{"id":7012,"date":"2022-03-02T16:08:51","date_gmt":"2022-03-02T13:08:51","guid":{"rendered":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/?p=7012"},"modified":"2022-03-02T16:09:59","modified_gmt":"2022-03-02T13:09:59","slug":"iklim-icin-yasam-icin-zeytinimedokunma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/haberler\/iklim-icin-yasam-icin-zeytinimedokunma\/","title":{"rendered":"\u0130klim \u0130\u00e7in, Ya\u015fam \u0130\u00e7in: #ZeytinimeDokunma!"},"content":{"rendered":"\n

\u00d6lmez a\u011fa\u00e7 zeytinin, yasa koyucuya kar\u015f\u0131 verdi\u011fi bitmek bilmez ya\u015fam m\u00fccadelesinde kritik bir d\u00f6neme daha girildi. D\u00fcn (1 Mart 2022) Resmi Gazete\u2019de yay\u0131nlanan bir y\u00f6netmelik de\u011fi\u015fikli\u011fiyle, \u201c\u00fclkenin elektrik ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak \u00fczere\u201d zeytinliklerin madencilik faaliyeti i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f oldu.<\/strong> Maden Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin 115. Maddesine bir f\u0131kra eklenerek yap\u0131lan ve \u201ckamu yarar\u0131 dikkate al\u0131narak\u201d uygulanaca\u011f\u0131 da ifade edilen bu de\u011fi\u015fiklik, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz iklim krizi ve ekolojik y\u0131k\u0131m \u00e7a\u011f\u0131nda, yap\u0131labilecek en trajik hatalardan biri -e\u011fer buna hata denebilirse. Denebilir mi?<\/p>\n\n

\"\"<\/figure>\n\n

Zeytinler i\u00e7in yeni bir k\u0131y\u0131m kap\u0131da<\/strong><\/h2>\n\n

Y\u00f6netmelikte yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklik, pratikte zeytinliklerin sonu anlam\u0131na geliyor. De\u011fi\u015fiklik ile, T\u00fcrkiye\u2019deki t\u00fcm zeytinlikler, e\u011fer elektrik \u00fcretiminde kullan\u0131labilecek madenleri bar\u0131nd\u0131r\u0131yorsa, bu i\u015f i\u00e7in gerekli tesislerin yap\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131labilecek. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan bu de\u011fi\u015fiklik, asl\u0131nda k\u00f6m\u00fcrden elektrik \u00fcretiminde vites y\u00fckseltmek anlam\u0131na geliyor. Fosil yak\u0131tlardan elektrik \u00fcretiminin kendisi art\u0131k fosille\u015fmi\u015f bir elektrik \u00fcretim anlay\u0131\u015f\u0131 iken ve t\u00fcm d\u00fcnyada terk edilmekte iken, Bakanl\u0131k taraf\u0131ndan tutulan bu yolun ne anlama geldi\u011fine yak\u0131ndan bakal\u0131m.<\/p>\n\n

Odadaki filin ad\u0131 k\u00f6m\u00fcr, eseri iklim krizi<\/strong><\/h2>\n\n

Bu y\u00f6netmelik de\u011fi\u015fikli\u011finin temel sonucu k\u00f6m\u00fcr\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmak. 21-25 \u015eubat tarihleri aras\u0131nda Konya\u2019da d\u00fczenlenen \u0130klim \u015e\u00fbras\u0131\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma gruplar\u0131ndan olan, Sera Gaz\u0131 Azalt\u0131m -1 Komisyonu’nda, komisyon kararlar\u0131 yuvarlak masa toplant\u0131lar\u0131 s\u0131ras\u0131nda de\u011fi\u015ftirilmi\u015f ve k\u00f6m\u00fcrden elektrik \u00fcretiminde kademeli azalt\u0131m ifadesi komisyonun iradesi yok edilerek metinden \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. T\u00fcrkiye elektri\u011finin hemen hemen \u00fc\u00e7te birini k\u00f6m\u00fcr yakarak \u00fcretiyor ve k\u00f6m\u00fcrden \u00e7\u0131k\u0131\u015fa ili\u015fkin bir plan\u0131 inatla g\u00fcndeme alm\u0131yor. \u00d6te yandan, hem d\u00fcnyada, hem de T\u00fcrkiye\u2019de k\u00f6m\u00fcrden elektrik elde etmek, hem \u00fcretim hem de t\u00fcketim anlam\u0131nda maliyetleri t\u0131rmanan bir \u00e7a\u011f d\u0131\u015f\u0131 tercihken, b\u00f6ylesi bir y\u00f6netmelik de\u011fi\u015fikli\u011fi ile iklim krizinin etkisiyle sars\u0131lan T\u00fcrkiye, daha da karanl\u0131k bir karbon kilitlenmesine do\u011fru yol al\u0131yor.<\/p>\n\n

