{"id":9366,"date":"2025-07-29T11:00:01","date_gmt":"2025-07-29T08:00:01","guid":{"rendered":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/?p=9366"},"modified":"2025-07-29T11:00:07","modified_gmt":"2025-07-29T08:00:07","slug":"uluslararasi-adalet-divani-iklim-krizine-karsi-tarihi-bir-karar-verdi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/blog\/uluslararasi-adalet-divani-iklim-krizine-karsi-tarihi-bir-karar-verdi\/","title":{"rendered":"Uluslararas\u0131 Adalet Divan\u0131 \u0130klim Krizine Kar\u015f\u0131 Tarihi Bir Karar Verdi"},"content":{"rendered":"\n

Uluslararas\u0131 Adalet Divan\u0131 iklim acil durumu kar\u015f\u0131s\u0131nda devletlerin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine ili\u015fkin d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 niteli\u011finde bir tavsiye karar\u0131 yay\u0131mlad\u0131. Bu karar nas\u0131l al\u0131nd\u0131, T\u00fcrkiye\u2019ye etkileri neler olabilir?<\/strong><\/p>\n\n

Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in (BM) yarg\u0131 organ\u0131 olan Uluslararas\u0131 Adalet Divan\u0131 (UAD), iklim acil durumu kar\u015f\u0131s\u0131nda devletlerin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine ili\u015fkin d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 niteli\u011finde bir tavsiye karar\u0131 yay\u0131mlad\u0131. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fini varolu\u015fsal bir tehdit olarak nitelendiren mahkeme, \u015firketleri neden olduklar\u0131 emisyonlar\u0131n zararlar\u0131ndan, devletleri ise iklim krizine neden olan \u015firket faaliyetlerine kar\u015f\u0131 yapt\u0131r\u0131m uygulamaktan sorumlu tutuyor ve nesiller aras\u0131 adaletin t\u00fcm iklim y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin yorumlanmas\u0131na rehberlik etmesi gerekti\u011fini belirtiyor.<\/p>\n\n

Uluslararas\u0131 Adalet Divan\u0131’n\u0131n bu karar\u0131, T\u00fcrkiye i\u00e7in iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadelede hem bir uyar\u0131 hem de bir f\u0131rsat niteli\u011finde. Karar, h\u00fck\u00fcmetin ve \u015firketlerin iklim eylemleri konusunda daha \u015feffaf, kararl\u0131 ve adil ad\u0131mlar atmas\u0131 i\u00e7in uluslararas\u0131 hukuki ve siyasi bir bask\u0131 unsuru olacak.<\/p>\n\n

Tarihi Karara Giden Yol<\/strong><\/h2>\n\n

2019 y\u0131l\u0131nda G\u00fcney Pasifik \u00dcniversitesi’nden 27 hukuk \u00f6\u011frencisi, Uluslararas\u0131 Adalet Divan\u0131’n\u0131n iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusunda devletlerin sorumluluklar\u0131na ili\u015fkin bir tavsiye karar\u0131 yay\u0131nlamas\u0131 i\u00e7in bir kampanya ba\u015flatarak \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi ile M\u00fccadele Eden Pasifik Adalar\u0131 \u00d6\u011frencileri grubunu kurdu. Vanuatu’nun k\u00fcresel bir devletler ittifak\u0131yla birlikte sundu\u011fu karar tasar\u0131s\u0131, 130’dan fazla \u00fclkenin ortak sponsorlu\u011funda Mart 2023’te Birle\u015fmi\u015f Milletler Genel Kurulu’ndan oybirli\u011fiyle ge\u00e7ti.<\/p>\n\n

