Zaman ve Orkinoslar Tükeniyor

Sayfa - 9 Haziran, 2010
Greenpeace ve Akdeniz mavi yüzgeçli orkinosu kampanyasının kronolojisi.

Mavi yüzgeçli orkinoslar

1966- Atlantik morina balığı gibi Akdeniz'de mavi yüzgeçli orkinos sayısının da azalacağından endişe eden 17 ülke lideri Uluslararası Atlantik Orkinoslarını Koruma Konvansiyonu'nu imzaladı. Konvansiyon, bilimsel tavsiyeye dayalı orkinos av limitlerini belirleyen Uluslararası Atlantik Orkinoslarını Koruma Konvansiyonu Komisyonu (ICCAT) kuruldu.

1981- ICCAT başlangıçta 1.160 tonla av limitini mümkün olduğunca sıfıra yakın olarak belirledi.

1982- ICCAT şaşırtıcı olarak orkinos avlanma kotasını bir önceki, on yıllarca endüstriyel balık avcılığı nedeniyle azalan orkinosların sayıca artmasını hedefleyen tavsiyesinin tersine kotayı 2.260 tona çıkardı.

1991- ICCAT tarafından tavsiye edilen av limitleri, türün listelenen orkinos türlerinin ticaretini ciddi boyutta kısıtlama getirebilecek olan Nesli Tehlikede Olan Yabani Bitki ve Hayvan Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme (CITES) listesine girme tehdidine karşılık olarak düşürüldü.

1994- ICCAT, üyelerine Akdeniz ve doğu Atlantik'te orkinos avının 1996-98 için geçerli olan limitleri %25'i kadar azaltmaya gitmelerini önerdi. Bu öneriye rağmen avlanan miktar neredeyse %8 arttı.

1996- Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) Atlantik mavi yüzgeçli orkinosunu kırmızı listeye, Batı Atlantik orkinosunu kritik seviyede soyu tükenmekte olan, Atlantik ve Akdeniz orkinoslarını soyu tükenmekte olanlar listesine aldı. Bu sırada ICCAT üyeleri kotanın 25.000 tona düşürülmesi tavsiyesine rağmen 43.000 ton mavi yüzgeçli orkinos avladıkları tahmin ediliyor.

1998- ICCAT av limitlerinin türün sayısının azalmasını durdurmaya yarayacağını ama eski sayısına geri döndürmeye yetmeyeceğine dikkat çekti. Buna bağlı olarak, av limitleri 1999 yılı için 32.000 ton, 2000 yılı için 29.500 ton olarak belirlendi.

2002- 2003-2006 yılları orkinos av sezonu için ICCAT av kotasını 32.000 olarak belirledi.

2006 Mayıs- Greenpeace korsan balık avcılığının mavi yüzgeçli orkinosları soyu tükenme eşiğine getirdiğine dikkat çeken bir rapor yayımladı. 'Bütün Orkinoslar Nereye Gitti?' avlanan miktarın kotaları %35'ten fazla aştığı ve AB vergi mükelleflerince sübvanse edilen orkinos çiftliği kapasitelerinin ICCAT tarafından izin verilen av miktarını %60 kadar aştığını ortaya koyuyor.

2006 Ağustos- Greenpeace gemisi Rainbow Warrior'un Fransa'nın Marsilya limanına girmesi 20 endüstriyel orkinos teknesi tarafından engellendi. Rainbow Warrior devam etmekte olan aşırı Akdeniz mavi yüzgeçli orkinos avcılığına dair belgeleme yaptığı seferini, halkı gemiye davet edip onlara korunmasız türlerin kaçınılmaz çöküşü konusunda bilgi vererek bitirmeyi planlıyordu.

