaznym \u015brodowiskiem dla p\u0142az\u00f3w, gad\u00f3w, ptak\u00f3w i ma\u0142ych ssak\u00f3w. Jedynym gatunkiem ptak\u00f3w, kt\u00f3ry w nich gniazduje, jest ba\u017cant… czyli inny gatunek inwazyjny. <\/p>\n\n\n\n

Gatunki inwazyjne naw\u0142oci<\/h2>\n\n\n\n

W naszym \u015brodowisku naturalnym od setek lat wyst\u0119puj\u0105 sprowadzone przez cz\u0142owieka gatunki obce. Jednak tylko cz\u0119\u015b\u0107 z nich okre\u015blana jest jako gatunki inwazyjne \u2014 czyli takie, kt\u00f3rych rozprzestrzenianie si\u0119 wp\u0142ywa szkodliwie na lokalne ekosystemy. Na terenie Polski do najbardziej ekspansywnych gatunk\u00f3w nale\u017cy w\u0142a\u015bnie naw\u0142o\u0107. A w\u0142a\u015bciwie: naw\u0142ocie. Bo cho\u0107 wygl\u0105daj\u0105 niemal identycznie, to dwa r\u00f3\u017cne gatunki: naw\u0142o\u0107 kanadyjska (Solidago canadensis<\/em>) i naw\u0142o\u0107 olbrzymia (zwana te\u017c p\u00f3\u017an\u0105, Solidago gigantea<\/em>)<\/strong>. Obie pochodz\u0105 z Ameryki P\u00f3\u0142nocnej. Do Europy trafi\u0142y w XVII i XVIII wieku, a w Polsce pojawi\u0142y si\u0119 w drugiej po\u0142owie XIX wieku. Jednak gwa\u0142towna ekspansja tych ro\u015blin obserwowana jest dopiero w ostatnich kilkunastu latach. <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n\n

Mimo alarmuj\u0105cych danych ze \u015bwiata nauki naw\u0142ocie inwazyjne wci\u0105\u017c nie zosta\u0142y obj\u0119te europejskim zakazem handlu nasionami. <\/strong>Taki przepis wprowadzono za to m.in. w Norwegii.   <\/h5>\n\n\n\n
\n

Do\u0142\u0105cz do naw\u0142ociowego patrolu<\/h2>\n\n\n\n

Dodaj obserwacj\u0119 naw\u0142oci do mapy i otrzymuj powiadomienia, gdy b\u0119dzie odpowiedni moment na jej usuwanie.<\/p>\n\n\n\n

\n
Do\u0142\u0105cz!<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Jak rozpozna\u0107 inwazyjn\u0105 naw\u0142o\u0107 i z czym mo\u017cna j\u0105 pomyli\u0107?<\/h2>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz inwazyjnych naw\u0142oci kanadyjskiej i olbrzymiej, w Polsce wyst\u0119puje jeszcze rodzima naw\u0142o\u0107 pospolita<\/strong> (Solidago virgaurea<\/em>). Troch\u0119 to komplikuje spraw\u0119, ale na szcz\u0119\u015bcie naw\u0142o\u0107 pospolita jest znacznie mniejsza i wizualne odmienna od tych inwazyjnych. „Agresywne” naw\u0142ocie charakteryzuj\u0105 si\u0119 nie tylko rozmiarami: dojrza\u0142e p\u0119dy si\u0119gaj\u0105 od p\u00f3\u0142tora (kanadyjska) do ponad dw\u00f3ch metr\u00f3w wysoko\u015bci (olbrzymia) i tworzeniem bardzo zwartych skupisk, ale przede wszystkim \u0142atwymi do rozpoznania kwiatostanami. S\u0105 zebrane w tak zwan\u0105 wiech\u0119 w kszta\u0142cie szerokiej piramidy i sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z ogromnej liczby male\u0144kich, \u017c\u00f3\u0142tych koszyczk\u00f3w kwiatowych. Ogl\u0105dane z niedu\u017cej odleg\u0142o\u015bci wygl\u0105daj\u0105 jak \u017c\u00f3\u0142ta mgie\u0142ka. <\/p>\n\n\n\n