Yine 2023 y\u0131l\u0131nda, Greenpeace\u2019in ikonik gemisi Rainbow Warrior, Pasifik’te seyrederek iklim de\u011fi\u015fikli\u011finden etkilenen topluluklardan tan\u0131kl\u0131klar toplad\u0131. Bu tan\u0131kl\u0131klar, iklim krizinin \u00f6n saflar\u0131ndaki di\u011fer topluluklardan al\u0131nan tan\u0131kl\u0131klarla birlikte UAD’ye sunuldu. 2024 y\u0131l\u0131n\u0131n Aral\u0131k ay\u0131nda mahkeme, devletlerin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine ili\u015fkin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri hakk\u0131nda iki hafta s\u00fcren halka a\u00e7\u0131k bir duru\u015fma d\u00fczenledi. Akabinde mahkeme, ge\u00e7en y\u0131l mahkemeye sunulan yaz\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin ard\u0131ndan, devletlerin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine ili\u015fkin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri hakk\u0131nda iki hafta s\u00fcren bir a\u00e7\u0131k oturum d\u00fczenledi. Oturumda d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan iklim krizi ile m\u00fccadelede \u00f6nc\u00fc topluluklar\u0131n direni\u015flerine ve iklim krizinin etkilerine dair tan\u0131kl\u0131klara yer verildi ve devletler ile uluslararas\u0131 kurulu\u015flardan benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir kat\u0131l\u0131m ger\u00e7ekle\u015fti. <\/p>\n\n

Karar ne anlat\u0131yor?<\/strong><\/h2>\n\n

Karar mahkemenin 15 yarg\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan oy birli\u011fi ile kabul edildi. UAD’nin karar\u0131, devletlerin uluslararas\u0131 hukuk kapsam\u0131ndaki sorumluluklar\u0131n\u0131 Paris Anla\u015fmas\u0131’n\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131yan tarihi bir koruma sa\u011fl\u0131yor. Bunlara \u00e7evreyi \u00f6nemli zararlardan koruma g\u00f6revi ve i\u015fbirli\u011fi g\u00f6revi gibi \u00f6nemli ek y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler de dahil.<\/p>\n\n

Mahkemenin karar\u0131, \u015firketlerin emisyonlar\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu zararlar nerede meydana gelirse gelsin, devletleri \u015firketleri bu zararlardan sorumlu tutmay\u0131 zorunlu k\u0131l\u0131yor. Daha da \u00f6nemlisi, mahkeme, temiz, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u00e7evre hakk\u0131n\u0131n di\u011fer t\u00fcm insan haklar\u0131 i\u00e7in temel oldu\u011funu ve nesiller aras\u0131 adaletin t\u00fcm iklim y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin yorumlanmas\u0131na rehberlik etmesi gerekti\u011fini belirtiyor.<\/p>\n\n

Karar ayr\u0131ca, iklim y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin ihlalinin tam tazminata yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturuyor. Buna zararl\u0131 eylemleri durdurma ve ilgili kay\u0131p ve hasarlar i\u00e7in mali tazminat sa\u011flama dahil. Bunlar, iklim zararlar\u0131 i\u00e7in tazminat\u0131 ve hatta bilimsel tabanl\u0131 g\u00fcvenlik e\u015fi\u011finin \u00fczerindeki sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n derhal durdurulmas\u0131 gereklili\u011fini i\u00e7erebilir. En \u00f6nemlisi, mahkeme, iklimden en \u00e7ok etkilenen topluluklarda gelecek nesiller i\u00e7in iklim adaletini sa\u011flayacak \u00f6nemli bulgulara imza atarak tarihi d\u00fczeyde bir koruma sunuyor.<\/p>\n\n

\u0130klim Krizi Ba\u011flam\u0131nda Uluslararas\u0131 Hukuk Kararlar\u0131 <\/strong><\/h2>\n\n

UAD\u2019nin karar\u0131 uluslararas\u0131 mahkemelerin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi alan\u0131nda verdi\u011fi tek karar de\u011fil. Bu ay\u0131n ba\u015flar\u0131nda, Amerikal\u0131lar Aras\u0131  \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi, iklim acil durumu kar\u015f\u0131s\u0131nda devletlerin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine ili\u015fkin bir ba\u015fka tarihi karar yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131. Mahkeme, h\u00fck\u00fcmetlerin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir iklime sahip olma hakk\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in “acil ve etkili eylemlerde bulunmas\u0131” gerekti\u011fini ve \u015firketlerin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve insan haklar\u0131 \u00fczerindeki etkileri konusunda y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri oldu\u011funu belirlemi\u015fti. <\/p>\n\n

