Vergi ve iklim adaleti nedir, nas\u0131l bir ili\u015fki i\u00e7indeler, bu adalet nas\u0131l sa\u011flanabilir? \u0130\u015fte 5 soruda vergi ve iklim adaleti.<\/p>\n\n
Vergi adaleti, vergilerin kimler taraf\u0131ndan ne kadar \u00f6denece\u011fini ve bu vergilerin toplum yarar\u0131na nas\u0131l kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ifade eden bir kavramd\u0131r. Bir yandan vergi y\u00fck\u00fcn\u00fcn bireyler ve kurumlar aras\u0131nda nas\u0131l payla\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren mali bir ara\u00e7t\u0131r; di\u011fer yandan da gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131, toplumsal e\u015fitli\u011fi ve kamu hizmetlerinin finansman\u0131n\u0131 \u015fekillendiren bir sosyoekonomik politika arac\u0131d\u0131r. Vergi adaletinin sa\u011flanmas\u0131, herkesin kamu hizmetlerinden ve ortak varl\u0131klardan elde etti\u011fi faydaya ya da \u00f6deme g\u00fcc\u00fcne (gelir, servet ve harcama d\u00fczeyi) uygun \u015fekilde vergi \u00f6demesi ve bu gelirlerin adil bi\u00e7imde kamu harcamalar\u0131na y\u00f6nlendirilmesiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n
\u0130klim adaleti, iklim krizinin yaln\u0131zca \u00e7evresel de\u011fil ayn\u0131 zamanda sosyal ve ekonomik bir sorun oldu\u011fu anlay\u0131\u015f\u0131na dayan\u0131r. Krize en az katk\u0131da bulunan k\u00fcresel \u00e7o\u011funluk, yoksul \u00fclkeler, yerel topluluklar ve k\u0131r\u0131lgan gruplar en a\u011f\u0131r sonu\u00e7lar\u0131 ya\u015farken, as\u0131l sorumluluk tarihsel olarak en \u00e7ok kirleten zengin \u00fclkeler ve b\u00fcy\u00fck \u015firketlere aittir. Bu nedenle iklim adaleti, kirleticilerin bedel \u00f6demesini, adil bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcreciyle i\u015f\u00e7ilerin ve toplumlar\u0131n korunmas\u0131n\u0131 ve gelecek ku\u015faklar\u0131n ya\u015fam hakk\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 savunur.<\/p>\n\n
Toplumsal hareket temelli olan ve gittik\u00e7e iklim siyasetinin g\u00fcndemine giren iklim adaleti \u00e7er\u00e7evesi, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin sadece teknoloji kullan\u0131m\u0131 ve baz\u0131 d\u00fczenlemelerle \u00e7\u00f6z\u00fclecek bir \u00e7evre sorunu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yl\u00fcyor. <\/p>\n\n
H\u00fck\u00fcmetler y\u0131llard\u0131r, en zengin insanlar ve \u015firketlerin daha fazla servet elde etmeleri ve di\u011fer herkesin zarar\u0131na gezegenimizi yok etmeye devam etmeleri i\u00e7in vergi sistemlerimizde bo\u015fluklar b\u0131rakt\u0131lar.<\/p>\n\n
Bu durum, a\u015f\u0131r\u0131 servetin az say\u0131da elit kesimde yo\u011funla\u015fmas\u0131na ve e\u015fitsizli\u011fin s\u00fcrmesine neden oldu. En zengin %1, b\u00fct\u00fcn servetin %95’inden fazlas\u0131na sahip, ancak bizden orant\u0131l\u0131 olarak daha az vergi \u00f6demektedirler. Sadece be\u015f petrol ve gaz \u015firketi, 2024 y\u0131l\u0131 i\u00e7in toplamda 100 milyar ABD dolar\u0131n\u0131n \u00fczerinde kar elde etti\u011fini bildirdi. <\/p>\n\n
2015 y\u0131l\u0131ndan bu yana, d\u00fcnyan\u0131n en zengin %1’inin serveti 33,9 trilyon ABD dolar\u0131ndan fazla artt\u0131; bu rakam, y\u0131ll\u0131k yoksullu\u011fu 22 kez ortadan kald\u0131rmaya yeter. 2000 ile 2019 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda fosil yak\u0131t end\u00fcstrisinin kar\u0131 31,315 trilyon ABD dolar\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015fti. Bu, g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k 4,3 milyar ABD dolar\u0131na denk geliyor! <\/p>\n\n
T\u00fcrkiye\u2019de de durum farkl\u0131 de\u011fil. T\u00fcrkiye 2024 y\u0131l\u0131nda dolar baz\u0131nda milyoner say\u0131s\u0131n\u0131 en h\u0131zl\u0131 art\u0131ran \u00fclke oldu. T\u00fcrkiye\u2019deki ABD dolar\u0131 milyoneri say\u0131s\u0131 bir y\u0131lda %8,4 artarak yakla\u015f\u0131k 7.000 ki\u015filik bir art\u0131\u015fla yeni bir rekora ula\u015ft\u0131<\/p>\n\n
Kirleten zenginlerin \u00f6demekten ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131 vergiler, okullar\u0131m\u0131z\u0131, e\u011fitimimizi, kamu sa\u011fl\u0131k hizmetlerimizi ve di\u011fer kamu hizmetlerini finanse etmek i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc (ve hayati) bir ara\u00e7. Adil, ilerici ve verimli vergi politikalar\u0131, \u00fclkelerin artan e\u015fitsizli\u011fi gidermek, y\u00fckselen ya\u015fam maliyetlerini frenlemek, do\u011fay\u0131 korumak ve iklim eylemlerini finanse etmek i\u00e7in para toplamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir.<\/p>\n\n
