Het nieuwe jaar begon met slecht nieuws voor het Amazonewoud. Op 5 januari kondigde de brancheorganisatie van sojahandelaren in Brazilië aan dat ze zich terugtrekken uit het Sojamoratorium. Hiermee wordt onze grootste angst werkelijkheid: het meest succesvolle beleid ter wereld om de Amazone te beschermen tegen ontbossing, hangt vanaf nu aan een zijden draadje.
Historische overeenkomst brokkelt af
Het Sojamoratorium is geen loze belofte van bedrijven; het wordt beschouwd als een van de meest succesvolle overeenkomsten tegen ontbossing ooit.
Onderzoek van Greenpeace International bracht in 2006 een schokgolf teweeg. Het toonde aan hoe soja van recent ontbost land werd gebruikt als veevoer en uiteindelijk als vlees werd geleverd aan McDonald’s en andere wereldwijde fastfood- en supermarktketens. De wereldwijde verontwaardiging die hierop volgde, dwong sojahandelaren om actie te ondernemen. In samenwerking met maatschappelijke organisaties onder leiding van Greenpeace is toen het sojamoratorium ingesteld. Een baanbrekende afspraak die een definitief einde maakte aan de uitbreiding van sojateelt op nieuw ontbost land in de Amazone.
Vóór het Sojamoratorium werd maar liefst 30% van de nieuwe sojavelden in het Amazonegebied aangelegd door het kappen van regenwoud. De impact van het akkoord is sindsdien overduidelijk: in juli 2025 was dat cijfer gedaald tot minder dan 4%.
Maar dit succes wordt nu hardhandig de kop ingedrukt. In Mato Grosso, een deelstaat van Brazilië en het hart van de Braziliaanse sojateelt, is op 1 januari 2026 een nieuwe wet van kracht geworden. Deze wetgeving – doorgedrukt door de machtige agribusiness-lobby – straft bedrijven die zich aan milieuregels houden. Bedrijven die deelnemen aan vrijwillige akkoorden zoals het Sojamoratorium, verliezen voortaan hun belastingvoordelen.
Hoewel de Braziliaanse koepelorganisatie van sojahandelaren, ABIOVE, niet expliciet vermeldt welke handelaren het besluit van de vereniging volgen, spreekt de website van het moratorium boekdelen: de logo’s van de meeste leden zijn stilletjes verwijderd. Hieronder vallen ook industriereuzen en multinationals zoals ADM, Bunge, Cargill en Louis Dreyfus.
Door belastingvoordelen boven hun duurzaamheidsbeloften te stellen, hollen deze bedrijven het historische akkoord om het Amazonegebied te beschermen van binnen uit. ABIOVE beweert dat hun leden hun toeleveringsketens individueel zullen blijven controleren, maar de geschiedenis bewijst anders: vrijwillige beloften zijn zelden zo streng, transparant of effectief als een gezamenlijk moratorium.
Wat staat er op het spel?
Als het moratorium sneuvelt, zijn de gevolgen wereldwijd voelbaar. Zonder het moratorium hoeven producenten zich alleen nog te houden aan de algemene Braziliaanse boswet. Die staat hen toe om minstens 20%– en in sommige gevallen zelfs meer – van hun land in de Amazone te ontbossen. Als dit gebeurt, kan de ontbossing tegen 2045 volgens schattingen met 30% toenemen.
Dit heeft grote gevolgen voor bedrijven en consumenten wereldwijd. Dankzij het sojamoratorium konden bedrijven jarenlang met een gerust hart garanderen dat hun soja vrij is van ontbossing in de Amazone. Het is dan ook niet voor niets dat grote merken het pact al decennia steunen. Onlangs nog riepen meer dan een dozijn toonaangevende Europese supermarktketens, waaronder Lidl, Aldi en Tesco, hun leden op om hun steun voor het pact publiekelijk te bevestigen.
De tijd dringt. Wetenschappers waarschuwen dat de Amazone het point of no return nadert. Als we nog maar een paar procent extra bos verliezen, kan het hele ecosysteem inklappen en veranderen in een droge, brandgevaarlijke savanne. Daarbij zouden miljarden tonnen koolstof vrijkomen, waardoor het onmogelijk wordt om onze mondiale klimaatdoelstellingen te halen. De toekomst van onze planeet staat dus op het spel.
Tijd voor actie: de wereld kijkt mee
Greenpeace Brazilië steunt al een juridische procedure tegen de wet van Mato Grosso bij het Braziliaanse Hooggerechtshof. Het argument: het is ongrondwettelijk om belastingvoordelen te weigeren omdat ze méér doen voor bosbescherming dan de wet vereist. Maar we hebben ook internationale druk nodig.
Het overgrote deel van deze soja eindigt als veevoer voor het vlees dat wereldwijd op onze borden belandt. In een tijd waarin overheden er vaak niet in slagen hun burgers en de natuur te beschermen tegen uitbuiting door bedrijven, is het meer dan ooit nodig dat mensen hun stem laten horen. We moeten sojahandelaren en wereldmerken duidelijk maken dat we geen producten accepteren die verbonden zijn aan de vernietiging van het grootste regenwoud ter wereld.
Het Amazonegebied is van ons allemaal, niet van de machtige lobby van de agribusiness. Laten we er samen voor zorgen dat het sojamoratorium – de beste verdediging die de Amazone heeft – overeind blijft.
Als we de Amazone verliezen, verliezen we de strijd tegen klimaatverandering
Doe mee!