Bir Paris Anla\u015fmas\u0131 vard\u0131, ne oldu ona?<\/strong><\/h2>\n\n

T\u00fcrkiye, 2021\u2019in sonlar\u0131nda Paris Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131 6 y\u0131l gecikmeyle de olsa TBMM\u2019den ge\u00e7irerek onaylam\u0131\u015ft\u0131. Paris Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n omurgas\u0131n\u0131, sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131nda direk azalt\u0131m olu\u015fturuyor. K\u00f6m\u00fcrden elektrik \u00fcretiminin sonlanmas\u0131 ve k\u00f6m\u00fcrl\u00fc termik santrallerin kapat\u0131lmas\u0131 bu anla\u015fman\u0131n en kritik boyutu iken, bu de\u011fi\u015fiklik, T\u00fcrkiye’nin ulusal ve uluslararas\u0131 alanda verdi\u011fi s\u00f6z\u00fc tutmayaca\u011f\u0131na y\u00f6nelik a\u00e7\u0131k bir itiraf anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n

De\u011fi\u015fiklik yasaya ayk\u0131r\u0131<\/strong><\/h2>\n\n

Y\u00f6netmelikler yasaya ayk\u0131r\u0131 olamaz. Bu, yasa yap\u0131m\u0131n\u0131n en temel \u00f6zelliklerinden biridir. Maden Y\u00f6netmeli\u011fi, yap\u0131lan bu de\u011fi\u015fiklik \/ ekleme ile, yasaya ayk\u0131r\u0131 hale gelmi\u015ftir. Hangi yasaya? T\u00fcrkiye\u2019de zeytinler, kamuoyunda Zeytin Yasas\u0131<\/em> olarak da bilinen, 1939 y\u0131l\u0131nda kabul edilen \u201c3573 say\u0131l\u0131 Zeytincili\u011fin Islah\u0131 ve Yabanilerinin A\u015f\u0131latt\u0131r\u0131lmas\u0131 Hakk\u0131nda Kanun\u201d taraf\u0131ndan korunmaktad\u0131r. Bu kanunda yer alan a\u015fa\u011f\u0131daki h\u00fck\u00fcm, zeytini hayatta tutar;<\/p>\n\n

\n
\n

\u201cZeytinlik alanlar ve bu alana 3 kilometre mesafede zeytinya\u011f\u0131 fabrikas\u0131 hari\u00e7 tesis yap\u0131lamaz\u201d\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n

Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan Maden Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nden yap\u0131lan bu de\u011fi\u015fiklik a\u00e7\u0131k\u00e7a yasaya ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Y\u00f6netmelikle yasa de\u011fi\u015ftirilemez ve normal \u015fartlarda yarg\u0131dan geri d\u00f6necektir. De\u011fi\u015fiklik metninin son k\u0131sm\u0131nda, \u201cBu Y\u00f6netmelik h\u00fck\u00fcmlerini Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcr.\u201d \u015feklinde  ifade yer al\u0131yor. Yani de\u011fi\u015fiklik ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan\u0131\u2019ndan yasaya ayk\u0131r\u0131 hareket etmesi isteniyor, ya da Enerji Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na Yasa ve Anayasa \u00fcst\u00fcnde bir pozisyon atfediliyor. Peki ne u\u011fruna? Ya da \u015f\u00f6yle ifade edersek: Bu de\u011fi\u015fiklikle, kim kazan\u0131r, kim kaybeder?<\/p>\n\n

Maden Lobisi, T\u00fcrkiye\u2019de ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir toplumsal grup mu?<\/strong><\/h2>\n\n

\u00c7ok net olarak, de\u011fi\u015fiklikten en \u00e7ok maden \u015firketleri fayda sa\u011flayacak. Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 rakamlara g\u00f6re, 2020 itibariyle toplam zeytinlik alan 8,87 milyon dekar. Yani yakla\u015f\u0131k 9 milyar metrekare. De\u011fi\u015fiklik, k\u00f6m\u00fcr madencileri i\u00e7in g\u00f6z ya\u015fart\u0131c\u0131 bir mutluluk anlam\u0131na geliyor; kanun koyucunun 80 k\u00fcs\u00fcr y\u0131ld\u0131r g\u00f6z\u00fc gibi korudu\u011fu milyarlarca metrekarelik yat\u0131r\u0131m alan\u0131! <\/p>\n\n

