Το κόστος της ενέργειας, που επιδεινώνεται από τις τιμές των ορυκτών καυσίμων, έχει κάνει απρόσιτη την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών (οικονομικά) για πάρα πολλούς ανθρώπους. Εντωμεταξύ όμως, οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων συνεχίζουν να έχουν κέρδη ρεκόρ.
Η πρόσβαση σε υποδομές ενέργειας ακόμα δεν είναι δεδομένη για 1 ανά 8 ανθρώπους στον πλανήτη. Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι στη Γη δεν έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια σπίτι τους. Οι υποσαχάριες χώρες της Αφρικής αποτελούν το 75% αυτών.
Σε άλλες περιοχές, όπως στη νοτιοανατολική Ασία, υπάρχουν 45 εκατομμύρια άνθρωποι χωρίς πρόσβαση σε ηλεκτρισμό, κυρίως στην Καμπότζη και τη Μιανμάρ, όπου υπάρχουν και άλλα θέματα φτώχειας. Στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και της βόρειας Αφρικής, περίπου 65 εκατομμύρια (από το σύνολο των 214,8) άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια, ενώ επιπλέον 60 εκατομμύρια πολίτες υποφέρουν από παρατεταμένες διακοπές ρεύματος και μη επαρκή παροχή ηλεκτρισμού.
Η μη επαρκής στέγαση, που είναι στενά συνδεδεμένη με την ενεργειακή φτώχεια, μπορεί να έχει σοβαρότατες επιπτώσεις στην υγεία, προκαλώντας ασθένειες όπως καρδιαγγειακές ή αναπνευστικές παθήσεις, άσθμα, τραυματισμούς στο σπίτι όπως καψίματα ή πτώσεις, δηλητηρίαση από μονοξείδιο του άνθρακα, χρόνια αποφρακτική πνευμονική νόσο, καρκίνο του πνεύμονα στους ενήλικες και πνευμονία στα παιδιά. Η μη επαρκής στέγαση στις 27 χώρες της ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο εκτιμάται ότι κοστίζει συνολικά επιπλέον €194 εκατομμύρια σε έξοδα περίθαλψης.
Οι τιμές των ορυκτών καυσίμων οδηγούν όλο και περισσότερο κόσμο στην ενεργειακή φτώχεια
Η ενεργειακή φτώχεια υφίσταται όταν οι λογαριασμοί ενέργειας αποτελούν ένα μεγάλο μέρος των εξόδων ενός ατόμου ή μίας οικογένειας, ή όταν πρέπει να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας στο σπίτι τους σε σημείο που επηρεάζει αρνητικά την υγεία και την ευημερία τους.
Η ενεργειακή φτώχεια ήταν ήδη μεγάλο πρόβλημα ακόμα και πριν την τωρινή ενεργειακή κρίση. Το να μην μπορείς να διασφαλίσεις την κάλυψη των ενεργειακών σου αναγκών ή το να πρέπει να επιλέξεις ανάμεσα σε θέρμανση ή σε αγορά τροφίμων για το σπίτι, είναι ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν εκατομμύρια νοικοκυριά παγκοσμίως. Πλέον, οι τιμές των ορυκτών καυσίμων – και κατά συνέπεια των λογαριασμών ενέργειας – που εκτοξεύθηκαν, σπρώχνουν ακόμα περισσότερο κόσμο στην ενεργειακή φτώχεια: σύμφωνα με νέα μελέτη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, άλλα 160 εκατομμύρια νοικοκυριά έχουν οδηγηθεί σε ενεργειακή φτώχεια από το 2019, ενώ ο αριθμός των ατόμων που δεν έχουν επαρκή πρόσβαση σε θέρμανση, ψύξη, μαγείρεμα και άλλες οικιακές χρήσεις ενέργειας έχει αυξηθεί σε περίπου 2,5 δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως.
Περίπου το 75% των κτιρίων στην ΕΕ είναι ενεργειακά ανεπαρκή, ενώ 36 εκατομμύρια άνθρωποι δεν κατάφεραν να ζεστάνουν επαρκώς το σπίτι τους το 2020. Φυσικά, οι Ευρωπαίοι δεν είναι οι μόνοι που επηρεάζονται. Το 2015 στις ΗΠΑ, σχεδόν 1 στα 3 νοικοκυριά αντιμετώπισε δυσκολίες στο να διατηρήσει τις σωστές θερμοκρασίες μέσα στο σπίτι.
