- Lokasi: Kampung Ayong, Pos Pasik, Gua Musang di Kelantan.
- Isu utama: Pencemaran air sungai akibat aktiviti pembalakan.
- Punca disyaki: Aktiviti pembalakan di kawasan hulu Sungai Temer, iaitu anak sungai kepada Sungai Jenrol/Jenere.
Latar belakang isu
Komuniti Orang Asli di Kampung Ayong bergantung sepenuhnya kepada sungai sebagai sumber utama air minum, mandi, memasak dan mencuci. Sejak kebelakangan ini, penduduk melaporkan perubahan ketara pada kualiti air sungai yang semakin keruh, berlumpur dan tercemar, terutamanya selepas hujan.
Keadaan ini berlaku seiring dengan aktiviti pembalakan di kawasan hulu sungai, yang dipercayai menjadi punca utama aliran lumpur, kelodak, dan sisa pembalakan terus ke sungai komuniti.
Fakta isu
- Air sungai utama komuniti tidak lagi jernih dan dipenuhi lumpur.
- Sungai ini adalah satu-satunya sumber air bagi kebanyakan penduduk.
- Aktiviti pembalakan di hulu sungai menyebabkan hakisan tanah dan pencemaran berterusan.
- Penduduk kini terdedah kepada risiko penyakit bawaan air serta kehilangan akses kepada air bersih.
Orang kampung terpaksa mandi dengan air yang tercemar di kawasan Kampung Ayong dan Kampung Kuala Wok.
Kesan terhadap komuniti
Pencemaran ini memberi kesan langsung dan serius kepada kehidupan harian masyarakat Orang Asli:
- Kesihatan terjejas, terutamanya kanak-kanak dan warga emas, dengan risiko cirit-birit, jangkitan kulit dan penyakit lain.
- Kehidupan harian terganggu kerana penduduk terpaksa mencari sumber air alternatif yang jauh dan berbahaya.
- Beban ekonomi meningkat apabila penduduk terpaksa membeli air bersih atau menanggung kos rawatan kesihatan.
Isu ini menjadi lebih kritikal ketika musim tengkujuh, apabila paras lumpur meningkat dan pencemaran menjadi lebih teruk.
Hubungan langsung dengan pembalakan
Pencemaran air di Kampung Ayong bukan kejadian terpencil. Ia mencerminkan corak yang berulang di kawasan pedalaman:
- Pembalakan di hulu sungai memusnahkan kawasan tadahan air.
- Tanah yang terdedah menyebabkan lumpur mengalir terus ke sungai setiap kali hujan.
- Komuniti di hilir, khususnya masyarakat Orang Asli dan Asal, menjadi pihak paling terkesan walaupun mereka tidak menerima sebarang manfaat daripada pembalakan tersebut.
Ini menunjukkan kegagalan perlindungan kawasan sensitif dan pengabaian hak komuniti terhadap sumber air bersih.
Cadangan tindakan segera
Bagi mengelakkan krisis kesihatan dan kemanusiaan yang lebih serius, tindakan berikut perlu diambil dengan segera:
- Siasatan menyeluruh dan segera oleh Jabatan Alam Sekitar, JAKOA dan Jabatan Kesihatan terhadap punca pencemaran.
- Penghentian sementara aktiviti pembalakan di kawasan hulu Sungai Temer sehingga penilaian impak alam sekitar dijalankan.
- Penyediaan bantuan kecemasan air bersih, termasuk tangki air dan penapis air sementara kepada komuniti terjejas.
- Pelan mitigasi jangka panjang untuk melindungi kawasan tadahan air komuniti Orang Asli dan Asal, termasuk pengiktirafan dan perlindungan Wilayah Adat.
Kesimpulan
Air bersih adalah hak asas, bukan keistimewaan. Selagi pembalakan di kawasan hulu sungai tidak dikawal, masyarakat Orang Asli di Kampung Ayong akan terus menanggung risiko kesihatan dan kehilangan sumber kehidupan. Isu ini perlu ditangani dengan serius dan segera , melindungi sungai bermakna melindungi nyawa dan masa depan komuniti Orang Asli dan Asal.
Syafiq Dendi, wakil Jaringan Kampung Orang Asli Kelantan (JKOAK).
