{"id":6007,"date":"2021-06-04T11:51:14","date_gmt":"2021-06-04T08:51:14","guid":{"rendered":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/?p=6007"},"modified":"2021-06-08T13:47:04","modified_gmt":"2021-06-08T10:47:04","slug":"denizlerimiz-neden-can-cekisiyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/blog\/denizlerimiz-neden-can-cekisiyor\/","title":{"rendered":"Denizlerimiz neden can \u00e7eki\u015fiyor?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n

Son zamanlarda a\u015f\u0131r\u0131 art\u0131\u015f g\u00f6steren m\u00fcsilaj veya di\u011fer ad\u0131yla deniz salyas\u0131 Marmara\u2019dan ba\u015flay\u0131p Ege ve Karadeniz\u2019i de tehdit eden b\u00fcy\u00fck bir soruna d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda.<\/p>\n\n

Denizlerdeki ya\u015fam\u0131 ve biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi de olumsuz etkileyen bu b\u00fcy\u00fck tehlike, g\u00fczel denizlerimizi insan eliyle ne hale getirdi\u011fimizi bir tokat gibi y\u00fcz\u00fcm\u00fcze \u00e7arp\u0131yor…<\/p>\n\n

Denizleri tehdit eden \u00e7ok fazla sorun var. \u0130\u015fte onlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelen temel sorunlar:<\/p>\n\n

  1. \u0130klim Krizi<\/strong><\/li><\/ol>\n\n

    Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve ya\u015fam dolu okyanuslar iklim krizinin etkilerini s\u0131n\u0131rlay\u0131p \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in en \u00f6nemli savunma mekanizmalar\u0131ndan biri. Biyolojik pompa g\u00f6revi g\u00f6ren sa\u011fl\u0131kl\u0131 okyanuslar karbondioksiti emiyor. Krillden balinaya, yosun ormanlar\u0131ndan deniz \u00e7ay\u0131rlar\u0131na ve mangrovlara kadar neredeyse t\u00fcm okyanus canl\u0131lar\u0131 karbonu so\u011furup saklayarak atmosferden uzakla\u015ft\u0131rmaya ve deniz taban\u0131nda depolamaya yard\u0131mc\u0131 oluyor. Okyanustaki canl\u0131lar olmasayd\u0131 atmosferde yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 50 daha fazla karbondioksit bulunurdu ve D\u00fcnya \u00e7ok daha s\u0131cak olurdu.<\/p>\n\n

    Uluslararas\u0131 \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Paneli (IPCC), ge\u00e7en y\u00fczy\u0131lda deniz seviyesinin k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte 10-20 cm y\u00fckseldi\u011fini ve bunun a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak k\u00fcresel \u0131s\u0131nmadan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu y\u00fczy\u0131lda ise 40-60 cm daha y\u00fckselece\u011fini belirtiyor. Akdeniz\u2019de ise deniz seviyesinin 19. y\u00fczy\u0131la g\u00f6re 20 cm y\u00fckselece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\n\n

    \u00dclkemizin i\u00e7erisinde yer ald\u0131\u011f\u0131 Akdeniz Havzas\u0131, iklim krizinden en fazla etkilenecek, hassas b\u00f6lgelerden birisi. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte etkilerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman Akdeniz\u2019de g\u00f6zlenecek s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131n genelin \u00fczerinde oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Akdeniz havzas\u0131nda k\u00fcresel ortalamadan 0,4\u2103 daha fazla olan ortalama s\u0131cakl\u0131k, sanayi \u00f6ncesi d\u00f6nemden bu yana yakla\u015f\u0131k 1,4\u2103 artt\u0131. Son yirmi y\u0131lda ise Akdeniz\u2019de deniz seviyesi 6 cm y\u00fckseldi ve deniz suyu asitli\u011fi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artt\u0131. [1]<\/p>\n\n