Οι εγκληματίες των ορυκτών καυσίμων μας αρρωσταίνουν
Χρειαζόμαστε επαρκή επίπεδα θέρμανσης, ψύξης και φωτισμού στα σπίτια μας, όλοι και όλες, ώστε να έχουμε ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο, που να μας εξασφαλίζει και υγεία. Η ενεργειακή κρίση και οι αυξανόμενες τιμές ορυκτών καυσίμων επιδεινώνουν τις ανισότητες και αναγκάζει ακόμα περισσότερο κόσμο να κρυώνει ή να ζεσταίνεται σπίτι του και να δίνει τον μισθό του σε λογαριασμούς ενέργειας. Αυτό όμως σημαίνει ότι όλο και περισσότερο άνθρωποι πρέπει να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις που η ενεργειακή φτώχεια μπορεί να έχει στην υγεία.
Η παραμονή σε κτίρια που δεν φωτίζονται επαρκώς και δεν έχουν σωστή θέρμανση μπορεί να συμβάλλει στην εμφάνιση κατάθλιψης, στρες και άγχους σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, επηρεάζοντας ταυτόχρονα και τις επιδόσεις στο σχολείο ή στη δουλειά. Επίσης, διπλασιάζει το ρίσκο επιδείνωσης της ψυχικής υγείας συνολικά. Τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι επηρεάζονται περισσότερο από την ενεργειακή φτώχεια, επειδή η υγεία τους είναι γενικά πιο ευαίσθητη αλλά και επειδή συνηθίζουν να περνούν περισσότερο χρόνο μέσα στο σπίτι.
Ένα παιδί που ζει σε ενεργειακά φτωχό νοικοκυριό αντιμετωπίζει 30% μεγαλύτερο κίνδυνο για εισαγωγή σε νοσοκομείο ή πρώτες βοήθειες, ενώ είναι δύο φορές πιο πιθανό να παρουσιάσει αναπνευστικές ασθένειες εξαιτίας του κρύου και της υγρασίας στο σπίτι. Η κακή ή ανεπαρκής στέγαση, στην οποία συνεισφέρει η ενεργειακή φτώχεια, επίσης μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα ψυχικής υγείας και επίφοβες συμπεριφορές όπως η κατάχρηση αλκοόλ και ναρκωτικών ή η βία.
Μία κατάσταση που είναι επικίνδυνη και για τους ηλικιωμένους, οι οποίοι είναι πιο επιρρεπείς σε υποθερμία ή θέματα ψυχικής υγείας, όπως κατάθλιψη, άγχος, μοναξιά, κοινωνική απομόνωση.
Οι κοινότητες που σηκώνουν το βάρος της ενεργειακής φτώχειας και των επιπτώσεών της είναι συχνά εκείνες οι οποίες ήδη κάνουν αγώνα για να πληρώσουν τους λογαριασμούς ενέργειας και να φέρουν φαγητό στο τραπέζι, αφού τα εισοδήματά τους είναι χαμηλά, τα κτίρια που κατοικούν αμόνωτα και τα συστήματα θέρμανσης πολύ παλιά, και είναι άνθρωποι με ήδη ευαίσθητη υγεία.
Οι επιπτώσεις στην υγεία λόγω της ενεργειακής φτώχειας οδηγούν τους ήδη ευάλωτους αυτούς ανθρώπους σε έναν φαύλο κύκλο: θα πρέπει να ξοδέψουν ακόμα περισσότερα χρήματα για ιατρική περίθαλψη ενώ ήδη δεν μπορούν οικονομικά να έχουν ένα ασφαλές περιβάλλον σπίτι τους.
Η εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα ασκεί ακόμα μεγαλύτερη πίεση στα ήδη πιεσμένα (και ενεργειακά φτωχά) νοικοκυριά, καθώς και στα συστήματα υγείας.
Η εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα μας σκοτώνει
Ο συνδυασμός των χαμηλών θερμοκρασιών και της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, επίσης οδηγεί σε θανάτους.
