{"id":10796,"date":"2026-08-14T14:53:42","date_gmt":"2026-08-14T11:53:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/?p=10796"},"modified":"2026-08-14T14:53:45","modified_gmt":"2026-08-14T11:53:45","slug":"doa-sistemi-nedir-260814","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/blog\/doa-sistemi-nedir-260814\/","title":{"rendered":"DOA sistemi nedir? \u0130yi bir ba\u015flang\u0131\u00e7 m\u0131, yoksa sorunun \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00f6rten bir ad\u0131m m\u0131?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1 Temmuz 2026 itibar\u0131yla T\u00fcrkiye&#8217;de Depozito \u0130ade Sistemi, k\u0131sa ad\u0131yla DOA, resmen y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi. Sokaklarda ve market giri\u015flerinde yer alan iade makineleri, ambalaj ba\u015f\u0131na verilen 1 TL&#8217;lik te\u015fvik bedeliyle birlikte k\u0131sa s\u00fcrede g\u00fcndemin merkezine oturdu. Vatanda\u015flar\u0131n g\u00fcnl\u00fck hayatlar\u0131na yeni entegre etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu sistemi, T\u00fcrkiye&#8217;nin genel at\u0131k politikas\u0131 ve plastik krizi a\u00e7\u0131s\u0131ndan nas\u0131l de\u011ferlendirmeli?<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Greenpeace T\u00fcrkiye olarak bu ad\u0131m\u0131, hem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 potansiyel hem de arka plan\u0131ndaki yap\u0131sal eksiklikler \u00e7er\u00e7evesinde inceliyoruz:<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Sistem Ne Durumda: \u0130lk Veriler<\/strong><\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sistemin ilk haftalar\u0131na dair somut rakamlar, T\u00fcrkiye \u00c7evre Ajans\u0131 (T\u00dc\u00c7A) Ba\u015fkan\u0131 Nurullah \u00d6zt\u00fcrk&#8217;\u00fcn 16 Temmuz 2026&#8217;da d\u00fczenledi\u011fi bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda payla\u015f\u0131ld\u0131. \u00d6zt\u00fcrk&#8217;e g\u00f6re T\u00fcrkiye&#8217;de her y\u0131l yakla\u015f\u0131k <strong>25 milyar<\/strong> i\u00e7ecek ambalaj\u0131 at\u0131k h\u00e2line geliyor ve bu ambalajlar\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bug\u00fcne kadar geri kazan\u0131lamadan kayboluyordu.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130lk d\u00f6neme ili\u015fkin a\u00e7\u0131klanan ba\u015fl\u0131ca veriler \u015f\u00f6yle:<\/p>\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>482<\/strong> yetkilendirilmi\u015f i\u00e7ecek \u00fcreticisi sisteme dahil oldu; sistemde kay\u0131tl\u0131 ambalajl\u0131 i\u00e7ecek say\u0131s\u0131 <strong>3.673<\/strong>&#8216;e ula\u015ft\u0131.<\/li>\n\n\n\n<li>\u0130lk <strong>10 g\u00fcnde<\/strong> yakla\u015f\u0131k <strong>20 milyon ambalaj<\/strong> vatanda\u015flar taraf\u0131ndan iade edildi.<\/li>\n\n\n\n<li>Mobil uygulamaya kay\u0131tl\u0131 kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131 <strong>2 milyonun<\/strong> \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131.<\/li>\n\n\n\n<li>Entegrasyon s\u00fcrecine yakla\u015f\u0131k <strong>2.500 iade makinesi<\/strong> ile ba\u015fland\u0131; hedef, sistem olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda \u00fclke genelinde <strong>20.000 makine<\/strong>ye ula\u015fmak. Manuel iade noktalar\u0131n\u0131n 2026 sonunda en az <strong>10.000<\/strong>&#8216;e, 2027 sonunda ise yakla\u015f\u0131k <strong>30.000<\/strong>&#8216;e \u00e7\u0131kmas\u0131 planlan\u0131yor.