Ringkasan isu
Sebahagian besar perkampungan masyarakat Orang Asli di daerah Gua Musang, Kelantan kini berdepan krisis air bersih yang berpanjangan. Hampir semua kampung bergantung sepenuhnya kepada sungai sebagai sumber air utama. Namun, sungai-sungai ini semakin tercemar dan berlumpur, terutamanya akibat aktiviti pembalakan di kawasan hulu sungai.
Walaupun terdapat inisiatif pembekalan tangki air biru oleh JAKOA, kemudahan tersebut gagal dimanfaatkan sepenuhnya kerana kelemahan sistem tadbir urus air serta ketiadaan sokongan teknikal dan penyelenggaraan yang berfungsi.
Kampung-kampung terjejas
Antara perkampungan yang dikenal pasti mengalami masalah pencemaran air dan ketiadaan bekalan air bersih ialah:
- Kampung Langsat
- Kampung Jias
- Kampung Kaloy
- Kampung Kuala Wok
- Kampung Dandut
- Kampung Ceranok
- Kampung Jader Baru
- Kampung Ayong
- Kampung Betar
Masalah ini bersifat menyeluruh dan sistemik, bukan kes terpencil atau berskala kecil.
Punca utama masalah
1. Pembalakan di Hulu Sungai
- Aktiviti pembalakan menyebabkan hakisan tanah yang serius.
- Lumpur dan sisa pembalakan mengalir terus ke sungai komuniti.
- Kualiti air merosot dengan ketara setiap kali hujan, khususnya semasa musim tengkujuh.
Keadaan ini menjejaskan fungsi sungai sebagai sumber air bersih dan selamat kepada komuniti Orang Asli dan Asal di hilir.
2. Kegagalan tadbir urus air
Walaupun tangki air disediakan, pelaksanaannya tidak berkesan kerana:
- Tiada sistem penyelenggaraan yang berfungsi
- Bekalan air tidak konsisten atau langsung tidak disalurkan ke dalam tangki
- Paip rosak, pam tidak berfungsi, atau sistem tidak disiapkan sepenuhnya
- Tiada pemantauan dan susulan berterusan oleh agensi berkaitan
Akibatnya, tangki air hanya menjadi struktur fizikal tanpa manfaat sebenar, dan tidak menyelesaikan keperluan asas komuniti.
Kesan terhadap komuniti
Krisis air bersih ini memberi kesan langsung dan serius terhadap kehidupan harian masyarakat Orang Asli:
- Kesihatan terancam, dengan peningkatan kes cirit-birit, penyakit kulit dan jangkitan bawaan air.
- Kanak-kanak dan warga emas merupakan golongan paling terdedah.
- Beban harian meningkat, apabila penduduk terpaksa berjalan jauh untuk mencari sumber air alternatif.
- Tekanan ekonomi bertambah, sekiranya penduduk terpaksa membeli air bersih atau menanggung kos rawatan kesihatan.
Dalam banyak keadaan, masyarakat Orang Asli terpaksa menggunakan air sungai yang tercemar kerana tiada pilihan lain.
Kesimpulan: Isu struktur, bukan sekadar bantuan
Krisis air di Gua Musang bukan semata-mata isu teknikal atau kekurangan kemudahan, tetapi berpunca daripada:
- Pembalakan yang tidak terkawal di kawasan tadahan air.
- Kegagalan tadbir urus dan penyelenggaraan sistem air luar bandar.
- Pengabaian hak asas masyarakat Orang Asli dan Asal terhadap air bersih dan selamat.
- Selagi pembalakan di kawasan hulu sungai tidak dihentikan dan sistem bekalan air tidak diurus secara menyeluruh, krisis ini akan terus berulang, dan masyarakat Orang Asli dan Asal akan terus hidup dalam keadaan tidak selamat serta tidak bermaruah.
Air bersih adalah hak asas, bukan bantuan sementara.
Krisis ini menuntut perhatian dan tindakan segera daripada kerajaan negeri dan persekutuan, demi menjamin kesejahteraan, kesihatan dan maruah masyarakat Orang Asli di Gua Musang.
Syafiq Dendi, wakil Jaringan Kampung Orang Asli Kelantan (JKOAK).