Πριν λίγες εβδομάδες στο Βέλγιο, μία από τις πιο πλούσιες χώρες στην Ευρώπη, μία μητέρα και η κόρη της έχασαν τη ζωή τους λόγω δηλητηρίασης από μονοξείδιο του άνθρακα, επειδή χρησιμοποίησαν μια ψησταριά για barbecue σε εσωτερικό χώρο, ψάχνοντας τρόπο να ζεσταθούν. Οι τιμές της ενέργειας είναι τόσο υψηλές που δεν μπόρεσαν να ζεστάνουν με σωστό τρόπο το σπίτι τους.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η ρύπανση του αέρα σε εσωτερικό χώρο, που εν μέρει προκαλείται από τη χρήση επικίνδυνων ορυκτών καυσίμων όπως ο άνθρακας, η κηροζίνη ή το αέριο, ήταν υπεύθυνη για περίπου 3,2 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως το 2020, ανάμεσά τους και 237.000 θάνατοι παιδιών κάτω των 5 ετών.
Κάθε χρόνο, περίπου 4,5 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως χάνουν τη ζωή τους εξαιτίας των χαμηλών θερμοκρασιών, και η φτώχεια παίζει σημαντικό ρόλο. Μόνο στην ΕΕ, το κρύο σε εσωτερικούς χώρους ευθύνεται για περίπου 58.000 επιπλέον θανάτους ετησίως.
Πολλά μέρη του κόσμου έχουν υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας και νοσηρότητας κατά τη διάρκεια των χειμερινών μηνών, σε σύγκριση με άλλες εποχές του χρόνου. Πολλές χώρες έχουν το φαινόμενο της επιπλέον χειμερινής θνησιμότητας (μεγαλύτερο αριθμό θανάτων τον χειμώνα σε σύγκριση με τον μέσο όρο των μη χειμερινών μηνών), που μπορεί να φτάσει για παράδειγμα 29,4% στη Μάλτα και 28% στην Πορτογαλία.
Η αμείωτη χρήση ορυκτών καυσίμων σημαίνει ότι από αυτά παράγεται το 60% της συνολικής παραγωγής ενέργειας παγκοσμίως, ενώ οι τωρινές τιμές ηλεκτρισμού και αερίου είναι πιθανόν να αυξήσουν τους θανάτους περισσότερο από τον ιστορικό μέσο όσο. Μία πρόσφατη ανάλυση προβλέπει ότι στην Ευρώπη μόνο, μπορεί να οδηγηθούμε σε 32.000 περισσότερους θανάτους σε περίπτωση ήπιου χειμώνα, και ως 335.000 αν ο χειμώνας είναι βαρύς.
Είναι η ώρα οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων να πληρώσουν
Ενώ οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων επωφελούνται από την κρίση και τις αυξημένες τιμές και έχουν κέρδη-ρεκόρ, οι πολίτες υποφέρουν εξαιτίας της εταιρικής απληστίας.
Οι κυβερνήσεις πρέπει να βάλουν φόρο σε αυτά τα κέρδη-ρεκόρ που βγάζουν οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων και να χρησιμοποιήσουν τους πόρους αυτούς ώστε να στηρίξουν τους πιο ευάλωτους πολίτες σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς. Τα χρήματα αυτά πρέπει να ωφελήσουν ανθρώπους που το έχουν ανάγκη ώστε να μην χρειάζεται κανείς να επιλέξει μεταξύ θέρμανσης ή τροφής, κανείς να μην αργοπεθαίνει εξαιτίας των ορυκτών καυσίμων και της απληστίας των εταιρειών.
Οι πιο σημαντικές πολιτικές τώρα είναι αυτές που: θα προωθούν και θα στηρίζουν την ανακαίνιση των κτιρίων ώστε να είναι καλύτερα μονωμένα, και άρα πιο βιώσιμα, θα επιτρέψουν σε ανθρώπους και κοινότητες να παράξουν και να χρησιμοποιήσουν τη δική τους ανανεώσιμη ενέργεια, θα μειώνουν τα ενεργειακά κόστη, θα μειώνουν την εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα.
Για τώρα, οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων απλά κερδίζουν χρήματα εις βάρος των πιο ευάλωτων ενώ ταυτόχρονα οδηγούν τον πλανήτη σε κλιματική καταστροφή.
Πρέπει να μπει ένα τέλος. Οι εταιρείες αυτές πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη τους και να σταματήσουν τα κλιματικά και κοινωνικά εγκλήματα.