<\/li>\n<\/ul>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hedefler de olduk\u00e7a iddial\u0131: Tam kapasiteye ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7ecek ambalaj\u0131 ham madde ithalat\u0131nda <strong>%35-40 azalma<\/strong>, yakla\u015f\u0131k <strong>37 bin ton<\/strong> sera gaz\u0131 emisyonu tasarrufu ve cari a\u00e7\u0131\u011fa <strong>y\u0131lda en az 600 milyon dolar<\/strong> katk\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Baz\u0131 a\u00e7\u0131klamalarda bu rakam, 25 bin yeni istihdamla birlikte <strong>1 milyar dolara<\/strong> kadar \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131yor. Sistem, kamu b\u00fct\u00e7esinden de\u011fil, &#8220;kirleten \u00f6der&#8221; ilkesi \u00e7er\u00e7evesinde piyasaya ambalajl\u0131 \u00fcr\u00fcn s\u00fcren firmalar\u0131n \u00f6dedi\u011fi kat\u0131l\u0131m bedelleriyle finanse ediliyor. Bu finansman modeli uluslararas\u0131 ilgi de g\u00f6rd\u00fc; Forbes&#8217;ta yay\u0131mlanan bir analiz, sistemi kamu b\u00fct\u00e7esine y\u00fck getirmeyen yap\u0131s\u0131 nedeniyle ABD ve di\u011fer Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler i\u00e7in \u00f6rnek bir model olarak sundu.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rakamlar iddial\u0131, kat\u0131l\u0131m da beklenenin \u00fczerinde seyrediyor. Ancak bu olumlu tabloyu, sistemin yap\u0131sal boyutlar\u0131yla birlikte de\u011ferlendirmek gerekiyor.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Mikro \u00c7\u00f6z\u00fcmler, Makro Sorunu \u00c7\u00f6zer mi?<\/strong><\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">DOA sistemini b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir \u00e7evre politikas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirdi\u011fimizde, kar\u015f\u0131m\u0131za temel bir denge meselesi \u00e7\u0131k\u0131yor. Bir at\u0131k y\u00f6netim modelinin ba\u015far\u0131s\u0131 yaln\u0131zca t\u00fcketiciye sunulan pratik \u00e7\u00f6z\u00fcmlerle \u00f6l\u00e7\u00fclemez; sistemin makro \u00f6l\u00e7ekteki end\u00fcstriyel ger\u00e7eklerle ne kadar uyumlu tasarland\u0131\u011f\u0131 da hesaba kat\u0131lmal\u0131.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu noktada DOA&#8217;ya dair temel de\u011ferlendirmemiz \u015fu: Sistemin odak noktas\u0131 &#8220;krizin kayna\u011f\u0131&#8221; de\u011fil, &#8220;krizin sonucu.&#8221; Ambalaj ba\u015f\u0131na verilen 1 TL&#8217;lik te\u015fvik, mikro \u00f6l\u00e7ekte de\u011ferli bir davran\u0131\u015fsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm tetiklese de, arka planda durmaks\u0131z\u0131n yeni plastik \u00fcretmeye ve ithal etmeye devam eden makro mekanizmalar\u0131 tek ba\u015f\u0131na durduramaz. Sorumlulu\u011fun yaln\u0131zca bireylerin omuzlar\u0131na y\u00fcklendi\u011fi, ancak \u00fcreticilerin ve ithalat mekanizmalar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 bir model, yap\u0131sal olarak eksik kalmaya mahk\u00fbm. Dolay\u0131s\u0131yla DOA, plastik krizini tek ba\u015f\u0131na \u00e7\u00f6zecek bir ara\u00e7 de\u011fil; b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir \u00e7evre stratejisine entegre edildi\u011finde anlam kazanacak stratejik bir bile\u015fen olarak g\u00f6r\u00fclmeli.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>\u0130\u00e7 Piyasadaki Potansiyel, \u0130thalat Gerek\u00e7elerini Zay\u0131flat\u0131yor<\/strong><\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu sistemin plastik at\u0131k ithalat\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131na do\u011frudan etki edecek \u00e7ok stratejik bir y\u00f6n\u00fc bulunuyor. Y\u0131llard\u0131r plastik geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm sekt\u00f6r\u00fc, Avrupa\u2019dan at\u0131k ithal edilmesini savunurken hep ayn\u0131 gerek\u00e7eyi \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc: <em>T\u00fcrkiye\u2019de kayna\u011f\u0131nda ayr\u0131\u015ft\u0131rma altyap\u0131s\u0131 yetersiz, i\u00e7 piyasada sanayinin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu temiz ve kaliteli ham maddeyi bulam\u0131yoruz.