2006 Kasım- ICCAT üyeleri AB'nin mavi yüzgeçli orkinosların korunması için 29.500 tonluk kotanın 2010'a kadar 25.500'e düşürülmesi önerisini ve orkinos avı için gözcü uçakların kullanılmasının yasaklanmasını onayladı. Greenpeace bu inisiyatifi korumayla ilgili hiçbir umut olmadığı, aksine uzun dönemde geleceği olmayan orkinos avcılığı ve çiftliklerini desteklediği gerekçesiyle ağır şekilde eleştirdi.

2007 Mayıs- Greenpeace bayrak gemisi Rainbow Warrior ile yasadışı mavi yüzgeçli orkinos avcılığını belgelemek için sefere çıktı. Greenpeace tekrar türün soyunu kurtaracak düzeye gelene kadar orkinos balıkçılığının durdurulmasını talep etti.

2007 Haziran- Greenpeace, Akdeniz mavi yüzgeçli orkinos avcılığı bölgesindeki 5 haftalık belgesel seferini bitirdi. Greenpeace, orkinos sürülerini bulmak için gözlem uçağı kullanıldığını, lisanssız gırgır gemilerini ve yasadışı orkinos avını aklamanın kilit bileşeni olarak kullanılan, avlanan orkinosları denizde gemiler arası sevkedilirken belgeledi.

2007 Ekim- Fransız basını Türk balıkçıları tarafından yakalanan orkinosların Fransız kotası altında beyan edilerek orkinos aklamanın oldukça yaygın olduğunu açıkladı. Yanıt olarak Greenpeace eylemcileri Akdeniz mavi yüzgeçli orkinos avcılığının süresiz olarak durdurulması taleplerini yinelediler.

2007 Kasım- Greenpeace eylemcileri yıllık ICCAT konferansında, 1 yıl önce kabul edilen orkinosları kurtarma planının başarısızlığına atfen 'Zaman ve Orkinoslar Tükeniyor' yazılı bir pankart açtılar. Toplantıda, Greenpeace, tekrar kuzey mavi yüzgeçli orkinos avının, türün kendisini kurtaracak düzeye gelene kadar yasaklanmasını talep etti.

2007 Aralık- Greenpeace orkinos avcılığı için bilimsel tavsiyeleri görmezden gelen küresel orkinos endüstrisine yönelik 'Orkinosu Konserveden Çıkarmak' isimli raporu yayımladı. Greenpeace küresel orkinos av miktarının yarı yarıya düşürülmesini önerdi.

2008 Nisan- Greenpeace eylemcileri Brüksel'deki Avrupa Deniz Ürünleri Fuarı'nda, aşırı avlanma yüzünden risk altında bulunan mavi yüzgeçli, sarı yüzgeçli ve kocagöz orkinos ticareti yapan şirketlerin standlarını bloke ettiler. 15 farklı ülkeden aktivistler fuar alanına 13 farklı dilde pankartlar açarak deniz ürünleri endüstrisinin içindeki kişilere 'zaman ve orkinoslar'ın tükendiğini hatırlattı. Eş zamanlı olarak, Greenpeace fuar alanının ses sisteminin kontrolünü ele geçirip bu ticareti yapan insanlara yalnızca sürdürülebilir yöntemlerle avlanan deniz ürünlerini satın almalarını istedi.

2008 Mayıs- Greenpeace gemisi Arctic Sunrise, İtalyan gemisi Diomedes II'yi Sicilya kıyısından 50 km açıkta üzerinde ölü deniz kaplumbağası ve orkinoslar bulunan yasadışı akıntı ağlarıyla avlanırken karşı karşıya geldi. Yalnızca paraketa ya da kıyıdan 15 km açıkta ağ kullanarak avlanma yetkisi bulunan Diomedes'in mürettebatı Greenpeace'in tespit edememesi için geminin adını ve sicil numarasını kapatmaya çalıştı. Greenpeace, orkinos avcılığı kurallarının daha iyi yönetimi çağrısını tekrar etti.