Rodzima naw\u0142o\u0107 pospolita ma du\u017co wi\u0119ksze kwiaty i jest ich niewiele w por\u00f3wnaniu do gatunk\u00f3w inwazyjnych.<\/strong> Male\u0144kie rozmiary kwiat\u00f3w naw\u0142oci obcych pozwalaj\u0105 te\u017c na \u0142atwe odr\u00f3\u017cnienie od innych gatunk\u00f3w bylin kwitn\u0105cych latem na \u017c\u00f3\u0142to, na przyk\u0142ad wrotyczu.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

Naw\u0142o\u0107 pospolita<\/strong>
– gatunek rodzimy<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

dorasta do 1 metra,
li\u015bcie wyra\u017anie skupione w dolnej cz\u0119\u015bci, wy\u017cej ma\u0142o uli\u015bciona,
kwiaty u\u0142o\u017cone w kszta\u0142t kolby,
ro\u015bnie pojedynczo, nie tworzy skupisk.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

\n

<\/p>\n\n\n\n

Naw\u0142o\u0107 kanadyjska<\/strong> \/ olbrzymia
– gatunki inwazyjne<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

dorasta do 1,5 m (kanadyjska) lub 2 m (olbrzymia),
li\u015bcie g\u0119sto pokrywaj\u0105ce ca\u0142\u0105 \u0142odyg\u0119,
kwiatostan w kszta\u0142cie miote\u0142ek, z ogromn\u0105 liczb\u0105 male\u0144kich koszyczk\u00f3w kwiatowych,
tworzy g\u0119ste skupiska – od kilku \u0142odyg po wielohektarowe naw\u0142ociowiska.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Czy nale\u017cy usuwa\u0107 naw\u0142o\u0107?<\/h2>\n\n\n\n

Usuwanie naw\u0142oci jest szczeg\u00f3lnie zalecane na terenach cennych przyrodniczo lub na terenach u\u017cytkowanych przez cz\u0142owieka, szczeg\u00f3lnie kiedy mamy do czynienia z nowymi, pojedynczymi stanowiskami tej ro\u015bliny, oddalonymi od wi\u0119kszych jej skupisk. Zaleca si\u0119 te\u017c kontrolowanie rozrostu naw\u0142ociowisk poprzez usuwanie nowych p\u0119d\u00f3w na ich obrze\u017cach \u2014 szczeg\u00f3lnie na obszarach chronionych, w parkach krajobrazowych, narodowych, rezerwatach, obszarach Natura 2000, itp. <\/p>\n\n\n\n

\n

Do\u0142\u0105cz do naw\u0142ociowego patrolu<\/h2>\n\n\n\n

Dodaj obserwacj\u0119 naw\u0142oci do mapy i otrzymuj powiadomienia, gdy b\u0119dzie odpowiedni moment na jej usuwanie.<\/p>\n\n\n\n

\n
Do\u0142\u0105cz!<\/a><\/div>\n<\/div>\n<\/div>
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Kiedy usuwa\u0107 naw\u0142o\u0107?<\/h2>\n\n\n\n

Kontrolowanie rozrostu naw\u0142oci jest zadaniem d\u0142ugofalowym i \u017cmudnym, szczeg\u00f3lnie w miejscach du\u017cych jej skupisk. Usuwanie najlepiej rozpocz\u0105\u0107 wiosn\u0105 (maj-czerwiec)<\/strong>, kiedy ro\u015blina jest nieco trudniejsza do rozpoznania, dlatego dobrze si\u0119 zapozna\u0107 z jej budow\u0105 w czasie kwitnienia, gdy nie ma w\u0105tpliwo\u015bci co do gatunku. Dla najlepszego efektu nale\u017cy ponowi\u0107 usuwanie w drugiej po\u0142owie lata, ale ZANIM ro\u015blina przekwitnie<\/strong>. Absolutnie nie nale\u017cy usuwa\u0107 naw\u0142oci po przekwitni\u0119ciu, by nie roznie\u015b\u0107 nasion po okolicy.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n\n\n\n