<\/em><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu arg\u00fcmana ba\u011fl\u0131 olarak da T\u00fcrkiye\u2019ye ithal edilen plastik at\u0131k miktar\u0131 y\u0131ldan y\u0131la art\u0131\u015f g\u00f6sterdi. Haziran ay\u0131 ba\u015f\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z <a href=\"https:\/\/www.greenpeace.org\/static\/planet4-turkey-stateless\/2026\/06\/8e221143-turkiyenin-sifir-atik-politikasinin-gorunmeyen-yuzu.pdf\">T\u00fcrkiye\u2019nin S\u0131f\u0131r At\u0131k Politikas\u0131n\u0131n G\u00f6r\u00fcnmeyen Y\u00fcz\u00fc<\/a> ba\u015fl\u0131kl\u0131 politika bilgi notunda dikkat \u00e7ekti\u011fimiz \u00fczere, 2025 y\u0131l\u0131nda yaln\u0131zca <strong>Avrupa Birli\u011fi (AB) \u00fclkelerinden T\u00fcrkiye&#8217;ye g\u00f6nderilen plastik at\u0131k miktar\u0131 y\u00fczde 19 art\u0131\u015fla 503 bin tona ula\u015farak tarihi bir rekor k\u0131rd\u0131<\/strong>; b\u00f6ylece T\u00fcrkiye, AB&#8217;nin plastik at\u0131klar\u0131 i\u00e7in a\u00e7\u0131k ara en b\u00fcy\u00fck var\u0131\u015f noktas\u0131 konumuna yerle\u015fti. Buna bir de Birle\u015fik Krall\u0131k&#8217;tan gelen <strong>139 bin ton<\/strong> eklendi\u011finde tablo daha da \u00e7arp\u0131c\u0131 hale geliyor. The Guardian bu durumu do\u011frudan &#8220;at\u0131k s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi&#8221; (waste colonialism) olarak nitelendiriyor. Avrupa&#8217;n\u0131n plastik at\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrkiye&#8217;ye g\u00f6nderiliyor. Yok olmuyor, da\u011f\u0131l\u0131yor. Topra\u011fa, havaya, suya kar\u0131\u015f\u0131yor. \u00d6zellikle g\u00fcne\u015f, tuz ve dalgalarla o kadar h\u0131zl\u0131 par\u00e7alan\u0131yor ki, her yere s\u0131z\u0131yor, denizlerimizi ve denizlerdeki canl\u0131lar\u0131 adeta istila ediyor.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">DOA sistemi sekt\u00f6r\u00fcn bu arg\u00fcman\u0131n\u0131n ge\u00e7erlili\u011fini ortadan kald\u0131rma potansiyeli ta\u015f\u0131yor. Sistem do\u011fru ve verimli bir \u015fekilde i\u015fletildi\u011finde, T\u00fcrkiye kendi y\u00fcksek kaliteli ve temiz ambalaj at\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi imk\u00e2nlar\u0131yla toplama potansiyeline sahip. \u0130\u00e7 piyasada bu kadar b\u00fcy\u00fck ve nitelikli bir yerli kaynak arz\u0131 yarat\u0131l\u0131rken, s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n plastik at\u0131klar\u0131na a\u00e7\u0131k tutmak yap\u0131sal bir \u00e7eli\u015fki bar\u0131nd\u0131r\u0131yor. Kendi kayna\u011f\u0131n\u0131 toplayabilen bir T\u00fcrkiye\u2019nin, d\u0131\u015far\u0131dan gelecek ilave at\u0131k y\u00fck\u00fcne ihtiyac\u0131 yok.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Geni\u015fletilmi\u015f \u00dcretici Sorumlulu\u011fu \u00c7er\u00e7evesinde DOA<\/strong><\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u00fcnyadaki ba\u015far\u0131l\u0131 \u00f6rneklere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, depozito sistemlerinin arkas\u0131nda Geni\u015fletilmi\u015f \u00dcretici Sorumlulu\u011fu (EPR) ad\u0131 verilen evrensel bir ilke yat\u0131yor. Bu ilke, bir \u00fcr\u00fcn\u00fc piyasaya s\u00fcren \u015firketin, o \u00fcr\u00fcn at\u0131k h\u00e2line geldikten sonraki \u00e7evresel ve finansal maliyetleri \u00fcstlenmesini zorunlu k\u0131l\u0131yor. DOA sisteminin &#8220;kirleten \u00f6der&#8221; prensibi \u00fczerine kurulu olmas\u0131 ve \u00fcreticileri bu sorumlulu\u011fa dahil etmesi, bu a\u00e7\u0131dan do\u011fru bir ad\u0131m.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ancak sistemi Avrupa&#8217;daki (\u00f6rne\u011fin Almanya veya \u0130skandinav \u00fclkeleri) yerle\u015fik uygulamalarla k\u0131yaslad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, hen\u00fcz yolun ba\u015f\u0131nda oldu\u011fumuzu g\u00f6r\u00fcyoruz. Geli\u015fmi\u015f sistemler yaln\u0131zca plastik \u015fi\u015felerin toplan\u0131p geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine odaklanmaz; as\u0131l olarak ambalajlar\u0131n yeniden doldurulabilir ve tekrar kullan\u0131labilir (reuse) hale getirilmesini te\u015fvik eder. T\u00fcrkiye&#8217;deki mevcut uygulaman\u0131n en \u00f6nemli yap\u0131sal s\u0131n\u0131r\u0131, tek kullan\u0131ml\u0131k plastik \u00fcretim hacmini azaltmaya y\u00f6nelik bir mekanizma i\u00e7ermemesi.