2008 Mayıs- Kıbrıs Kanalı'nda orkinos avcılığını belgeleyen Greenpeace gemisi Arctic Sunrise'ın etrafı içlerinden biriyle çarpıştığı 3 Türk balıkçı gemisi tarafından sarıldı. Greenpeace'in balıkçılığa izin verilmeyerek deniz rezervi ilan edilmesini önerdiği Kıbrıs Kanalı orkinoslar için önemli bir yetişme alanı.

2008 Haziran- Greenpeace, aşırı avlanan türler ya da sorumsuz balıkçılık metodları kullanılarak avlanan deniz ürünleri türlerinden oluşan bir kırmızı listenin de aralarında bulunduğu deniz ürünleri sıralama rehberi hazırladı ve mavi yüzgeçli orkinos dahil, bu türlerin satıcılarına satışlarını durdurmaları çağrısında bulundu.

2008 Haziran- Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği üyesi ülkelerin gırgır yöntemiyle avlanan gemilerine av sezonunun kapanmasından 15 gün önce kotanın çoktan doldurulduğu gerekçesiyle av yasağı koydu. İtalya, komisyona ve AB harici balıkçılık faaliyeti yürütenlere karşı yasal yollara başvurdu.

2008 Eylül- Greenpeace, soyu tükenme eşiğinde olmasına rağmen aralarında bir ünlüye ait olan NOBU da dahil olmak üzere meşhur suşi restoranlarının hala orkinos servisi yaptıklarını ortaya çıkaran DNA test sonuçlarını açıkladı. Greenpeace, orkinos satmanın kaplan ya da goril eti satmaktan farklı olmadığını söyleyerek menülerinden orkinosu derhal çıkarmaları çağrısında bulundu.

Eylül 2008- ICCAT, 61.000 tonluk 2007 yılı av miktarının izin verilenin 2, sürdürebilir av miktarının 4 katı olduğunu açıkladı. ICCAT, balıkçılığın sona ermemesi için kotaların 8.500 ile 15.000 ton arasında belirlenmesi gerektiğini tavsiye etti. ICCAT yönetiminin bağımsız bir eleştirisi Doğu Atlantik ve Akdeniz orkinos sayısını 'uluslararası rezalet' olarak nitelendirip türün yokoluşunu gerçek bir olasılık olarak değerlendirdi. Gözden geçirme paneli yasadışı avcılığın orkinosların aşırı avlanmasının başlıca nedeni olduğunu belirtti ve ICCAT üyelerine etkili denetim ve yönetim tekrar sağlanana kadar avı durdurmalarını önerdi. Greenpeace, av kapasitesi bilimsel seviyelere düşürülene, yumurtlama alanları koruma altına alınana ve ICCAT tavsiyelerine uyulması garanti altına alınana kadar balıkçılığın durdurulması yönünde çağrıda bulundu.

Kasım 2008- İspanyol parlamentosu, hükümeti İspanyol karasularındaki orkinos yumurtlama alanı için deniz koruma alanları kurmaya çağırdı.

Kasım 2008- Eski ICCAT başkanı Hazin, üyeleri gelecek toplantının görevlerini gerektiği gibi yerine getirebilmek için son şansları olduğu konusunda uyardı. Bahsedilen toplantı öncesi, Greenpeace devam etmekte olan orkinos avcılığındaki yönetim sorununu protesto etmek için Fransız Balıkçılık Bakanlığı önüne 5 ton ölü orkinos kafasını boşaltarak eylem yaptı.

Kasım 2008- Yıllık ICCAT toplantısında üyeler tekrar bilimsel verileri göz ardı ederek 2009 yılı kotasını 22.000 ton orkinos olarak belirledi. Greenpeace, ICCAT toplantısının 'felaket ve utanç dolu' ve ICCAT kararını saçmalık olarak nitelendirdi ve 'yönetimi altındaki balık türünün sonunu getirdi ve sonuçlarıyla yüzleşmeye hazır bile değil' dedi.

