{"id":10840,"date":"2026-09-17T11:02:07","date_gmt":"2026-09-17T08:02:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/?p=10840"},"modified":"2026-09-17T11:02:10","modified_gmt":"2026-09-17T08:02:10","slug":"nefes-alacagimiz-bir-gelecek-icin-once-komurden-cikis-sonra-tum-fosil-yakitlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/blog\/nefes-alacagimiz-bir-gelecek-icin-once-komurden-cikis-sonra-tum-fosil-yakitlar\/","title":{"rendered":"Nefes alaca\u011f\u0131m\u0131z bir gelecek i\u00e7in: \u00d6nce k\u00f6m\u00fcrden \u00e7\u0131k\u0131\u015f, sonra t\u00fcm fosil yak\u0131tlar"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00c7evre Program\u0131 (UNEP) iki \u00f6nemli rapor yay\u0131nlad\u0131. Bu iki rapor iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin geldi\u011fimiz noktada artan aciliyetini, fosil yak\u0131tlar\u0131n sadece iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi de\u011fil hava kirlili\u011fi ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczerindeki etkilerini de bir kere daha g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor.&nbsp;<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>1,5\u00b0C S\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 A\u015fma Tehlikesi ile Kar\u015f\u0131 Kar\u015f\u0131yay\u0131z<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">UNEP taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan <em>Limiting Overshoot<\/em> (A\u015f\u0131r\u0131 Is\u0131nmay\u0131 S\u0131n\u0131rlamak) raporu, k\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde sanayi \u00f6ncesi d\u00f6neme k\u0131yasla 1,5\u00b0C e\u015fi\u011fini a\u015fmas\u0131n muhtemel oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Rapor, bu e\u015fi\u011fin a\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n &#8220;g\u00fcvenli&#8221; ya da &#8220;kabul edilebilir&#8221; olarak g\u00f6r\u00fclmemesi gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor: Deniz seviyesinin daha h\u0131zl\u0131 y\u00fckselmesi, mercan resiflerinin \u00e7\u00f6kme riskinin artmas\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cak dalgalar\u0131, g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi \u00fczerindeki bask\u0131lar ve Bat\u0131 Antarktika ve Gr\u00f6nland buz tabakalar\u0131 gibi geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan kritik e\u015fiklerin a\u015f\u0131lma riski hepimizi etkileyecek. Rapora g\u00f6re h\u00fck\u00fcmetlerin en iyimser taahh\u00fctleri bile k\u00fcresel s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131 1,8\u00b0C&#8217;de tutabiliyor. UNEP&#8217;in vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, her onda bir derecelik fark ve a\u015f\u0131r\u0131 \u0131s\u0131nma d\u00f6neminin her k\u0131salt\u0131lan y\u0131l\u0131 hayat kurtar\u0131yor, ekosistemleri koruyor ve ekonomik kay\u0131plar\u0131 azalt\u0131yor.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu tabloyu tersine \u00e7evirmenin yolu, sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131 ve hava kirlili\u011fini birlikte, h\u0131zl\u0131 ve kararl\u0131 bi\u00e7imde azaltmaktan ge\u00e7iyor. Asl\u0131nda bunun nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 uzun zamand\u0131r biliyoruz. \u0130htiyac\u0131m\u0131z olan bu tablonun geri \u00e7evrilebilmesi i\u00e7in gerekli liderlik ve kararl\u0131 eylem.&nbsp;<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Temiz Hava, \u0130klim \u0130\u00e7in de En Ak\u0131ll\u0131 Yat\u0131r\u0131m<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">UNEP\u2019in Uluslararas\u0131 Temiz Hava G\u00fcn\u00fc i\u00e7in yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 <em>Hidden Assets: The Economic and Health Case for Climate and Clean Air Action<\/em> (Gizli Varl\u0131klar: \u0130klim ve Temiz Hava Eylemi \u0130\u00e7in Ekonomik ve Sa\u011fl\u0131k Gerek\u00e7esi) raporu ise, iklim krizi ile hava kirlili\u011finin asl\u0131nda ayn\u0131 madalyonun iki y\u00fcz\u00fc oldu\u011funu ortaya koyuyor. Sera gaz\u0131 sal\u0131m\u0131na yol a\u00e7an fosil yak\u0131t yakma faaliyetlerinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc ayn\u0131 zamanda soludu\u011fumuz havay\u0131 zehirliyor.