Mevcut sistemde kirletenlere verilen desteklerin sonland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Kirletenlerin tarihsel olarak sebep olduklar\u0131 ekolojik, sosyal ve ekonomik y\u0131k\u0131m nedeniyle \u00fczerlerine d\u00fc\u015fen adil pay\u0131 \u00f6demeleri gerekirken, aksine vatanda\u015flar\u0131n \u00f6dedi\u011fi vergilerden onlara aktar\u0131lan kaynaklarla daha da zenginle\u015fiyorlar. \u00d6rne\u011fin k\u00f6m\u00fcrden, kimseyi arkada b\u0131rakmayacak t\u00fcrden bir adil \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 konu\u015fmam\u0131z gerekirken, yeni te\u015fvikler a\u00e7\u0131klanmaya devam ediyor. Mevcut duruma bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda 2023 y\u0131l\u0131nda, vergi muafiyetleri de dahil olmak \u00fczere T\u00fcrkiye’nin toplam fosil yak\u0131t te\u015fvikleri 63,8 milyar TL’ydi.<\/p>\n\n
Bu para do\u011frudan iklim krizini k\u00f6r\u00fckleyerek hepimizin ya\u015fam\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131ran bir sekt\u00f6re aktar\u0131l\u0131yor. Burada \u015firketler k\u00e2rlar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131rken insanlar ve gezegen b\u00fct\u00fcn olarak kaybediyor. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck onlar\u0131n k\u00e2rlar\u0131n\u0131 da biz finanse ediyoruz. <\/p>\n\n
G\u00fc\u00e7l\u00fc bir iklim eylemi toplumun t\u00fcm kesimlerini ve gezegendeki ya\u015fam\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak koruma potansiyeline sahiptir. Bu nedenle \u00f6ncelikle iklim adaleti i\u00e7in harcanacak her kuru\u015fun insanlara ve gezegene katk\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 merkezi otoriteye kabul ettirmemiz gerekiyor. Kamu kaynaklar\u0131 art\u0131k kirletenleri daha da zenginle\u015ftirmek i\u00e7in harcanamaz. T\u00fcrkiye olduk\u00e7a zengin bir \u00fclke ve iklim eylemi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuz para da mevcut, ancak yanl\u0131\u015f ellerde. Bu paray\u0131 iklim adaleti perspektifi ile toplamak ve buna uygun \u015fekilde kamu harcamalar\u0131nda kullanmak gerekiyor. Ekolojik ve sosyal fayday\u0131 art\u0131rmak amac\u0131yla at\u0131lacak her bir ad\u0131m, vergi ve iklim adaletine hizmet edecek, ayr\u0131ca T\u00fcrkiye\u2019nin ve d\u00fcnyan\u0131n gelece\u011fine katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Bunun i\u00e7in kaybedecek vaktimiz yok.<\/p>\n\n
Greenpeace T\u00fcrkiye\u2019de ve d\u00fcnyada vergi ve iklim adaletini sa\u011flayacak kampanyalar y\u00fcr\u00fct\u00fcyor. K\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte kirletenlerin \u00f6demesi<\/a> ve ultra zenginlerin vergilendirilmesine<\/a> y\u00f6nelik m\u00fccadelemiz s\u00fcr\u00fcyor. Ayn\u0131 \u015fekilde T\u00fcrkiye\u2019de de \u201cKirletene \u00d6det, Y\u00fck\u00fcm\u00fc Hafiflet<\/a>\u201d isimli kampanyam\u0131z\u0131 ba\u015flatt\u0131k. Bu kampanya kapsam\u0131nda \u00e7evreyi kirleten sekt\u00f6rlere uygulanan te\u015fvik ve indirimlerden vazge\u00e7ilerek bu b\u00fct\u00e7enin iklim adaletine harcanmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunuyoruz. Bu konuda da yaln\u0131z de\u011filiz. Kampanya kapsam\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u201cT\u00fcrkiye\u2019de Vergi ve \u0130klim Adaleti<\/a>\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 raporumuzda yer alan kamuoyu ara\u015ft\u0131rmas\u0131na kat\u0131lanlar\u0131n y\u00fczde 72\u2018si T\u00fcrkiye\u2019de mevcut vergi sisteminin adil olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Bununla birlikte y\u00fczde 80\u2019i iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin olumsuz etkilerini engelleme amac\u0131yla zenginlerden ve \u015firketlerden daha y\u00fcksek vergi al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc destekliyor. Kampanyaya sen de kat\u0131lmak i\u00e7in t\u0131kla<\/a>.<\/p>\n\n Greenpeace’in ba\u011f\u0131ms\u0131z ve cesur kampanyalar y\u00fcr\u00fctmesini sa\u011flayan tek g\u00fc\u00e7 sensin. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131nla sesimizi daha g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131l, d\u00fcnyan\u0131n gelece\u011fine birlikte y\u00f6n verelim! <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n
\n\nGreenpeace destek\u00e7isi ol!<\/h2>\n\n\n\n
Senin deste\u011finle daha g\u00fc\u00e7l\u00fc, daha etkili ve daha cesuruz. \u015eimdi bize kat\u0131l!<\/strong><\/p>\n\n\n\n