K\u00fcresel Plastik Anla\u015fmas\u0131 25 Kas\u0131m\u2019da G\u00fcney Kore\u2019nin Busan kentinde ba\u015flad\u0131. Devlet temsilcileri, deniz ortam\u0131n\u0131 da kapsayacak \u015fekilde plastik kirlili\u011fi konusunda uluslararas\u0131 hukuki ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan bir anla\u015fma (ILBI-K\u00fcresel Plastik Anla\u015fmas\u0131) geli\u015ftirmek amac\u0131yla H\u00fck\u00fcmetleraras\u0131 M\u00fczakere Komitesi’nin (INC-5) be\u015finci oturumda bir araya geldiler.<\/p>\n\n
K\u00fcresel Plastik Anla\u015fmas\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde g\u00fcn g\u00fcn \u00f6ne \u00e7\u0131kan noktalar \u015f\u00f6yle:<\/p>\n\n
\u2705Uluslararas\u0131 Yerli Halklar Forumu, INC-5 boyunca sesleri k\u00fc\u00e7\u00fcmsenen ve susturulan, kat\u0131l\u0131mlar\u0131 giderek zorla\u015fan yerel liderlerin deneyimlerini ve uzmanl\u0131klar\u0131n\u0131 duyurmak amac\u0131yla bir bas\u0131n toplant\u0131s\u0131 d\u00fczenledi.<\/p>\n\n
\u2705Fransa, Mikronezya Federal Devletleri, \u00c7in, Ruanda ve Norve\u00e7’ten bakanlar \u015fimdi Busan’da bulunuyor, umar\u0131z bu durum m\u00fczakerelerde daha fazla ilerleme sa\u011flanmas\u0131na yol a\u00e7ar.<\/p>\n\n
\u2705Fransa Enerji Bakan\u0131 Olga Givernet, \u00c7in, ABD, Suudi Arabistan ve Gana delegasyonlar\u0131 ile g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapt\u0131, ayr\u0131ca Kanada bakan\u0131 ile (\u00e7evrimi\u00e7i) bir araya geldi. Givernet, g\u00f6zlemcilerle de bulu\u015farak, Fransa’n\u0131n \u00fcretim azalt\u0131m\u0131, zararl\u0131 kimyasallar ve sorunlu \u00fcr\u00fcnler konusunda taviz vermeyece\u011fini yineledi.<\/p>\n\n
\u2705Bir grup cesur Greenpeace aktivisti, G\u00fcney Kore’nin Hanwha Total Energies kompleksi taraf\u0131ndan y\u00fcklenmek \u00fczere olan toksik plastik kimyasallar\u0131 ta\u015f\u0131yan bir tankeri bularak, h\u00fck\u00fcmetlere fosil yak\u0131t ve petrokimya end\u00fcstrisinin antla\u015fma m\u00fczakerelerine m\u00fcdahale etmesine kar\u015f\u0131 durmalar\u0131n\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapt\u0131.<\/p>\n\n
\u2705Sivil toplum \u00fcyeleri, farkl\u0131 b\u00f6lgelerden ve uzmanl\u0131k alanlar\u0131ndan, d\u00fcn a\u00e7\u0131klanan Ba\u015fkan’\u0131n \u00f6nerisini analiz ederek s\u00fcreci destekleme taahh\u00fctlerini g\u00f6sterdiler.<\/p>\n\n
\u2716 INC-5 s\u00fcrecinde \u015feffafl\u0131k eksikli\u011fi s\u00f6z konusuydu. Plastik kirlili\u011finden en \u00e7ok etkilenenler de dahil olmak \u00fczere hak sahipleri, son iki g\u00fcn delegelerin gayri resmi toplant\u0131lara kat\u0131lmalar\u0131 nedeniyle m\u00fczakerelerden tamamen d\u0131\u015fland\u0131. <\/p>\n\n
Bir\u00e7ok jeopolitik g\u00fcc\u00fcne ra\u011fmen ABD, Panama’n\u0131n plastik \u00fcretim azalt\u0131m\u0131 \u00f6nlemleri i\u00e7in destek veren 100’den fazla \u00fclkenin imzalad\u0131\u011f\u0131 \u00f6neriye kat\u0131lmayarak, bekledi\u011fi kadar ad\u0131m atmad\u0131.<\/p>\n\n
G\u00fcn\u00fcn \u015fampiyonlar\u0131 AB, Panama ve Fiji oldu. Bu \u00fclkeler, \u00fcretim kesintilerini ve endi\u015fe verici kimyasallar\u0131 anla\u015fmaya dahil etme konusunda geri ad\u0131m atmadan g\u00fc\u00e7l\u00fc ve h\u0131rsl\u0131 bir plastik anla\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti.<\/p>\n\n