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Raporda bu ili\u015fkiye dair \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 rakamlar yer al\u0131yor. Sadece 2025 y\u0131l\u0131nda d\u0131\u015f ortam hava kirlili\u011fi yakla\u015f\u0131k 6,4 milyon, ev i\u00e7i hava kirlili\u011fi ise 2 milyon ki\u015finin erken \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7t\u0131; bunlar\u0131n 300 bini \u00e7ocuktu. Hava kirlili\u011fi her y\u0131l milyonlarca yeni \u00e7ocukluk \u00e7a\u011f\u0131 ast\u0131m\u0131, kalp krizi, fel\u00e7, KOAH ve demans vakas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. UNEP&#8217;in belirledi\u011fi enerji sisteminden ula\u015f\u0131ma, tar\u0131mdan at\u0131k y\u00f6netimine 25 kan\u0131tlanm\u0131\u015f \u00e7\u00f6z\u00fcm birlikte hayata ge\u00e7irilirse 2050 y\u0131l\u0131na kadar 144 milyon ki\u015finin erken \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6nlenebilir. Ekonomik tablo da en az sa\u011fl\u0131k tablosu kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc: Entegre iklim ve temiz hava eylemine yat\u0131r\u0131lan her 1 dolar, topluma yakla\u015f\u0131k 15 dolar geri d\u00f6n\u00fc\u015f sa\u011fl\u0131yor ve bu getiri on y\u0131l i\u00e7inde uygulama maliyetlerinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7iyor. \u00dcstelik, h\u00fck\u00fcmetlerin bug\u00fcn fosil yak\u0131t s\u00fcbvansiyonlar\u0131na harcad\u0131\u011f\u0131 kaynak (k\u00fcresel Gayri Safi Yurti\u00e7i Has\u0131la\u2019n\u0131n %2,18&#8217;i), 25 \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn tamam\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 kereden fazla finanse etmeye yetecek b\u00fcy\u00fckl\u00fckte. Kaynak sorunu yok; sorun, kayna\u011f\u0131n nereye y\u00f6nlendirildi\u011fi.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>K\u00f6m\u00fcr\u00fcn T\u00fcrkiye&#8217;ye Faturas\u0131<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu k\u00fcresel tablo, T\u00fcrkiye i\u00e7in soyut bir istatistik de\u011fil, g\u00fcnl\u00fck bir ger\u00e7eklik. Greenpeace T\u00fcrkiye olarak temiz hava g\u00fcn\u00fcnde yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z <em>COP31 \u00d6ncesinde, Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019nin \u0130klim Liderli\u011fi A\u00e7\u0131s\u0131ndan K\u00f6m\u00fcrden \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131n \u00d6nemi<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 <a href=\"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/basin-bultenleri\/temiz-hava-gunu-komurden-cikis-tercih-degil-halk-sagligi-icin-gerekli\/\">bilgilendirme notu<\/a>, k\u00f6m\u00fcr\u00fcn \u00fclkemizdeki bedelini, yap\u0131lm\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 bir araya getirerek somut bi\u00e7imde g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. T\u00fcrkiye&#8217;de elektrik \u00fcretiminin yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te biri, d\u00fc\u015f\u00fck kaliteli linyit yak\u0131larak kar\u015f\u0131lan\u0131yor; bu da k\u00fck\u00fcrt dioksit, azot dioksit ve c\u0131va, krom, vanadyum, arsenik gibi a\u011f\u0131r metaller i\u00e7eren zehirli kirleticilerin havaya kar\u0131\u015fmas\u0131 anlam\u0131na geliyor. Ayr\u0131ca k\u00f6m\u00fcrden elektrik \u00fcretimi, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin nedeni olan sera gazlar\u0131n\u0131n da en b\u00fcy\u00fck kayna\u011f\u0131.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sonu\u00e7lar can yak\u0131c\u0131: T\u00fcrkiye&#8217;de her y\u0131l tahmini 44.200 ki\u015fi d\u0131\u015f ortam hava kirlili\u011fi nedeniyle hayat\u0131n\u0131 kaybediyor. Sadece Mu\u011fla&#8217;daki Yata\u011fan, Kemerk\u00f6y ve Yenik\u00f6y termik santrallerinin 1983&#8217;ten bu yana yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 erken \u00f6l\u00fcm say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 45.000; bu santraller faaliyetlerine devam ederse 2030&#8217;a kadar 5.270 ki\u015finin erken \u00f6l\u00fcm\u00fcne daha neden olabilecek. Kirlilik santrallerin \u00e7evresiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131yor; \u0130stanbul, Ankara, \u0130zmir gibi b\u00fcy\u00fck \u015fehirlere, hatta Yunanistan ve M\u0131s\u0131r gibi kom\u015fu \u00fclkelere kadar ta\u015f\u0131n\u0131yor. \u00c7ocuklar \u00f6zellikle savunmas\u0131z: 2019 y\u0131l\u0131nda k\u00f6m\u00fcrl\u00fc santrallerden kaynaklanan hava kirlili\u011fi, T\u00fcrkiye&#8217;de tahmini 26.500 bron\u015fit vakas\u0131na ve ast\u0131ml\u0131 \u00e7ocuklarda 237.000&#8217;in \u00fczerinde semptomlu g\u00fcne yol a\u00e7t\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l, sadece \u00fc\u00e7 Mu\u011fla santralinin sa\u011fl\u0131k maliyeti 502-770 milyon Euro olarak hesapland\u0131.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu tablo de\u011fi\u015febilir. Ara\u015ft\u0131rma, \u00c7anakkale&#8217;deki be\u015f k\u00f6m\u00fcrl\u00fc santralin kapat\u0131lmas\u0131n\u0131n 520.000 ki\u015finin kirli havaya maruziyetini azaltaca\u011f\u0131n\u0131, Adana ve Hatay&#8217;daki \u00fc\u00e7 santralin kapat\u0131lmas\u0131n\u0131n 5.350 ki\u015finin erken \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00f6nleyebilece\u011fini g\u00f6steriyor.