    1. Plastik Kirlili\u011fi<\/strong><\/li><\/ol>\n\n

      D\u00fcnya art\u0131k denizlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 plastik krizinin boyutlar\u0131n\u0131 biliyor. Her dakika bir kamyon dolusu plastik okyanuslara kar\u0131\u015f\u0131yor. Denizlerdeki plastik kirlili\u011finin y\u00fczde 80’i kara kaynakl\u0131. Tek kullan\u0131ml\u0131k plastik \u00fcreten \u015firketler okyanuslar\u0131n sadece 1-2 dakika kullan\u0131lan tek kullan\u0131ml\u0131k plastiklerle bir \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fmesini umursam\u0131yor ancak hayvanlar sulara kar\u0131\u015fan bu plastiklere dolan\u0131yor, bo\u011fuluyor. \u00dcstelik plastikler tehlikeli ve yutulabilecek kadar k\u00fc\u00e7\u00fck mikroplastiklere ayr\u0131labiliyor, besin zincirine dahil oluyor. <\/p>\n\n

      T\u00fcrkiye denizlerinde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re neredeyse her iki bal\u0131ktan birinde, 10 midye dolman\u0131n 9\u2019unda, 10 k\u0131rm\u0131z\u0131 karidesin 2\u2019sinde mikroplastik var. Ve bunlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu tek kullan\u0131ml\u0131k plastiklerden olu\u015fuyor. <\/p>\n\n

      1. B\u00fct\u00fcnle\u015fik K\u0131y\u0131 Alanlar\u0131 Y\u00f6netimi ve Planlamas\u0131 eksiklikleri  (k\u0131y\u0131 kentle\u015fmesi)<\/strong><\/li><\/ol>\n\n

        \u0130nsan faaliyetleri sonucunda k\u0131y\u0131 \u00e7izgisinin \u00e7ekilmesi, k\u0131y\u0131 kentlerini su bask\u0131nlar\u0131na kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z b\u0131rak\u0131yor, k\u0131y\u0131 ekosisteminin bozulmas\u0131na sebep oluyor ve k\u0131y\u0131 b\u00f6lgelerini bask\u0131<\/p>\n\n

        alt\u0131na al\u0131yor. \u0130nsan kaynakl\u0131 bask\u0131n\u0131n yan\u0131nda sanayile\u015fme de k\u0131y\u0131 b\u00f6lgelerini tehdit ediyor. Kentle\u015fme ile birlikte insan yerle\u015fmelerinin art\u0131\u015f g\u00f6stermesi, ayn\u0131 oranda altyap\u0131ya duyulan ihtiyac\u0131 da art\u0131r\u0131yor. N\u00fcfusun art\u0131\u015f g\u00f6stermesi ile birlikte konuta duyulan ihtiyac\u0131n da fazla olmas\u0131 k\u0131y\u0131 b\u00f6lgelerinin a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getiriyor. <\/p>\n\n

        1. Petrol Kirlili\u011fi<\/strong><\/li><\/ol>\n\n

          Petrol ve do\u011falgaz \u00e7\u0131karma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sucul ya\u015fam\u0131 do\u011frudan tehdit ediyor. Deniz ya\u015fam\u0131n\u0131 zehirleyen petrol s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 ve kirlili\u011fi nedeniyle deniz ku\u015fu gibi canl\u0131lar \u00f6l\u00fcyor. Denizlerdeki petrol s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131, haritalardaki ulusal s\u0131n\u0131rlar\u0131 takip etmiyor ve t\u00fcm yaban hayat\u0131n\u0131 etkiliyor. <\/p>\n\n

          Bunun yan\u0131 s\u0131ra g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcnmeyen sorunlar da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck: Petrol ve do\u011falgaz arama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda derin deniz balinalar\u0131n\u0131 sa\u011f\u0131r eden \u00f6l\u00fcmc\u00fcl sismik patlatmalar kullan\u0131l\u0131yor. Bug\u00fcne kadar var olmu\u015f, bilinen en b\u00fcy\u00fck beyne sahip isperme\u00e7et balinas\u0131 vb. t\u00fcrler derin denizlerdeki m\u00fcrekkep bal\u0131\u011f\u0131yla beslenmek i\u00e7in inan\u0131lmaz derinliklere dal\u0131yor. Bu hayvanlar “sesle” g\u00f6r\u00fcyor, yollar\u0131n\u0131 bulmak ve hayatta kalmak i\u00e7in geli\u015fmi\u015f i\u015fitme duyular\u0131na g\u00fcveniyorlar. <\/p>\n\n

