{"id":39180,"date":"2026-01-13T14:47:42","date_gmt":"2026-01-13T12:47:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.greenpeace.org\/poland\/?page_id=39180"},"modified":"2026-01-27T11:45:40","modified_gmt":"2026-01-27T09:45:40","slug":"jez-europejski","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.greenpeace.org\/poland\/dowiedz-sie\/przyroda\/ochronaprzyrody\/jez-europejski\/","title":{"rendered":"#Je\u017c europejski"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/span>
\n
\n
<\/div>\n\n\n\n
\n

Je\u017c europejski<\/h1>\n\n\n\n

Cho\u0107 znamy go wszyscy, ten ma\u0142y mieszkaniec naszych trawnik\u00f3w wci\u0105\u017c pozostaje jednym z najbardziej niezrozumianych gatunk\u00f3w w polskiej przyrodzie. <\/p>\n\n\n\n

Czas oddzieli\u0107 bajkowe wyobra\u017cenia od biologicznych fakt\u00f3w i sprawdzi\u0107, dlaczego je\u017c jest jednym z naszych najwa\u017cniejszych sprzymierze\u0144c\u00f3w.<\/p>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n\n

Je\u017c europejski pojawi\u0142 si\u0119 na Ziemi oko\u0142o 60 milion\u00f3w lat temu<\/strong>, w czasach mamut\u00f3w i szabloz\u0119bnych kot\u00f3w. W swojej obecnej formie je\u017ce s\u0105 nam znane od 15 milion\u00f3w lat, a jednak to w\u0142a\u015bnie dzi\u015b, w epoce starannie przystrzy\u017conych trawnik\u00f3w, automatycznych kosiarek i chemicznych \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin, ich przetrwanie stoi pod znakiem zapytania.<\/p>\n\n

W Polsce wyst\u0119puj\u0105 dwa gatunki je\u017cy europejskich: je\u017c zachodni<\/strong> (Erinaceus europaeus<\/em>) i je\u017c wschodni<\/strong> (Erinaceus roumanicus<\/em>). R\u00f3\u017cnica w ich wygl\u0105dzie jest na tyle subtelna – barwa brzucha i liczba kolc\u00f3w – \u017ce dopiero na podstawie bada\u0144 genetycznych jeste\u015bmy w stanie okre\u015bli\u0107, z kt\u00f3rym podgatunkiem mamy do czynienia. Oba gatunki \u0142\u0105czy kr\u0119pa sylwetka, wyd\u0142u\u017cony ryjek i niezwyk\u0142e \u201efuterko\u201d, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 od 6000 do nawet 8000 kolc\u00f3w<\/strong>, czyli zmodyfikowanych w\u0142os\u00f3w zbudowanych z keratyny. To w\u0142a\u015bnie one tworz\u0105 s\u0142ynny pancerz, kt\u00f3ry je\u017c unosi dzi\u0119ki silnemu mi\u0119\u015bniom, pozwalaj\u0105cemu mu zwin\u0105\u0107 si\u0119 w ciasn\u0105 kul\u0119 i ukry\u0107 delikatne cz\u0119\u015bci cia\u0142a. <\/p>\n\n

Wbrew pozorom je\u017ce potrafi\u0105 zar\u00f3wno sprawnie biega\u0107, jak i p\u0142ywa\u0107<\/strong>, co wi\u0119cej ich s\u0142uch i w\u0119ch (w przeciwie\u0144stwie do wzroku) dzia\u0142aj\u0105 tak dobrze, \u017ce s\u0105 w stanie wyczu\u0107 d\u017cd\u017cownic\u0119 pod kilkucentymetrow\u0105 warstw\u0105 ziemi<\/strong>. Je\u017c to r\u00f3wnie\u017c samotnik, \u0142\u0105czy si\u0119 w pary tylko w okresie godowym. Ca\u0142\u0105 reszt\u0119 roku sp\u0119dza na nocnych w\u0119dr\u00f3wkach, odpoczynku i budowie gniazd, kt\u00f3re tworzy z li\u015bci, trawy i mchu, korzystaj\u0105c z naturalnych zakamark\u00f3w terenu.<\/p>\n\n

<\/p>\n\n

\"\"<\/figure>
\n

Z lasu na trawnik. Jak je\u017c sta\u0142 si\u0119 naszym s\u0105siadem<\/h2>\n\n\n\n