Karar, insanlar\u0131n ve do\u011fan\u0131n haklar\u0131n\u0131 kirleticilerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n kesin olarak \u00f6n\u00fcne koymu\u015f oldu. 2024 y\u0131l\u0131nda ise Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi (A\u0130HM) ve Uluslararas\u0131 Deniz Hukuku Mahkemesi (ITLOS), iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusunda \u00f6nemli kararlar ald\u0131lar. A\u0130HM, 9 Nisan 2024’te verdi\u011fi kararlarla iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin insan haklar\u0131 \u00fczerindeki etkilerini ilk kez de\u011ferlendirdi; \u00f6zellikle Verein Klimaseniorinnen Schweiz ve Di\u011ferleri v. \u0130svi\u00e7re davas\u0131nda, \u0130svi\u00e7re’nin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadelede yetersiz kalarak ya\u015fl\u0131 kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zel hayatlar\u0131na sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fine h\u00fckmetti. Bu karar, A\u0130HM’in iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi konusunda bir devleti mahkum etti\u011fi ilk ba\u011flay\u0131c\u0131 karar olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yor. ITLOS ise 21 May\u0131s 2024’te, K\u00fc\u00e7\u00fck Ada Devletleri’nin talebi \u00fczerine bir tavsiye karar a\u00e7\u0131klayarak, sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n deniz \u00e7evresinin kirlenmesi anlam\u0131na geldi\u011fini ve taraf devletlerin bu kirlili\u011fi \u00f6nleme, azaltma ve kontrol etme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc oldu\u011funu vurgulad\u0131. Bu iki mahkemenin kararlar\u0131 da, devletlerin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadeledeki hukuki sorumluluklar\u0131n\u0131 peki\u015ftirerek, gelecekteki iklim davalar\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli emsaller te\u015fkil etti.<\/p>\n\n

Bu Karar T\u00fcrkiye i\u00e7in Ne \u0130fade Ediyor?<\/strong><\/h2>\n\n

Uluslararas\u0131 Adalet Divan\u0131’n\u0131n bu karar\u0131, T\u00fcrkiye i\u00e7in iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadelede hem bir uyar\u0131 hem de bir f\u0131rsat niteli\u011finde. H\u00fck\u00fcmetin ve \u015firketlerin iklim eylemleri konusunda daha \u015feffaf, kararl\u0131 ve adil ad\u0131mlar atmas\u0131 i\u00e7in uluslararas\u0131 hukuki ve siyasi bir bask\u0131 unsuru oluyor. Ayn\u0131 zamanda, T\u00fcrkiye’deki sivil topluma ve etkilenecek topluluklara, iklim adaleti ve \u00e7evresel haklar i\u00e7in verdikleri m\u00fccadelede g\u00fc\u00e7l\u00fc bir uluslararas\u0131 dayanak sunuyor. Bu karar, T\u00fcrkiye’nin iklim politikalar\u0131n\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmesi ve 2053 net s\u0131f\u0131r hedefine giden yolda daha somut ve adil ad\u0131mlar atmas\u0131 i\u00e7in kataliz\u00f6r g\u00f6revi g\u00f6rebilir.<\/p>\n\n

UAD karar\u0131, devletlerin \u00e7evreye \u00f6nemli zarar\u0131 \u00f6nleme ve i\u015fbirli\u011fi yapma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini Paris Anla\u015fmas\u0131’n\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131yor. Bu, T\u00fcrkiye’nin iklimle ilgili mevcut yasalar\u0131n\u0131 ve politikalar\u0131n\u0131 daha iddial\u0131 hale getirmesi gerekti\u011fi anlam\u0131na gelebilir. \u00d6zellikle, Ulusal Katk\u0131 Beyan\u0131’ndaki (NDC) emisyonlar\u0131n 2038’e kadar zirve yapmas\u0131na izin veren mevcut esneklik, uluslararas\u0131 hukukun ruhuyla \u00e7eli\u015febilir ve revize edilmesi i\u00e7in bask\u0131 olu\u015fturabilir.<\/p>\n\n