Panama, bu krizin k\u00f6k nedenlerini ele alan bir anla\u015fma yapmak i\u00e7in haz\u0131r olmayan d\u00fc\u015f\u00fck h\u0131rsl\u0131 \u00fclkeleri bir kenara \u00e7ekilmeye \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n
\u2705Ba\u015fkan, m\u00fczakere gruplar\u0131n\u0131n toplant\u0131lar\u0131n\u0131 tamamlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurdu ve m\u00fczakereler i\u00e7in yeni bir \u00f6nerilen metin (non-paper versiyon 4) yay\u0131mlad\u0131. Bu belge a\u00e7\u0131k\u00e7a ve net bir \u015fekilde “birincil plastik polimer \u00fcretimini s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir seviyelere d\u00fc\u015f\u00fcrme” k\u00fcresel hedefini i\u00e7eriyor.<\/p>\n\n
\u2705150\u2019den fazla g\u00f6zlemci organizasyonu ve hak sahipleri, m\u00fczakerelerin son saatlerinde liderlerden “cesaretle, taviz vermeden” hareket etmelerini isteyen bir a\u00e7\u0131klama yay\u0131mlad\u0131. <\/p>\n\n
\u2705\u0130ddial\u0131 \u00fclkeler g\u00fc\u00e7l\u00fc bir anla\u015fmay\u0131 savunmaya haz\u0131r g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Macaristan, Fiji, Mikronezya, AB ve Fransa ile d\u00fczenlenen bir bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda Panama, gerekirse “bir \u00fclke, bir oy” ilkesini savunmaya haz\u0131r olduklar\u0131n\u0131 belirtti ve d\u00fc\u015f\u00fck h\u0131rsla yakla\u015fan \u00fclkelere ya orta yolu bulmalar\u0131n\u0131 ya da yolun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmalar\u0131n\u0131 talep etti. AB Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ise iddial\u0131 bir anla\u015fmay\u0131 takip etmek i\u00e7in konfor b\u00f6lgesinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmaya istekli olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n\n
\u2716 Mevcut \u00f6ns\u00f6zde, plastiklerin insan toplumundaki \u00f6nemli rol\u00fcne dair bir paragraf bulunuyor; bu da ilerlemeyi ve h\u0131rs\u0131 zay\u0131flatabilecek geni\u015f kapsaml\u0131 bir \u00e7er\u00e7eve yarat\u0131yor.<\/p>\n\n
\u2716 UNEA 5\/14 Karar\u0131, anla\u015fma i\u00e7in zaten kapsaml\u0131 bir alan belirlemi\u015fken, Ba\u015fkan\u2019\u0131n \u00f6nerisi, \u00f6zellikle ham madde ve sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6rleri i\u00e7in genel istisnalar i\u00e7eren yeni bir se\u00e7enek sunuyor.<\/p>\n\n
\u2716 \u00c7ok fazla “olmal\u0131d\u0131r” ifadesi, “olmal\u0131” ya da “uygun oldu\u011funda” gibi zay\u0131flam\u0131\u015f ifadelerle de\u011fi\u015ftirilmi\u015f, bu da Ba\u015fkan\u2019\u0131n \u00f6nerisini pek \u00e7ok zorunlu tedbiri iste\u011fe ba\u011fl\u0131 eylemlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n\n
\u2716 \u00dcretim (tedarik) ile ilgili d\u00fczenleme, petrokimya geni\u015flemesini ele alacak acil ge\u00e7ici tedbirleri te\u015fvik etmiyor ve ulusal \u00fcretim azaltma hedeflerini i\u00e7ermiyor.<\/p>\n\n
\u2716 \u2018Emisyon\u2019 kelimesi metinden \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f ve \u2018sal\u0131n\u0131mlar\u2019 ve \u2018s\u0131zmalar\u2019 ile de\u011fi\u015ftirilmi\u015f; bu, d\u00fc\u015f\u00fck h\u0131rs seviyesine sahip \u00fclkeler i\u00e7in a\u00e7\u0131k bir taviz vererek \u00fcretim a\u015famas\u0131ndaki emisyonlara y\u00f6nelik d\u00fczenlemeleri d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n\n
