Τον Σεπτέμβριο του 2021, η Greenpeace θα γιορτάσει 50 χρόνια περιβαλλοντικού ακτιβισμού, από την έναρξη της πρώτης εκστρατείας της διεθνώς για να σταματήσει δοκιμές πυρηνικής βόμβας στην Αλάσκα. Στη χώρα μας, με νωπή ακόμα τη μνήμη του Exxon Valdez, του πετρελαιοφόρου που πλήγωσε την Αλάσκα προκαλώντας ένα από τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά ατυχήματα στον κόσμο, η Greenpeace παρουσιάστηκε στο ελληνικό κοινό με τη συμβολική της δράση στον Ισθμό της Κορίνθου το 1991 απέναντι στα ορυκτά καύσιμα και τη θαλάσσια πετρελαϊκή ρύπανση, θεμελιώνοντας τις βάσεις για αυτό που σήμερα αποτελεί μια δυναμική εκστρατεία ενάντια στα ορυκτά καύσιμα για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Τι σχέση όμως έχουν οι εξορύξεις με το κλίμα;
Νέες μελέτες επιβεβαιώνουν ότι οι σχεδιαζόμενες εξορύξεις άνθρακα, πετρελαίου και αερίου –εφόσον υλοποιηθούν –οδηγούν την αύξηση της πλανητικής θερμοκρασίας πάνω από το ασφαλές όριο του +1,5°C, παραβιάζοντας τη Συμφωνία του Παρισιού και παραδίδοντας τον πλανήτη στο έλεος της αυτοτροφοδοτούμενης υπερθέρμανσης. Με την κλιματική κρίση σε εξέλιξη, η κοινωνία σε ολόκληρο τον πλανήτη και σύσσωμη η επιστημονική κοινότητα ζητούν να σταθεροποιηθεί το κλίμα στον πιο βιώσιμο 1,5°C, κάτι το οποίο μεταφράζεται σε ακύρωση νέων εξορύξεων και τερματισμό της χρήσης ορυκτών καυσίμων – συμπεριλαμβανομένου και του ορυκτού αερίου – όσο πιο κοντά στο 2040 είναι εφικτό.
Σύντομο ιστορικό των εξορύξεων στην Ελλάδα
Το χρονικό των εξορύξεων στη χώρα μας ξεκινάει από τις αρχές του 1900 περίπου και καταλήγει στο σήμερα με 3 χρονικά διακριτές περιόδους έρευνας και αξιοποίησης υδρογονανθράκων. Η πρώτη περίοδος (1903-1975) οδήγησε στην ανακάλυψη του κοιτάσματος του Πρίνου στη θαλάσσια περιοχή της Θάσου και εκείνου του φυσικού αερίου στη Ν. Καβάλα. Κατά τη δεύτερη περίοδο (1975-2000) ιδρύεται ο πρώτος Φορέας διαχείρισης δικαιωμάτων του Ελληνικού Δημοσίου για την αναζήτηση, έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων ευρύτερα γνωστού ως Δημόσια Επιχείρηση Πετρελαίου (ΔΕΠ Α.Ε.), η οποία αργότερα μετεξελίχθηκε στα γνωστά σε όλους μας ΕΛΠΕ ενώ ανακαλύπτεται το κοίτασμα πετρελαίου στην περιοχή του Κατακόλου (Δυτική Πελοπόννησος) καθώς και το κοίτασμα ορυκτού αερίου στην Επανομή Θεσσαλονίκης. Το ίδιο διάστημα, διενεργείται ο πρώτος διεθνής διαγωνισμός παραχώρησης 6 οικοπέδων εκ των οποίων 4 παραχωρούνται προς έρευνα που τελικά εγκαταλείπονται από τις εταιρείες το 2001.
Κατά την 3η περίοδο (2000-σήμερα) το Ελληνικό Δημόσιο ανακαλεί όλες τις άδειες παραχώρησης και τα οικόπεδα προς έρευνα και εκμετάλλευση επιστρέφουν στην κυριότητά του. Στο πλαίσιο αυτό και με την ψήφιση του ν. 4001/2011 (κεφ.Β) το τότε Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής (ΥΠΕΚΑ σήμερα ΥΠΕΝ) ιδρύει το 2012 την Ελληνική Διαχειριστική Εταιρία Υδρογονανθράκων (ΕΔΕΥ) και ύστερα από διαδικασίες διεθνών προσκλήσεων για σεισμικές έρευνες στη δυτική και νότια Ελλάδα το τοπίο ως την προς εκμετάλλευση υδρογονανθράκων διαμορφώνεται σήμερα σε 12 νέα οικόπεδα (εικ.1) για τα οποία συμβάσεις έρευνας, παραγωγής και εκμετάλλευσης έχουν κυρωθεί από τα ΕΛΠΕ, την Energean Oil & Gas, την Edison, την Exxon-Mobil και την Τotal. Με βάση τα πιο πρόσφατα δημοσιεύματα η ισπανική Repsol αποχώρησε από τα οικόπεδα Ιωαννίνων, Αιτωλοακαρνανίας και πρόσφατα και από το Ιόνιο. Δημοσιεύματα επίσης φέρουν και τα ΕΛΠΕ να έχουν επιστρέψει τα δικαιώματα των οικοπέδων Άρτα-Πρέβεζα και ΒΔ Πελοπόννησος πίσω στο ελληνικό δημόσιο.
Το μέλλον κάποιων οικοπέδων είναι αβέβαιο, παρόλα αυτά εμείς από την πλευρά μας, αναμένουμε εξελίξεις και είμαστε έτοιμοι να αναλάβουμε δράση αν τα σχέδια εξόρυξης πετρελαίου και ορυκτού αερίου προχωρήσουν. Με δεδομένη την κλιματική πραγματικότητα που διανύουμε, κυβέρνηση και πετρελαϊκές πρέπει να καταλάβουν ότι νέες εξορύξεις σε πετρέλαιο και ορυκτό αέριο δεν είναι καλοδεχούμενες. Τα ορυκτά καύσιμα ανήκουν στο παρελθόν!