          Su alt\u0131nda yap\u0131lan patlatma faaliyetleri bu hayvanlar\u0131 sa\u011f\u0131r edebiliyor veya b\u00f6lgeden h\u0131zl\u0131ca ka\u00e7malar\u0131na yol a\u00e7arak \u015fa\u015f\u0131rmalar\u0131na ve kaybolmalar\u0131na neden olabiliyor. <\/p>\n\n

          1. T\u00fcrkiye Denizlerinde Kirlenme Sorunu (At\u0131k bo\u015falt\u0131m\u0131)<\/strong><\/li><\/ol>\n\n

            T\u00fcrkiye denizleri de di\u011fer d\u00fcnya deniz ve okyanuslar\u0131 gibi kronik kirlenme etkisi alt\u0131nda. Bu kirlenmede evsel at\u0131klar, kara k\u00f6kenli kirlenme \u00f6nemli bir rol oynuyor. Ar\u0131t\u0131lmam\u0131\u015f at\u0131klar\u0131n deniz ortam\u0131na verilmesi bir\u00e7ok k\u0131y\u0131 alan\u0131nda devam ediyor. Kara k\u00f6kenli kirlenme en fazla Marmara Denizi\u2019nde. Kirlenme nedeniyle denizlerimizde, ba\u015fta Marmara olmak \u00fczere azoik-\u00f6l\u00fc noktalar olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131 [2].<\/p>\n\n

            1. Bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ile ilgili problemler (Yasad\u0131\u015f\u0131 ve Kay\u0131td\u0131\u015f\u0131 bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k, a\u015f\u0131r\u0131 bal\u0131k avc\u0131l\u0131\u011f\u0131, Hayalet a\u011flar\/kay\u0131p av ara\u00e7lar\u0131)<\/strong><\/li><\/ol>\n\n

              Denetimin olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k denizler, b\u00fcy\u00fck gemiler taraf\u0131ndan talan ediliyor. Bu end\u00fcstriyel av gemileri, denizlerde trol a\u011f\u0131 gibi y\u0131k\u0131c\u0131 y\u00f6ntemler kullanarak sanki tarla s\u00fcrer gibi deniz yata\u011f\u0131n\u0131 tar\u0131yor, kompleks habitatlar deniz taban\u0131yla birlikte yok oluyor. Hepimizin yak\u0131ndan bildi\u011fi kaplumba\u011fa, albatros, yunus ve denizat\u0131 gibi okyanus canl\u0131lar\u0131 y\u0131k\u0131c\u0131 bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k faaliyetleri tehlikesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. <\/p>\n\n

              A\u015f\u0131r\u0131 avlanma sonucu bir\u00e7ok t\u00fcr pop\u00fclasyonu \u00f6nemli zararlar g\u00f6r\u00fcyor; uskumru, ringa ve sardunya gibi iyi bilinen t\u00fcrler de buna dahil. Kaza sonras\u0131 ba\u015fka bal\u0131klar\u0131n da avlanmas\u0131 anlam\u0131na gelen \u201cyan avlanma\u201d sonucunda binlerce y\u0131ll\u0131k mercanlardan, oltaya tak\u0131lan nesli t\u00fckenmekte olan kaplumba\u011fa ve albatroslara, a\u011flara dolanan yunus ve balinalara kadar her deniz canl\u0131s\u0131 zarar g\u00f6r\u00fcyor. Her y\u0131l 300.000 balina ve yunus, av a\u011flar\u0131yla “kaza sonucu” \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\n\n