\u2716 Metinde, endi\u015fe verici \u00fcr\u00fcnler ve kimyasallar i\u00e7in bir ilk liste, do\u011frudan y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler, kriterler ve \u015feffafl\u0131k h\u00fck\u00fcmleri bulunmuyor.<\/p>\n\n
\u2716 \u0130nsan Haklar\u0131 konusunda, \u00f6zellikle Yerli Halklar ve etkilenen topluluklar i\u00e7in zay\u0131f bir dil kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve at\u0131k kabul eden \u00fclkeleri koruyacak ticaret tedbirlerinin eksik oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n
\u2716 Plastik kredileri ve tahvillerine dair a\u00e7\u0131k bir bahsetme bulunmasa da, yenilik olarak maskelenmi\u015f baz\u0131 ifadeler yanl\u0131\u015f \u00e7\u00f6z\u00fcmler i\u00e7in kap\u0131y\u0131 aral\u0131k b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n\n
\u2716 Mevcut taslak metin, yeniden kullan\u0131m i\u00e7in bir tan\u0131m veya zorunluluk sunmuyor, ayr\u0131ca toksik olmayan ve plastik olmayan ikame \u00fcr\u00fcnlerin gereklili\u011fine dair bir vurgu yapm\u0131yor.<\/p>\n\n
\u2716 Son \u00f6neri, etiketleme, izlenebilirlik, bilgi ve t\u00fcketici korumas\u0131na dair \u00f6nlemlerden yoksun ve bu durum, plastik end\u00fcstrisinin su\u00e7lamay\u0131 t\u00fcketime kayd\u0131rmas\u0131na olanak tan\u0131yor.<\/p>\n\n
G\u00fcn\u00fcn \u015eampiyonlar\u0131, birincil plastik polimerler i\u00e7in k\u00fcresel bir azalt\u0131m hedefi ula\u015fmak amac\u0131yla \u00f6nlemleri destekleyen 100’den fazla \u00fclke.<\/p>\n\n
\u2705Panama, k\u00fcresel plastik \u00fcretimini sistematik ve uyumlu bir yakla\u015f\u0131m ile, t\u00fcm plastik ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc kapsayan k\u00fcresel bir hedefle azaltmaya y\u00f6nelik kapsaml\u0131 bir strateji i\u00e7in b\u00f6lgesel bir teklif sundu. \u2716 Temas Grubu 1’de (kimyasallar, tedarik ve \u00fcr\u00fcnler), plastik kirlili\u011fi tan\u0131m\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 bir kapsamda daralt\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar ya\u015fand\u0131 ve baz\u0131 \u00fclkeler, tedarik ve kimyasallar konular\u0131nda ger\u00e7ek metin m\u00fczakerelerine ge\u00e7i\u015fi engellemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bug\u00fcn\u00fcn Engelleyicisi, Hindistan.<\/p>\n\n Bu m\u00fczakereler boyunca Hindistan, potansiyel antla\u015fman\u0131n kapsam\u0131n\u0131 s\u00fcrekli olarak sorgulad\u0131 ve niyetlerini uzla\u015fma ve kapsay\u0131c\u0131l\u0131k s\u00f6ylemleriyle \u00f6rtbas etti. Ancak, bu tutumun, antla\u015fman\u0131n hedeflerini zay\u0131flatmaya y\u00f6nelik bir \u00e7aban\u0131n par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu giderek daha net bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor ve geli\u015fme kisvesi alt\u0131nda geni\u015fleyen petrokimya \u00e7\u0131karlar\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor. Hindistan, COP 29’da geli\u015fmekte olan \u00fclkelere iklim finansman\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda g\u00fc\u00e7l\u00fc taleplerde bulunmu\u015fken, K\u00fcresel G\u00fcney \u00fclkeleri i\u00e7in ger\u00e7ek \u00e7\u00f6z\u00fcmleri savunmas\u0131 ve artan plastik kriziyle m\u00fccadelede bu \u00fclkelerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 te\u015fvik etmesi beklenebilirdi.