Maden lobisinin zeytinliklere giren dozer yolunu a\u00e7ma \u00e7abas\u0131, sadece bug\u00fcn tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z Maden Y\u00f6netmeli\u011fi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 da olmad\u0131. Zeytin yasas\u0131 da dahil olmak \u00fczere son 20 y\u0131lda tam 9 defa zeytin koruyucu h\u00fck\u00fcmler a\u015f\u0131lmak istendi; 7 Ocak 2003, 17 Ocak 2006’da, 15 Temmuz 2008’de, 3 Temmuz 2009’da, 21 Nisan 2010’da, 20 \u015eubat 2013’te, 16 Haziran 2014’te, 17 May\u0131s 2017’de ve 1 Mart 2022’de. <\/p>\n\n

Her seferinde zeytinin ve ya\u015fam\u0131n savunucular\u0131 bu giri\u015fimleri savurdu, zeytinler korundu. Bu sefer de, kamu yarar\u0131n\u0131n ve hukukun kamu yarar\u0131n\u0131 koruyuculu\u011funun g\u00f6zetilmesi gereklidir. <\/p>\n\n

Kamu yarar\u0131, iklim krizi ve kap\u0131daki g\u0131da k\u0131tl\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/h2>\n\n

Yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklik, zeytinleri yok etmeyi, zeytin \u00fcreticilerinin ve ailelerinin ge\u00e7im kaynaklar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmay\u0131, \u00fclkenin \u00f6nemli bir ihracat kalemini, \u00fclkenin cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131nda aslan pay\u0131na sahip olan fosil yak\u0131t end\u00fcstrisinin \u00e7\u0131karlar\u0131 u\u011fruna harcamay\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Strateji ve B\u00fct\u00e7e Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 verilere g\u00f6re, sadece 2021\u2019in Kas\u0131m ay\u0131nda enerji ithalat\u0131nda y\u00fczde 160,3 oran\u0131nda art\u0131\u015f ya\u015fand\u0131. <\/p>\n\n

Peki yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fte zeytin ne yap\u0131yordu, bizim i\u00e7in ne anlama geliyordu?<\/h2>\n\n
  1. Zeytin (ve zeytinya\u011f\u0131) \u00fcretiminde en y\u00fcksek pay\u0131 olan ilk be\u015f \u00fclkeden biri T\u00fcrkiye  <\/li>
  2. D\u00fcnyadaki zeytinlik alanlar\u0131n %8.3’\u00fc T\u00fcrkiye’de. <\/li>
  3. D\u00fcnyada en \u00e7ok zeytinya\u011f\u0131 t\u00fcketen 4. \u00fclkeyiz. <\/li>
  4. T\u00fcrkiye\u2019de 2020 itibariyle meyve veren zeytin a\u011fac\u0131 say\u0131s\u0131 159,38 milyon <\/li>
  5. T\u00fcrkiye\u2019de yakla\u015f\u0131k 320 bin adet zeytin \u00fcreticisi aile i\u015fletmesi oldu\u011fu tahmin ediliyor.<\/li><\/ol>\n\n

    Kamu yarar\u0131 kavram\u0131ndan anlamam\u0131z gereken; iklim krizine, iklim krizi kaynakl\u0131 g\u0131da krizine kar\u015f\u0131 \u00f6nlemler alarak topluluklar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadelede demokrasiyi korumak olmal\u0131. Devletin ilgili organlar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin iklim krizinden en \u00e7ok etkilenen b\u00f6lgelerin ba\u015f\u0131nda gelen Akdeniz Havzas\u0131\u2019nda yer ald\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fini kabul ediyorken buna uygun hareket etmeyi de hat\u0131rlamal\u0131. Zeytin ve destekledi\u011fi g\u0131da \u00fcretim potansiyeli, iklim kriziyle m\u00fccadele de hem \u00fcretim, hem de karbon yuta\u011f\u0131 olarak hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. <\/p>\n\n

    Zeytin Ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131n Tac\u0131<\/strong><\/h2>\n\n

    Greenpeace Akdeniz olarak, bug\u00fcn oldu\u011fu gibi, d\u00fcn de zeytinden ve ya\u015famdan yanayd\u0131k. 2014 ve 2015 y\u0131llar\u0131nda zeytinleri i\u00e7in direnen ve kazanan Y\u0131rca k\u00f6yl\u00fcs\u00fcn\u00fcn m\u00fccadelesine omuz verdik. Y\u0131rca halk\u0131n\u0131n zaferi, T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6lmez a\u011fa\u00e7 zeytinin ya\u015fam g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve zeytinin vazge\u00e7ilmezli\u011fini ortaya koymu\u015ftu. <\/p>\n\n

    Zeytin, k\u00f6m\u00fcre kar\u015f\u0131 zafer kazanmaya a\u015finad\u0131r. Zeytin ya\u015famd\u0131r, k\u00f6m\u00fcr sevdal\u0131lar\u0131n\u0131 bir defa daha dize getirecektir. <\/p>\n\n

    #ZeytinimeDokunma!<\/strong><\/p>\n\n

    \n\n

    Kaynaklar<\/em><\/strong><\/p>\n\n