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Finansal Mekanizma: Maliyet Ger\u00e7ekten Kimin \u00dczerinde?<\/strong><\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kald\u0131 ki T\u00fcrkiye&#8217;de devreye giren DOA sisteminin finansal altyap\u0131s\u0131 da, Avrupa&#8217;daki pek \u00e7ok EPR modelinden yap\u0131sal olarak ayr\u0131\u015f\u0131yor. Avrupa&#8217;da bu sistemler genellikle k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen ba\u011f\u0131ms\u0131z konsorsiyumlar taraf\u0131ndan y\u00f6netilirken, T\u00fcrkiye&#8217;de t\u00fcm finansal ve operasyonel kontrol kamu otoritesi olan T\u00dc\u00c7A b\u00fcnyesinde toplanm\u0131\u015f durumda. Bu yap\u0131, dikkatle izlenmesi gereken birka\u00e7 soruyu beraberinde getiriyor.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kamu taraf\u0131nda s\u0131k\u00e7a vurgulanan nokta, sistemin genel b\u00fct\u00e7eden finanse edilmedi\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla vergi m\u00fckelleflerine ek bir y\u00fck getirmedi\u011fi. Bu do\u011fru ve \u00f6nemli bir tasar\u0131m tercihi. Ancak burada alt\u0131 \u00e7izilmesi gereken bir ayr\u0131m var: <strong>Devlet b\u00fct\u00e7esine y\u00fck binmemesi, vatanda\u015fa da hi\u00e7bir maliyet yans\u0131mayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmiyor.<\/strong> Kat\u0131l\u0131m bedelinin \u00fcreticiden tahsil edilmesi, bu maliyetin nihai olarak t\u00fcketici fiyatlar\u0131na yans\u0131mayaca\u011f\u0131n\u0131n garantisi de\u011fil; geni\u015fletilmi\u015f \u00fcretici sorumlulu\u011fu modellerinde bu bedelin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn fiyat\u0131na eklenerek dolayl\u0131 yoldan t\u00fcketiciye aktar\u0131lmas\u0131, d\u00fcnya genelinde s\u0131k rastlanan bir e\u011filim. Ayr\u0131ca sistemin do\u011fas\u0131 gere\u011fi, iade etmeyi unutan, imk\u00e2n\u0131 olmayan veya eri\u015femeyen her vatanda\u015f, \u00f6dedi\u011fi bedeli fiilen geri alam\u0131yor. Bu da \u00f6zellikle iade noktalar\u0131na eri\u015fimi k\u0131s\u0131tl\u0131 olan b\u00f6lgelerde ya\u015fayan, d\u00fc\u015f\u00fck gelirli ya da hareket kabiliyeti s\u0131n\u0131rl\u0131 vatanda\u015flar i\u00e7in \u00f6rt\u00fck bir maliyete d\u00f6n\u00fc\u015fme riski ta\u015f\u0131yor. Bu nedenle &#8220;vatanda\u015fa y\u00fck yok&#8221; s\u00f6yleminin, hem fiyat \u015feffafl\u0131\u011f\u0131 hem de iade altyap\u0131s\u0131n\u0131n eri\u015filebilirli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan somut verilerle desteklenmesi ve d\u00fczenli olarak denetlenmesi gerekiyor.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bunun \u00f6tesinde iki yap\u0131sal soru daha \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor:<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tersine te\u015fvik riski:<\/strong> \u0130ade makinelerinde toplanan temiz ve ekonomik de\u011feri y\u00fcksek ambalajlar, kamunun m\u00fclkiyetine ge\u00e7ip sanayiye sat\u0131larak \u00f6nemli bir gelir yarat\u0131yor. Kamunun at\u0131ktan bu denli y\u00fcksek k\u00e2r elde etmesi, sistemde bir &#8220;tersine te\u015fvik&#8221; (perverse incentive) riski bar\u0131nd\u0131r\u0131yor: At\u0131ktan gelir elde eden bir yap\u0131, plastik \u00fcretimini kayna\u011f\u0131nda azaltmay\u0131 ger\u00e7ekten ister mi, yoksa sistemin s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7in piyasaya yeni plastik s\u00fcr\u00fclmesine g\u00f6z m\u00fc yumar?