Haziran 2009- Greenpeace eylemcileri, Londra'daki kamuoyunu türün azalmaya başladığını belirterek meşhur suşi restoranı Nobu'ya gitmemeye, yemeklerinde orkinos tercih etmemeye çağırdı. Çünkü giderek daha fazla ilgi görmeye başlayan pahalı suşi restoranları orkinos talebini arttırmaktalar.

Haziran 2009- İspanya'nın Akdeniz kıyılarında İspanyol balıkçı gemisi Cabo Tinoso Dos ile barışçıl bir şekilde karşı karşıya gelen Greenpeace şiddete maruz kaldı. Greenpeace eylemcileri geminin denetimi sırasında 'Mavi Yüzgeçli Orkinos Soykırımı' pankartı açtılar. Greenpeace, ICCAT'i orkinoslar konusunda türü yok olmaya iten Cabo Tinoso Dos örneğinde olduğu gibi yıkıcı avcılık gerçekleştikten sonra değil, gerçekleşmeden önce müdahale etmesini istedi.

Ağustos 2009- Orkinos ticaretinin yasaklanmasına yönelik uluslararası destek Fransa, Hollanda ve İngiltere'ye, Almanya'nın da katılarak Atlantik Mavi Yüzgeçli Orkinosu'nun CITES Ek-1 listesine alınması önermesiyle büyüdü. Greenpeace, bir sonraki CITES toplantısını orkinosların son şansı ilan edip diğer ülkeleri de destek vermeye davet etti.

Eylül 2009- Rainbow Warrior gemisindeki Greenpeace eylemcileri, Türkiye'deki bir orkinos çiftliğinin etrafını üzerinde 'Suç Mahalli' yazan dubalarla çevirdi. Orkinos çiftlikleri, avlanan orkinosların değerini arttırmak için besiye alındığı, orkinosların sayıca azalmasına neden olan orkinos ticaretinin bir parçası. Greenpeace, hükümetleri orkinos ticaretini durdurmaya ve yumurtlama alanlarını deniz rezervi olarak ilan etmeye çağırdı.

Ekim 2009- Monako Prensliği, Atlantik orkinoslarının Nesli Tehlikede Olan Yabani Bitki ve Hayvan Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme (CITES)'in EK-1 listesinde yer alması için taslak önergesi sundu. 2010 Mart ayındaki CITES konferansında gündeme gelen olan önerge orkinos soyunu tükenme noktasına getiren orkinos ticaretini sona erdirmeyi amaçlıyordu.

Ekim 2009- CITES'in bilimsel danışma organı, Atlantik orkinosunun mevcut durumunu tartışmak için Madrid'de toplandı. Bilimadamları, popülasyonun endüstriyel orkinos avcılığı başlamadan önceki düzeyin %15'i kadar olduğu tahminine vararak CITES Ek-1 listesinde yer alması için gerekli olan kriteri taşıdığına karar kıldılar. Bilimadamları ayrıca, Atlantik orkinosunun CITES listesinden çıkabilmesi için ticari avcılığın 2019 yılına kadar durdurulması gerektiğini belirttiler. Greenpeace, hükümetleri Atlantik orkinosunun CITES Ek-1 listesinde yer alması için destek vermeye ve ICCAT'i gelecek yılın orkinos kotasını sıfır olarak açıklamaya davet etti.

Kasım 2009- ICCAT yine orkinos türünün koruma altına alınmasını bir kez daha reddederek av kotasında ciddi bir azaltmaya gitmedi. Greenpeace bu başarısızlığı kınayarak "sembol haline gelmiş bu balığı 'ticari yokolma'dan korumak için tek fırsatın orkinos avının yasaklanması" olduğunu belirtti.

Mart 2010- Japon heyetinin yoğun lobi faaliyeti sonucu Monako'nun CITES'e sunduğu orkinos ticaretinin yasaklanması önergesi düştü ve orkinosların nesli tükenmeye mahkûm edildi. Greenpeace toplantıyı 'koruma adına bir felaket' olarak nitelendirdi.

Kategoriler