Historie je\u017cy zwykle zaczynaj\u0105 si\u0119 w widnych lasach li\u015bciastych, w\u015br\u00f3d bogatego le\u015bnego runa. Jednak ostatnie dekady przynios\u0142y wa\u017cn\u0105 zmian\u0119: je\u017ce sta\u0142y si\u0119 jednymi z najlepiej przystosowanych do \u017cycia ssak\u00f3w w \u015brodowisku przekszta\u0142conym przez cz\u0142owieka<\/strong>. <\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b znacznie cz\u0119\u015bciej spotkamy je na cmentarzach, w ogrodach dzia\u0142kowych, parkach miejskich i na obrze\u017cach ma\u0142ych miasteczek ni\u017c w g\u0142\u0119bi lasu. Dzieje si\u0119 tak nie tylko dlatego, \u017ce preferuj\u0105 one bardziej zr\u00f3\u017cnicowany krajobraz, pe\u0142en zaro\u015bli, trawnik\u00f3w i \u017cywop\u0142ot\u00f3w tworz\u0105cych bezpieczne kryj\u00f3wki do przezimowania. W \u015brodowisku zurbanizowanym spada r\u00f3wnie\u017c prawdopodobie\u0144stwo natkni\u0119cia si\u0119 na borsuka, sow\u0119 lub lisa, dla kt\u00f3rych je\u017ce stanowi\u0105 przysmak. <\/p>\n\n\n\n

Doros\u0142y je\u017c potrafi przej\u015b\u0107 nawet 2-3 kilometry w jedn\u0105 noc<\/strong>, przeczesuj\u0105c ogrody i parki w poszukiwaniu po\u017cywienia oraz samicy. Mimo \u017ce w miastach ryzyko spotkania borsuka jest niewielkie, ka\u017cda szczelinowa siatka, betonowy murek czy szczelne ogrodzenie pozostaje realn\u0105 barier\u0105. Dlatego nawet niewielkie przej\u015bcie mi\u0119dzy dzia\u0142kami potrafi radykalnie zwi\u0119kszy\u0107 mo\u017cliwo\u015bci poruszania si\u0119 je\u017cy i poprawi\u0107 szanse przetrwania lokalnej populacji.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n

Nocny patrol. Co l\u0105duje na talerzu kolczastego drapie\u017cnika?<\/strong><\/strong><\/strong><\/h2>\n\n

Czy je\u017ce jedz\u0105 jab\u0142ka? NIE! A na pewno nie tak cz\u0119sto jak nam si\u0119 wydaje. Je\u017ce s\u0105 przede wszystkim owado\u017cerne<\/strong>. Zjadaj\u0105 d\u017cd\u017cownice, \u015blimaki, chrz\u0105szcze, g\u0105sienice, a tak\u017ce reguluj\u0105 populacje bezkr\u0119gowc\u00f3w, kt\u00f3re cz\u0119sto uwa\u017camy za ogrodowe szkodniki. Wraz z przyj\u015bciem jesieni i spadkiem liczebno\u015bci owad\u00f3w, je\u017ce staj\u0105 si\u0119 mniej wybredne a ich pokarmem staje si\u0119 padlina, ptasie jaja, opad\u0142e owoce a nawet \u017cmije, na kt\u00f3rych jad s\u0105 cz\u0119\u015bciowo odporne<\/strong>.
<\/p>\n\n

To r\u00f3wnie\u017c zwierz\u0119 o bardzo w\u0105skim zakresie tolerancji na zmiany \u015brodowiskowe.<\/strong> Metale ci\u0119\u017ckie i pestycydy kumuluj\u0105 si\u0119 w ich organizmach, dzi\u0119ki czemu je\u017ce po\u015brednio informuj\u0105 naukowc\u00f3w o stanie \u015brodowiska w okolicznych terenach rolnych i miastach. Obecno\u015b\u0107 je\u017ca w ogrodzie to sygna\u0142, \u017ce teren jest zr\u00f3\u017cnicowany i stosunkowo przyjazny dla dzikiej przyrody<\/strong>.<\/p>\n\n

Hibernacja – Zimowy sen w kolczastej twierdzy.<\/strong><\/h2>\n\n

Najwi\u0119kszym wyzwaniem w \u017cyciu je\u017ca jest zima<\/strong>. Aby j\u0105 przetrwa\u0107, zwierz\u0119 musi zgromadzi\u0107 odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 t\u0142uszczu. Jesienne tygodnie to wy\u015bcig z czasem, szczeg\u00f3lnie dla m\u0142odych z p\u00f3\u017anych miot\u00f3w, kt\u00f3re musz\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0107 mas\u0119 co najmniej 600 gram\u00f3w zanim zapadn\u0105 w sen zimowy.<\/strong> <\/p>\n\n

Podczas hibernacji temperatura cia\u0142a je\u017ca spada do kilku stopni Celsjusza, a serce zwalnia prawie dwudziestokrotnie. Ca\u0142y proces jest niezwykle energoch\u0142onny – zw\u0142aszcza momenty wybudzania, kt\u00f3re w cieplejsze zimy wyst\u0119puj\u0105 coraz cz\u0119\u015bciej. Fa\u0142szywe pobudki, wywo\u0142ane wahaniami temperatur, mog\u0105 pozbawi\u0107 je\u017ca zapas\u00f3w t\u0142uszczu, a tym samym szans na prze\u017cycie do wiosny.<\/p>\n\n