Naw\u0142o\u0107 kanadyjska na r\u00f3\u017cnych etapach rozwoju<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n

\u2705 tak\u0105 mo\u017cna usuwa\u0107<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

\u2705 tak\u0105 mo\u017cna usuwa\u0107<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

\u274c tej nie ruszamy<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Metody usuwania naw\u0142oci<\/h2>\n\n\n
<\/div>\n\n\n
\"\"<\/figure>
\n

Wyrywanie<\/h4>\n\n\n\n

Gdy stanowiska naw\u0142oci s\u0105 ma\u0142e i rozproszone, a koszenie niemo\u017cliwe lub niewskazane ze wzgl\u0119du na wyst\u0119puj\u0105ce w s\u0105siedztwie inne gatunki ro\u015blin, wskazane jest wyrywanie r\u0119czne. <\/p>\n\n\n\n

Nale\u017cy chwyta\u0107 p\u0119dy nisko przy ziemi i rwa\u0107 powolnym ruchem r\u0105k tak, by wyrwa\u0107 tak\u017ce kawa\u0142ek k\u0119py korzeniowej. Na suchych i piaszczystych gruntach jest to \u0142atwe, na lepszych glebach oraz po deszczach wyrwa\u0107 k\u0119p\u0119 korzeniow\u0105 jest trudniej.  <\/p>\n\n\n\n

Podobnie jak z koszeniem, wyrywa\u0107 mo\u017cna ro\u015blin\u0119 przez ca\u0142y okres wegetacyjny, dop\u00f3ki nie zako\u0144czy kwitnienia. Wyrwana wcze\u015bnie, zd\u0105\u017cy odrosn\u0105\u0107 i zakwitn\u0105\u0107, nale\u017cy wi\u0119c rwanie powt\u00f3rzy\u0107. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n

Mieszanki przeciwnaw\u0142ociowe<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Skuteczn\u0105 metoda przeciwdzia\u0142ania ponownemu pojawieniu si\u0119 naw\u0142oci, jest wysiewanie w miejsce usuni\u0119tych ro\u015blin tak zwanych mieszanek przeciwnaw\u0142ociowych. Do takich mieszanek dobierane s\u0105 gatunki ro\u015blin, kt\u00f3re s\u0105 w stanie wyprzedzi\u0107 i zablokowa\u0107 rozw\u00f3j inwazyjnych naw\u0142oci. <\/strong>To mi\u0119dzy innymi rumianek, marchew, dziewanna, wiesio\u0142ek, a tak\u017ce r\u00f3\u017cne gatunki chabr\u00f3w i wyk. <\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Co zrobi\u0107 z usuni\u0119t\u0105 naw\u0142oci\u0105?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Je\u017celi usuwamy niewielkie stanowiska naw\u0142oci, najlepsz\u0105 metod\u0105 jest pozostawienie na miejscu usuni\u0119tych ro\u015blin, a\u017c do ca\u0142kowitego wyschni\u0119cia. Pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy, by nie prowadzi\u0107 \u017cadnych dzia\u0142a\u0144 z ro\u015blinami po okresie kwitnienia – nasiona naw\u0142oci bez problemu przetrwaj\u0105 kompostowanie i wykie\u0142kuj\u0105<\/strong> w miejscach, gdzie kompost zostanie wy\u0142o\u017cony. Naw\u0142o\u0107 nale\u017cy kompostowa\u0107 a\u017c do ca\u0142kowitego rozk\u0142adu ca\u0142ej ro\u015bliny, przez okres 2-3 lat. <\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n\n\n