<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u0130ade edilmeyen depozitolar\u0131n ak\u0131beti:<\/strong> Vatanda\u015flar\u0131n iade etmedi\u011fi, \u00e7\u00f6pe giden veya kaybolan ambalajlar\u0131n bedelleri T\u00dc\u00c7A havuzunda \u00f6nemli bir fon olu\u015fturacak. Bu gelirin yaln\u0131zca \u00e7evre projelerinde ve at\u0131k azalt\u0131m politikalar\u0131nda kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n \u015feffaf bi\u00e7imde garanti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Sosyal Boyut ve Adil D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm: Sokak Toplay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n Durumu<\/strong><\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu t\u00fcr bir \u00e7evre politikas\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir say\u0131labilmesi i\u00e7in &#8220;Adil D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm&#8221; (Just Transition) ilkesini benimsemesi gerekiyor. T\u00fcrkiye&#8217;de at\u0131k toplama sisteminin belkemi\u011fini, y\u0131llard\u0131r her t\u00fcrl\u00fc sosyal g\u00fcvenceden yoksun bi\u00e7imde sokaklarda \u00e7al\u0131\u015fan y\u00fcz binlerce at\u0131k toplama i\u015f\u00e7isi olu\u015fturuyor. Bu i\u015f\u00e7ilerin g\u00fcnl\u00fck kazan\u00e7lar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc, hurda de\u011feri en y\u00fcksek olan PET \u015fi\u015felerden ve al\u00fcminyum kutulardan sa\u011flan\u0131yor.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu konudaki saha g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc, ilk aylarda beklenenden daha karma\u015f\u0131k ve \u00e7eli\u015fkili gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bir yandan, sokaklarda art\u0131k pet \u015fi\u015fe bulmakta zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten toplay\u0131c\u0131lar var: Baz\u0131 haberlerde g\u00fcnl\u00fck kazanc\u0131n <strong>1.000 TL&#8217;den 600 TL&#8217;ye<\/strong> geriledi\u011fi, eskiden bir saatte toplanabilen miktar\u0131n art\u0131k be\u015f g\u00fcnde toplanamad\u0131\u011f\u0131 aktar\u0131l\u0131yor; bu ki\u015filer ge\u00e7imlerini karton ve naylon gibi alternatif at\u0131klara y\u00f6nelerek s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Di\u011fer yandan T\u00dc\u00c7A, bu iddialar\u0131 &#8220;sosyal medyada dezenformasyon&#8221; olarak nitelendiriyor ve sahadan farkl\u0131 bir tablo aktar\u0131yor: Sokak Toplay\u0131c\u0131lar\u0131 Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 ve g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclen baz\u0131 toplay\u0131c\u0131lar, sistemin gelirlerini d\u00fc\u015f\u00fcrmek yerine art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Bir toplay\u0131c\u0131, PET \u015fi\u015fe kilogram fiyat\u0131n\u0131n <strong>23 TL&#8217;den 70 TL&#8217;ye<\/strong> \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, eskiden al\u0131c\u0131 bulamayan cam \u015fi\u015felerin art\u0131k adet ba\u015f\u0131na 1 TL&#8217;ye sat\u0131labildi\u011fini aktar\u0131rken; bir ba\u015fka toplay\u0131c\u0131 g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k 2.000 adet toplayarak ayl\u0131k gelirinin <strong>60 bin TL&#8217;ye<\/strong> ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu \u00e7eli\u015fkili tablo, b\u00f6lgesel farkl\u0131l\u0131klardan, toplay\u0131c\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma modelinden (serbest ya da \u00f6rg\u00fctl\u00fc) ve ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecine uyumdan kaynaklan\u0131yor olabilir. Ancak hangi anlat\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karsa \u00e7\u0131ks\u0131n, ortada net bir yap\u0131sal ger\u00e7ek var: DOA, PET ve al\u00fcminyumun ekonomik de\u011ferini kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 bir sekt\u00f6rden kurumsal bir sisteme kayd\u0131r\u0131yor ve bu, y\u00fcz binlerce ki\u015finin ge\u00e7im modelini k\u00f6kten de\u011fi\u015ftiriyor. H\u00e2l b\u00f6yle olunca, temiz ham maddeye d\u00fc\u015f\u00fck maliyetle ula\u015fan geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve ambalaj \u015firketlerinin ekonomik a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck avantajlar elde etti\u011fi, buna kar\u015f\u0131l\u0131k s\u00fcrecin sosyal maliyetinin toplay\u0131c\u0131lar \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde yorum yapmak m\u00fcmk\u00fcn h\u00e2le geliyor.