<\/p>\n\n \u2705 Haftan\u0131n ortas\u0131nda yap\u0131lan de\u011ferlendirmede, Panama, Kolombiya, \u0130svi\u00e7re, AB ve di\u011ferleri, plastik krizi aciliyetine uygun \u015fekilde daha h\u0131zl\u0131 ilerleme \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapt\u0131 ve engelleyici \u00fcyelerden daha fazla iyi niyet g\u00f6sterisi ile m\u00fczakerelerin h\u0131zland\u0131r\u0131labilmesi i\u00e7in e\u015f ba\u015fkanlar\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesini talep etti. \u2716 M\u00fczakerelerin ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana sadece d\u00f6rt g\u00f6zlemci konu\u015fma f\u0131rsat\u0131 bulabildi. Ancak, petrokimya etkisinin artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. CIEL taraf\u0131ndan yap\u0131lan bir kat\u0131l\u0131mc\u0131 analizine g\u00f6re, INC-5’te 220 fosil yak\u0131t ve kimya end\u00fcstrisi lobicisi kay\u0131tl\u0131<\/a>; bu say\u0131 plastik anla\u015fmas\u0131 m\u00fczakerelerinde kaydedilen en y\u00fcksek say\u0131!<\/p>\n\n \u2716 M\u00fczakere odalar\u0131nda yanl\u0131\u015f \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin te\u015fvik edildi\u011fini duyuyoruz. D\u00fcn, biyoplastikler ve kan\u0131tlanmam\u0131\u015f \u2018geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm teknolojileri\u2019 \u00fczerine konu\u015fuldu. Bug\u00fcn ise yakma ve plastik kredileri g\u00fcndemdeydi. Bu planlar, krizin k\u00f6k nedenlerine \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmiyor, aksine tek kullan\u0131ml\u0131k plastiklere olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye devam ediyor.<\/p>\n\n \u2716 Temas Grubu 1’de (polimerler, kimyasallar ve \u00fcr\u00fcnler) baz\u0131 \u00fclkeler, \u00fcretim\/tedarik ve toksik kimyasallara y\u00f6nelik \u00f6nlemlerin INC’nin yetki alan\u0131na girmesi gerekti\u011fini kabul etmeyi reddetti ve bunun yerine daralt\u0131lm\u0131\u015f bir at\u0131k y\u00f6netimi kapsam\u0131n\u0131 savundu\u2014\u00f6rne\u011fin, bir \u00fclke, \u2018g\u00fczel fikirler\u2019 olduklar\u0131n\u0131 kabul ettikten sonra, at\u0131k y\u00f6netimi kapsam\u0131n\u0131 daraltmay\u0131 tercih etti.<\/p>\n\n
\u2705Temas Grubu 1’de (kimyasallar, tedarik ve \u00fcr\u00fcnler), baz\u0131 \u00fclkeler plastik kirlili\u011fini yaln\u0131zca plastik at\u0131k olarak tan\u0131mlamaya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Ruanda, 44 Afrika \u00fclkesi taraf\u0131ndan desteklenen bir \u00f6neriyle, birincil plastik polimer \u00fcretimi ve t\u00fcketimini azaltmaya y\u00f6nelik k\u00fcresel bir hedef \u00f6nerdi. 100’den fazla \u00fclke, \u00fcr\u00fcn tasar\u0131m\u0131 i\u00e7in zorunlu \u00f6nlemler talep etti ve en az 30 \u00fclke yeniden kullan\u0131m, doldurma ve onar\u0131m sistemlerini savundu.<\/strong>
<\/strong>\u2705Temas Grubu 3’te (finans), Macaristan, AB ad\u0131na plastik, plastik \u00fcr\u00fcnler ve mikroplastiklerin \u00e7evreye sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6nlemek veya azaltmak i\u00e7in faaliyetlere daha fazla finansman sa\u011flanmas\u0131n\u0131 \u00f6nerdi. Teklif, etkili yeniden kullan\u0131m sistemlerinin geli\u015ftirilmesi ve yeterli at\u0131k y\u00f6netim altyap\u0131s\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 ihtiyac\u0131na dikkat \u00e7ekti.