              Birle\u015fmi\u015f Milletler, 30 y\u0131l \u00f6nce Greenpeace\u2019in kampanyas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli ak\u0131nt\u0131 a\u011flar\u0131n\u0131 (2,5 kilometreden uzun) y\u0131k\u0131c\u0131 etkileri nedeniyle yasaklad\u0131. Bu a\u011flar, a\u00e7\u0131k denizde birka\u00e7 kilometrelik bir alan\u0131 kaplayarak \u00f6n\u00fcne gelen her \u015feyi kapabiliyor. Yunuslar, balinalar, k\u00f6pekbal\u0131klar\u0131, deniz kaplumba\u011falar\u0131 ve di\u011fer deniz canl\u0131lar\u0131 gibi nesli t\u00fckenmekte olan deniz canl\u0131lar\u0131n\u0131 hedefinde olmamas\u0131na ra\u011fmen \u00f6ld\u00fcrebiliyorlar. Bu a\u011flardan biri denize at\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ya da kayboldu\u011funda \u201chayalet a\u011f\u201d olarak deniz canl\u0131lar\u0131n\u0131 tuza\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcrmeye devam ediyor.  <\/p>\n\n

              1. Yabanc\u0131 t\u00fcrlerin giri\u015fi ve yeni sorunlar<\/strong><\/li><\/ol>\n\n

                \u0130stilac\u0131 yabanc\u0131 t\u00fcrler, do\u011fal alanlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki yerlere giren ve oradaki biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fi olumsuz y\u00f6nde etkileyen t\u00fcrlerdir. Son y\u0131llarda Akdeniz ba\u015fta olmak \u00fczere T\u00fcrkiye denizleri bir\u00e7ok yabanc\u0131 t\u00fcr\u00fcn  ya\u015fam alan\u0131 oldu. Bu art\u0131\u015flar daha \u00e7ok S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131 yoluyla oldu\u011fu gibi, gemi balast sular\u0131, insan eliyle ta\u015f\u0131nma ve yap\u0131\u015fma gibi sebeplerle her ge\u00e7en g\u00fcn art\u0131yor. Yeni ortama giren bir\u00e7ok zehirli bal\u0131k, deniz anas\u0131 gibi t\u00fcrler turizm, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k gibi faaliyetleri olumsuz etkiliyor. Ayr\u0131ca zehirli bal\u0131klar\u0131n yenilmesi halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yeni sorun alanlar\u0131 olu\u015fturuyor. \u00d6zellikle balon bal\u0131\u011f\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere bal\u0131klar i\u00e7in yeni tedbirler gerekebilir. Sadece Marmara Denizi\u2019ne S\u00fcvey\u015f kanal\u0131, gemi balast sular\u0131yla [3] ve di\u011fer yollarla gelen 90 kadar yabanc\u0131 t\u00fcr bulunuyor [4]. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Akdeniz\u2019de 600\u2019\u00fcn \u00fczerinde K\u0131z\u0131ldeniz t\u00fcr\u00fc tan\u0131mland\u0131 ve hen\u00fcz tan\u0131mlanmam\u0131\u015f t\u00fcrlerin olmas\u0131 muhtemel (Galil ve di\u011f. 2015). Yerli olmayan t\u00fcrlerin y\u00f6netimi ve kontrol\u00fc, koruma biyologlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck zorluklardan biri olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n