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do\u011fay\u0131 korurken, sistemin y\u00fck\u00fcn\u00fc y\u0131llard\u0131r s\u0131rt\u0131nda ta\u015f\u0131yan en k\u0131r\u0131lgan kesimi bir anda a\u00e7l\u0131\u011fa ve sistem d\u0131\u015f\u0131na itmek, ekolojik adalet kavram\u0131yla ba\u011fda\u015fm\u0131yor. Bu ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinin ger\u00e7ek etkisi, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 iddialar\u0131n \u00f6tesinde ba\u011f\u0131ms\u0131z ve \u015feffaf verilerle takip edilmeli. DOA sisteminde biriken finansal havuzun bir k\u0131sm\u0131, mutlaka at\u0131k i\u015f\u00e7ilerinin resmi sisteme entegrasyonu ve g\u00fcvenceli istihdam\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmal\u0131.<\/p>\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Ger\u00e7ek &#8220;S\u0131f\u0131r At\u0131k&#8221; \u0130\u00e7in Taleplerimiz<\/strong><\/h2>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">DOA, T\u00fcrkiye&#8217;nin kendi at\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00f6netebilece\u011fini kan\u0131tlamas\u0131 i\u00e7in dar ama de\u011ferli bir f\u0131rsat penceresi sunuyor. Kas\u0131m 2026&#8217;da Antalya&#8217;da COP31&#8217;e ev sahipli\u011fi yapacak bir \u00fclke i\u00e7in bu, s\u00f6ylemi somut eyleme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek ad\u0131na \u00f6nemli bir f\u0131rsat. Ancak bu olumlu ba\u015flang\u0131c\u0131n bir &#8220;ye\u015fil aklama&#8221; (greenwashing) arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmemesi i\u00e7in h\u00fck\u00fcmetin b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir at\u0131k politikas\u0131 izlemesi \u015fart.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Greenpeace T\u00fcrkiye olarak plastik kirlili\u011fine kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz <a href=\"http:\/\/yuttunmu.org\">kampanyada<\/a> taleplerimiz net:<\/p>\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>At\u0131k \u0130thalat\u0131 Durdurulmal\u0131:<\/strong> \u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131, DOA&#8217;n\u0131n i\u00e7 pazarda yaratt\u0131\u011f\u0131 temiz ham madde potansiyelini referans alarak plastik at\u0131k ithalat\u0131n\u0131 kesin bir takvimle tamamen durdurmal\u0131.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Kaynakta Azalt\u0131m Hedeflenmeli:<\/strong> Sistem, tek kullan\u0131ml\u0131k plastikleri geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmenin \u00f6tesine ge\u00e7erek yeniden doldurulabilir (reuse) ambalaj sistemlerini te\u015fvik edecek \u015fekilde g\u00fcncellenmeli ve yeni petrokimya tesisi yat\u0131r\u0131mlar\u0131na son verilmeli.<\/li>\n<\/ol>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra:<\/p>\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Maliyet \u015eeffafl\u0131\u011f\u0131 Sa\u011flanmal\u0131:<\/strong> Sistemin devlet b\u00fct\u00e7esine y\u00fck getirmemesi kadar, vatanda\u015fa da fiilen ek bir maliyet y\u00fcklemedi\u011fi; kat\u0131l\u0131m bedellerinin \u00fcr\u00fcn fiyatlar\u0131na ne \u00f6l\u00e7\u00fcde yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve iade altyap\u0131s\u0131n\u0131n t\u00fcm gelir gruplar\u0131na e\u015fit eri\u015filebilir oldu\u011fu, ba\u011f\u0131ms\u0131z denetimlerle \u015feffaf bi\u00e7imde ortaya konmal\u0131.