<\/p>\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n

Zab\u00f3jczy porz\u0105dek: Jak nasze ogrody staj\u0105 si\u0119 wrogim terytorium<\/h2>\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat jest dla je\u017ca pe\u0142en niebezpiecze\u0144stw, kt\u00f3rych nie zna\u0142 przez miliony lat swojej historii. Najpowa\u017cniejszym z nich s\u0105 drogi. Zwijanie si\u0119 w kulk\u0119 to skuteczna obrona przed lisem czy psem, ale nie przed samochodem. Je\u017ce nale\u017c\u0105 do najcz\u0119\u015bciej zg\u0142aszanych ofiar kolizji drogowych w Polsce<\/strong>. <\/p>\n\n

Drug\u0105 wielk\u0105 presj\u0105 jest utrata siedlisk. Usuwanie \u017cywop\u0142ot\u00f3w, przycinanie krzew\u00f3w \u201ena zero\u201d, grabienie li\u015bci, a nawet porz\u0105dkowanie kompostownik\u00f3w odbiera je\u017com miejsca na gniazda letnie i zimowe.<\/strong> Intensywne rolnictwo, monokultury i chemizacja \u015brodowiska prowadz\u0105 do zaniku bezkr\u0119gowc\u00f3w, od kt\u00f3rych zale\u017c\u0105. Pestycydy i trutki (szczeg\u00f3lnie te na \u015blimaki i gryzonie) zabijaj\u0105 je\u017ce po\u015brednio, bo zwierz\u0119ta zjadaj\u0105 zatrute bezkr\u0119gowce, lub bezpo\u015brednio, kiedy znajd\u0105 trutk\u0119 podczas \u017cerowania. <\/p>\n\n

Niezwykle gro\u017ane s\u0105 narz\u0119dzia ogrodowe, w szczeg\u00f3lno\u015bci kosiarki, tak\u017ce robotyczne<\/strong>. Je\u017ce odpoczywaj\u0105 w ci\u0105gu dnia w wysokiej trawie, krzakach i stertach li\u015bci. Wiele z nich ginie lub doznaje powa\u017cnych obra\u017ce\u0144, zanim operator zauwa\u017cy, \u017ce co\u015b jest nie tak. Gro\u017ane s\u0105 tak\u017ce siatki, plastikowe opakowania, kubki, ogrodzenia bez przej\u015b\u0107, a tak\u017ce oczka wodne, z kt\u00f3rych nie da si\u0119 wyj\u015b\u0107 po stromym, \u015bliskim brzegu.<\/p>\n\n

Zmie\u0144 ogr\u00f3d w bezpieczny azyl. Instrukcja obs\u0142ugi kolczastego s\u0105siada.<\/h2>\n\n

Pomaganie je\u017com wcale nie wymaga du\u017cych koszt\u00f3w ani wyrzecze\u0144. Czasem wystarczy zostawi\u0107 w ogrodzie fragment naturalnego chaosu: pryzm\u0119 li\u015bci, stert\u0119 ga\u0142\u0119zi, kawa\u0142ek niekoszonej trawy. <\/strong>To miejsca, kt\u00f3re je\u017ce wykorzystuj\u0105 jako schronienia i gniazda. Przej\u015bcie o wymiarach 15 \u00d7 15 cm pod ogrodzeniem daje im dost\u0119p do s\u0105siednich ogrod\u00f3w i znacznie zwi\u0119ksza ich area\u0142 \u017cerowania. Oczka wodne warto zabezpieczy\u0107 \u0142agodnym, nie\u015bliskim zej\u015bciem. Zamiast pestycyd\u00f3w mo\u017cna stosowa\u0107 naturalne metody ochrony ro\u015blin. <\/p>\n\n

Dokarmianie, je\u015bli w og\u00f3le jest konieczne, powinno ogranicza\u0107 si\u0119 do kr\u00f3tkich okres\u00f3w przed i po hibernacji, wy\u0142\u0105cznie w formie karmy dla kot\u00f3w lub ps\u00f3w oraz zawsze z dost\u0119pem do \u015bwie\u017cej wody. Mleko i chleb s\u0105 dla je\u017cy szkodliwe i mog\u0105 prowadzi\u0107 do odwodnienia oraz powa\u017cnych zaburze\u0144 trawienia<\/strong>. Je\u015bli znajdziemy je\u017ca rannego, os\u0142abionego, wychudzonego lub aktywnego w ci\u0105gu dnia zim\u0105, nale\u017cy zapewni\u0107 mu ciep\u0142o i wod\u0119, a nast\u0119pnie jak najszybciej skontaktowa\u0107 si\u0119 z o\u015brodkiem rehabilitacji dzikich zwierz\u0105t. To jedyne miejsca, kt\u00f3re maj\u0105 kompetencje do oceny, czy interwencja jest konieczna.
<\/p>\n\n