&nbsp;<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u00c7\u00f6z\u00fcm Belli: \u00d6nce K\u00f6m\u00fcrden Vazge\u00e7mek<\/strong><\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">UNEP raporlar\u0131 veb\u00fct\u00fcn bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar bize hem neden acele etmemiz gerekti\u011fini hem de nas\u0131l hareket edece\u011fimizi g\u00f6steriyor. Her y\u0131ll\u0131k gecikme, telafisi g\u00fc\u00e7 sa\u011fl\u0131k kay\u0131plar\u0131na ve ekonomik kay\u0131plara mal oluyor; UNEP&#8217;e g\u00f6re k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte gecikme, y\u0131lda 1,5 trilyon dolar\u0131 a\u015fan bir fatura anlam\u0131na geliyor. Ama \u00e7\u00f6z\u00fcmler de elimizde: Temiz, yenilenebilir enerjiye ge\u00e7i\u015f, d\u00fcnyan\u0131n pek \u00e7ok b\u00f6lgesinde en y\u00fcksek getiriyi sa\u011flayan ad\u0131mlardan biri olarak \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor; k\u00f6m\u00fcrden adil bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f, k\u00f6m\u00fcre ba\u011f\u0131ml\u0131 b\u00f6lgelerde hem enerji d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc hem de iklim ve hava kalitesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan en \u00f6ncelikli \u00e7\u00f6z\u00fcmler aras\u0131nda yer al\u0131yor.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00fcrkiye i\u00e7in tablo a\u00e7\u0131k. COP31&#8217;e ev sahipli\u011fi ve ba\u015fkanl\u0131k yapacak bir \u00fclke olarak ger\u00e7ek bir iklim liderli\u011fi g\u00f6stermek istiyorsak, bunun ilk ad\u0131m\u0131 yeni k\u00f6m\u00fcr yat\u0131r\u0131mlar\u0131na son vermek ve mevcut k\u00f6m\u00fcrl\u00fc santralleri, en kirli ve en eski olanlar\u0131ndan ba\u015flayarak, adil bir ge\u00e7i\u015f plan\u0131yla kapatmakt\u0131r. Bu, sadece iklim taahh\u00fctlerini yerine getirmek i\u00e7in de\u011fil; bug\u00fcn Af\u015fin ve Elbistan\u2019da, \u00c7anakkale&#8217;de, Mu\u011fla&#8217;da, Adana&#8217;da ya\u015fayan, her g\u00fcn bu kirli havay\u0131 soluyan insanlar\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve gelece\u011fi i\u00e7in de bir zorunluluk.<\/p>\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Fosil yak\u0131tlardan \u00e7\u0131k\u0131\u015f ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir yol. COP31&#8217;in ev sahipli\u011fini ve ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctecek olan T\u00fcrkiye, bu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz yolda kimsenin geride kalmamas\u0131 i\u00e7in k\u00f6m\u00fcrden adil \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ba\u015flatmal\u0131. K\u00f6m\u00fcrden \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 takip edecek fosil yak\u0131tlardan \u00e7\u0131k\u0131\u015f yol haritas\u0131yla ise halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumal\u0131. Kaybedecek zaman\u0131m\u0131z yok.&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00c7evre Program\u0131 (UNEP) iki \u00f6nemli rapor yay\u0131nlad\u0131. Bu iki rapor iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin geldi\u011fimiz noktada artan aciliyetini, fosil yak\u0131tlar\u0131n sadece iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi de\u011fil hava kirlili\u011fi ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":41,"featured_media":10841,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ep_exclude_from_search":false,"p4_og_title":"","p4_og_description":"","p4_og_image":"","p4_og_image_id":"","p4_seo_canonical_url":"","p4_campaign_name":"","p4_local_project":"","p4_basket_name":"","p4_department":"","footnotes":""},"categories":[5,2,24],"tags":[],"p4-page-type":[29],"class_list":["post-10840","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorunlar-ve-cozumler","category-enerji","category-iklim-krizi","p4-page-type-blog"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10840","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/users\/41"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10840"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10840\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10842,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10840\/revisions\/10842"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10841"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10840"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10840"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10840"},{"taxonomy":"p4-page-type","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/p4-page-type?post=10840"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}