\u2705Temas Grubu 4’te (hedef, kapsam, ilkeler ve \u00f6ns\u00f6z), Samoa, K\u00fc\u00e7\u00fck Ada Kalk\u0131nan Devletleri ad\u0131na bilimsel, teknik, ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel ve sosyal tavsiyeler i\u00e7in bir yard\u0131mc\u0131 organ kurulmas\u0131na y\u00f6nelik yaz\u0131l\u0131 bir \u00f6neri sundu.<\/p>\n\n
\u2716 Temas Grubu 4’te (hedef, kapsam, ilkeler ve \u00f6ns\u00f6z), baz\u0131 \u00fclkeler, \u00f6nemli konularda oy kullanma hakk\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 gerekti\u011fini savundu. Baz\u0131lar\u0131 ayr\u0131ca, antla\u015fmay\u0131 onaylamak i\u00e7in gereken Taraf say\u0131s\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etti.
\u2716 \u00dc\u00e7 ileti\u015fim grubu paralel olarak planland\u0131\u011f\u0131ndan, k\u00fc\u00e7\u00fck delegasyonlar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131 zorla\u015ft\u0131.<\/p>\n\n
\n\nG\u00fcn\u00fcn engelleyicisi:<\/strong><\/h3>\n\n
G\u00dcN 3 – 27 Kas\u0131m<\/h2>\n\n
Bug\u00fcn g\u00f6ze \u00e7arpan g\u00fc\u00e7l\u00fc (\u2705) ve zay\u0131f (\u2716) noktalar neydi:<\/strong><\/h3>\n\n
\u2705 \u0130ki \u00fclke, g\u00f6zlemcilerin genel kurulda konu\u015fma hakk\u0131na sahip olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in \u00f6nemli ad\u0131mlar att\u0131. Gana, genel kurulda g\u00f6zlemciler i\u00e7in daha fazla alan ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 destekledi ve Tuvalu, Plastiklerle \u0130lgili Yerli Halklar Forumu’nun konu\u015fma hakk\u0131 almas\u0131 i\u00e7in \u00f6zel bir talepte bulundu. Sonunda, Yerli Halklar Forumu ve K\u00fcresel Gen\u00e7lik Koalisyonu birlikte s\u00f6z ald\u0131lar.
\u2705 \u015eimdiye kadar, bir\u00e7ok b\u00f6lgeden \u00e7o\u011fu \u00fclkenin \u00fcretim azalt\u0131m\u0131n\u0131n anla\u015fma metninde yer almas\u0131 i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc destek sundu\u011funu, sadece birka\u00e7 \u00fclkenin buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Cook Adalar\u0131’n\u0131n PSIDS (Pacific Small Island Developing States-Pasifik K\u00fc\u00e7\u00fck Ada Geli\u015fmekte Olan Devletleri)<\/em> ad\u0131na sundu\u011fu yaz\u0131l\u0131 \u00f6neri (daha \u00f6nce Ruanda ve Peru taraf\u0131ndan sunulmu\u015ftu), 2025 seviyelerine g\u00f6re 2040 y\u0131l\u0131na kadar \u00fcretim seviyelerinin %40 oran\u0131nda azalt\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bir h\u00fck\u00fcm \u00f6nerdi.
\u2705 100’den fazla \u00fclke, Afrika Grubu ve GRULAC (Latin Amerika ve Karayipler Grubu) taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin \u00f6nerilen anla\u015fma kapsam\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirebilmeleri i\u00e7in yeni, ba\u011f\u0131ms\u0131z, yeterli ve eri\u015filebilir bir finansal mekanizma kurulmas\u0131n\u0131 savunan yaz\u0131l\u0131 bir \u00f6neriyi destekliyor.
\u2705 Kimyasallar konusunda, Kenya, bir kimyasal, problemli \u00fcr\u00fcn ve polimer listesi ile \u015feffafl\u0131k \u00f6nlemleri i\u00e7eren ve net bir son tarih belirleyen bir yaz\u0131l\u0131 \u00f6neri sundu.<\/p>\n\n