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Adil D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm Sa\u011flanmal\u0131:<\/strong> Sistemin finansal getirileri \u015feffaf bir \u015fekilde y\u00f6netilmeli ve at\u0131k toplama i\u015f\u00e7ilerinin sosyal g\u00fcvenceye kavu\u015fturularak resmi sisteme entegre edilmesi sa\u011flanmal\u0131.<\/li>\n<\/ul>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ger\u00e7ek bir &#8220;S\u0131f\u0131r At\u0131k&#8221; vizyonu, ancak muslu\u011fu en ba\u015f\u0131ndan kapatarak; yani plasti\u011fi \u00fcretmeyerek, ithal etmeyerek ve sosyal adaleti g\u00f6zeterek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n\n<div class=\"wp-block-group has-beige-100-background-color has-background is-layout-constrained wp-container-core-group-is-layout-d5591c43 wp-block-group-is-layout-constrained\" style=\"padding-top:var(--wp--preset--spacing--60);padding-right:var(--wp--preset--spacing--60);padding-bottom:var(--wp--preset--spacing--60);padding-left:var(--wp--preset--spacing--60)\">\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-4fc3f8e1 wp-block-group-is-layout-flex\">\n<h2 class=\"wp-block-heading has-green-500-color has-text-color has-link-color wp-elements-92387b9e5072d8f85bc5c80bde231fa3\">Greenpeace destek\u00e7isi ol!<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Greenpeace&#8217;in ba\u011f\u0131ms\u0131z ve cesur kampanyalar y\u00fcr\u00fctmesini sa\u011flayan tek g\u00fc\u00e7 sensin. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131nla sesimizi daha g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131l, d\u00fcnyan\u0131n gelece\u011fine birlikte y\u00f6n verelim!<br><br>Senin deste\u011finle daha g\u00fc\u00e7l\u00fc, daha etkili ve daha cesuruz. \u015eimdi bize kat\u0131l!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n<\/div>\n\n\n\n<!-- Script'i dahil et -->\n<script src=\"https:\/\/bagis.greenpeace-destek.org\/embed\/donation-form\/widget.js\"><\/script>\n\n<!-- Widget container'\u0131n\u0131 ekle -->\n<div class=\"donation-widget\" \n     data-title=\"Greenpeace Ba\u011f\u0131\u015f Formu\">\n    <div class=\"loading-indicator\">Ba\u011f\u0131\u015f Formu Y\u00fckleniyor&#8230;<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1 Temmuz 2026 itibar\u0131yla T\u00fcrkiye&#8217;de Depozito \u0130ade Sistemi, k\u0131sa ad\u0131yla DOA, resmen y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi. Sokaklarda ve market giri\u015flerinde yer alan iade makineleri, ambalaj ba\u015f\u0131na verilen 1 TL&#8217;lik te\u015fvik bedeliyle birlikte&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":41,"featured_media":10797,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ep_exclude_from_search":false,"p4_og_title":"","p4_og_description":"","p4_og_image":"","p4_og_image_id":"","p4_seo_canonical_url":"","p4_campaign_name":"","p4_local_project":"","p4_basket_name":"","p4_department":"","footnotes":""},"categories":[3,5],"tags":[23],"p4-page-type":[29],"class_list":["post-10796","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-biyocesitlilik-doga","category-sorunlar-ve-cozumler","tag-plastik","p4-page-type-blog"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10796","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/users\/41"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10796"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10796\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10798,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10796\/revisions\/10798"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10797"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10796"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10796"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10796"},{"taxonomy":"p4-page-type","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/p4-page-type?post=10796"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}