UAD’nin fosil yak\u0131t \u00fcretimi, t\u00fcketimi, lisans ve s\u00fcbvansiyonlar\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 hukukun ihlali olabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki tespiti, T\u00fcrkiye’nin k\u00f6m\u00fcr ba\u015fta olmak \u00fczere fosil yak\u0131tlara olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltma bask\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131racak. T\u00fcrkiye’deki k\u00f6m\u00fcr santrallerine verilen te\u015fvikler ve yeni k\u00f6m\u00fcr projeleri, bu karar\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda daha fazla hukuki ve siyasi incelemeyle kar\u015f\u0131la\u015fabilir. “Kirleten \u00f6der” ilkesinin g\u00fc\u00e7lenmesi, fosil yak\u0131t end\u00fcstrisine y\u00f6nelik yasal s\u00fcre\u00e7lerin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7abilir. <\/p>\n\n

Karar, iklim y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin ihlalinin tam tazminat gerektirdi\u011fini belirtiyor. Bu, T\u00fcrkiye’de iklim de\u011fi\u015fikli\u011finden veya fosil yak\u0131t kirlili\u011finden do\u011frudan etkilenen topluluklar\u0131n (\u00f6rne\u011fin, kurakl\u0131ktan etkilenen \u00e7ift\u00e7iler, hava kirlili\u011finden etkilenen \u015fehir sakinleri) h\u00fck\u00fcmete veya kirletici \u015firketlere kar\u015f\u0131 yasal yollara ba\u015fvurma cesaretini ve dayana\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rabilir. Uluslararas\u0131 mahkeme kararlar\u0131, ulusal mahkemeler \u00fczerinde emsal olmasa da, hukuki yorumlamalar\u0131 etkiler ve yerel davalara emsal te\u015fkil edebilir.<\/p>\n\n

Karar, temiz, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u00e7evre hakk\u0131n\u0131n temel bir insan hakk\u0131 oldu\u011funu ve nesiller aras\u0131 adaletin iklim y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini \u015fekillendirmesi gerekti\u011fini vurguluyor. Bu, T\u00fcrkiye’deki iklim m\u00fccadelesinin insan haklar\u0131 ve adalet boyutuyla daha da g\u00fc\u00e7lenmesini sa\u011flayabilir. \u00d6zellikle kad\u0131nlar, \u00e7ocuklar ve yoksul topluluklar gibi iklim krizinden orant\u0131s\u0131z etkilenen gruplar\u0131n hak temelli talepleri daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir zemin olu\u015fturabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Uluslararas\u0131 Adalet Divan\u0131 iklim acil durumu kar\u015f\u0131s\u0131nda devletlerin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine ili\u015fkin d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 niteli\u011finde bir tavsiye karar\u0131 yay\u0131mlad\u0131. Bu karar nas\u0131l al\u0131nd\u0131, T\u00fcrkiye\u2019ye etkileri neler olabilir?<\/p>\n","protected":false},"author":41,"featured_media":9367,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ep_exclude_from_search":false,"p4_og_title":"","p4_og_description":"","p4_og_image":"","p4_og_image_id":"","p4_seo_canonical_url":"","p4_campaign_name":"","p4_local_project":"","p4_basket_name":"","p4_department":"","footnotes":""},"categories":[24],"tags":[6,25],"p4-page-type":[29],"class_list":["post-9366","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-iklim-krizi","tag-iklim-adaleti","tag-iklim-degisikligi","p4-page-type-blog"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9366","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/users\/41"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9366"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9366\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9368,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9366\/revisions\/9368"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9367"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9366"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9366"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9366"},{"taxonomy":"p4-page-type","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.greenpeace.org\/turkey\/wp-json\/wp\/v2\/p4-page-type?post=9366"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}