                1. Koruma Alanlar\u0131 Eksikli\u011fi<\/strong><\/li><\/ol>\n\n

                  Uluslararas\u0131 deniz hukukuna g\u00f6re k\u0131y\u0131 devletinin egemenli\u011fi ve egemenlik yetkileri a\u00e7\u0131k denizlere kadar uzanmaz. K\u0131y\u0131 devletinin yetkisi ancak i\u00e7 sular\u0131, karasular\u0131, m\u00fcnhas\u0131r ekonomik b\u00f6lgesi, tak\u0131mada i\u00e7i sular\u0131 ve k\u0131ta sahanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapsar. A\u00e7\u0131k denizlerde deniz seyir serbestli\u011fi ve bayrak devletinin yetkili ilkeleri ge\u00e7erlidir. Bu ilkelere g\u00f6re t\u00fcm devletler a\u00e7\u0131k denizlerde bulunan canl\u0131 ve cans\u0131z kaynaklar\u0131ndan serbest\u00e7e faydalanabilirler. Ne var ki a\u00e7\u0131k denizlerde bulunan deniz varl\u0131klar\u0131 insan kaynakl\u0131 faaliyetlerinden b\u00fcy\u00fck zarar g\u00f6rd\u00fc ve g\u00f6rmeye devam ediyor. Bunu y\u00f6netebilmek i\u00e7in ulusal yetki alanlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan a\u00e7\u0131k denizlerin korunmas\u0131 ve y\u00f6netilmesi i\u00e7in uluslararas\u0131 korunma alanlar\u0131na ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n\n

                  Senin de belirtmek istedi\u011fin ba\u015fka bir sebep varsa tek soruluk anketimize kat\u0131larak g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc bizimle payla\u015fabilirsin. Greenpeace Anket: Denizlerimizi tehdit eden en b\u00fcy\u00fck sorun nedir?<\/strong><\/a><\/p>\n\n

                  \n\n

                  Kaynak\u00e7a:

                  [1]<\/strong> Cramer, W., Guiot, J., Fader, M., Garrabou, J., Gattuso, J.P., Iglesias, A., Lange, M.A., Lionello, P., Llasat, M.C., Paz, S., Pe\u00f1uelas, J., Snoussi, M., Toreti, A., Tsimplis, M.N., Xoplaki, E. (2018) Climate change and interconnected risks to sustainable development in the Mediterranean. Nature Climate Change 8: 972- 980.
                  [2]<\/strong>  TUDAV, \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi ve Denizler Raporu, 2017
                  [3]<\/strong> Balast suyu t\u00fcm gemilerin, geminin a\u011f\u0131rl\u0131k merkezini ve batma miktar\u0131n\u0131 ayarlamak i\u00e7in baz\u0131 \u00f6zel tanklar\u0131na ald\u0131klar\u0131 deniz suyunun ad\u0131. Y\u00fck al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda balast suyu bo\u015falt\u0131l\u0131yor, y\u00fck bo\u015falt\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da balast tanklar\u0131 deniz suyu ile dolduruluyor.
                  [4]<\/strong> TUDAV, \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi ve Denizler Raporu, 2017<\/em>
                  <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                  \u0130klim krizi, plastik kirlili\u011fi, deniz dibine yap\u0131lan at\u0131k bo\u015falt\u0131m\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 bal\u0131k avc\u0131l\u0131\u011f\u0131, deniz k\u0131y\u0131s\u0131nda kentsel betonla\u015fma ve petrol kirlili\u011fi. Denizleri tehdit eden \u00e7ok fazla sorun var. \u0130\u015fte onlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelen temel sorunlar.<\/p>\n","protected":false},"author":26,"featured_media":5999,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ep_exclude_from_search":false,"p4_og_title":"","p4_og_description":"","p4_og_image":"https:\/\/www.greenpeace.org\/static\/planet4-turkey-stateless\/2021\/06\/dc633da1-musilaj-deniz-salyasi-2021-2.jpg","p4_og_image_id":"5999","p4_seo_canonical_url":"","p4_campaign_name":"not set","p4_local_project":"not set","p4_basket_name":"not set","p4_department":"","footnotes":""},"categories":[3],"tags":[20,25],"p4-page-type":[29],"class_list":["post-6007","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-biyocesitlilik-doga","tag-okyanuslar","tag-iklim-degisikligi","p4-page-type-blog"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6007","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/users\/26"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6007"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6007\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6016,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6007\/revisions\/6016"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5999"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6007"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6007"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6007"},{"taxonomy":"p4-page-type","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/p4-page-type?post=6007"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}