Greenpeace Greece activists project a message reading: OI ΘΑΛΑΣΣΕΣ ΜΑΣ ΔΕΝ ΠΩΛΟΥΝΤΑI (Our Ocean Is Not For Sale) onto the Acropolis Hill.

Greenpeace Greece activists project a series of ocean protection messages onto the Acropolis Hill and other sites around Athens.  To call for the protection of the oceans from corporate greed, ensuring justice for coastal communities, stopping deep sea mining and ratifying the UN High Seas Treaty.  This was projected to remind decision-makers of their duties to safeguard ocean life ahead of the Our Ocean Conference taking place in the city.
© Greenpeace

Πόσα κύματα διασχίζει ένα θαλάσσιο πάρκο για να γίνει από δίκαιο, πράξη; Από αίτημα των ΜΚΟ και των επιστημών, σε σχέδιο, σε μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, σε προεδρικό διάταγμα, σε ΦΕΚ, σε σχέδιο διαχείρισης, σε πραγματικό πάρκο;

Οι χρόνοι της πολιτικής κάποιες φορές φαίνεται να μιμούνται αυτούς της φύσης: είναι αργοί. Ένας συνδυασμός γραφειοκρατίας, ελλιπούς διυπουργικού συντονισμού, έλλειψης βούλησης και διαφάνειας οδηγεί συχνά μια διαδικασία για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος να παίρνει χρόνο. Τόσο χρόνο που το ενδιαφέρον της κοινωνίας και η πολιτική άσκηση πίεσης εξασθενούν. Με αποτέλεσμα; Πολλές διαδικασίες να χάνονται αθόρυβα από τη δημοσιότητα και το ασυνείδητό μας.

Πάμε λοιπόν να δούμε τι γίνεται με τα θαλάσσια πάρκα, σε τι φάση βρίσκεται η διαδικασία θεσμοθέτησής τους και τι τελικά σημαίνουν όλα αυτά.

  • Μάιος 2020: Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη βιοποικιλότητα θέτει ως στόχο της την επίτευξη του 30Χ30, την προστασία δηλαδή τουλάχιστον του 30% της θάλασσας μέχρι το 2030. Μέσα από αυτό, τα κράτη-μέλη υποβάλλουν ατομικές “δεσμεύσεις” στις οποίες εξηγούν πώς θα συμβάλουν στον συλλογικό στόχο, τις οποίες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αξιολογεί. Ταυτόχρονα  ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα μέλη να εφαρμόσουν μέτρα αποκατάστασης σε τουλάχιστον 20% των χερσαίων και θαλάσσιων περιοχών της ΕΕ έως το 2030.
  • Μάρτιος 2023: Μια διεθνής προσπάθεια δεκαετιών πετυχαίνει τη νίκη, με την υπογραφή της Παγκόσμιας Συνθήκης για τους Ωκεανούς από τον ΟΗΕ, η οποία επιβάλλει την προστασία τουλάχιστον του 30% των θαλασσών, συμπεριλαμβανομένων και των διεθνών υδάτων. Η Ελλάδα επικυρώνει τη Συνθήκη τον Μάιο του 2025. Και κατά συνέπεια δεσμεύεται πλήρως από τους κανόνες της συνθήκης, τους στόχους διατήρησης και τις εντολές αξιολόγησης.
  • Απρίλιος 2024: Στα πλαίσια της διάσκεψης “Our Ocean” που έλαβε χώρα στην Αθήνα, ο πρωθυπουργός αναγγέλλει 21 δεσμεύσεις για τη θαλάσσια προστασία. Μέσα σε αυτές ανακοινώνει τη δημιουργία δύο νέων εθνικών θαλάσσιων πάρκων, ένα σε Ιόνιο και ένα σε Αιγαίο, με τα οποία η χώρα θα “πιάσει” τον στόχο 30Χ30. Με 8 ακόμη δεσμεύσεις που τα αφορούν, τα Θαλάσσια Πάρκα φαίνεται να μπαίνουν ψηλά στην πολιτική ατζέντα της κυβέρνησης, και δημιουργούν ελπίδα για μια σπάνια θετική πρωτιά για τη χώρα. 
A pod of spinner dolphins swim in the warm waters off the coast of Sri Lanka.
© Paul Hilton / Greenpeace
  • Ιούλιος 2025: Ο Πρωθυπουργός ανακοινώνει επίσημα τα πάρκα και οι σχετικές περιβαλλοντικές μελέτες τίθενται σε δημόσια διαβούλευση για 2 μήνες, όπως απαιτεί ο Νόμος. Μέσα σε αυτό το διάστημα πολίτες, τοπικές κοινωνίες, κοινωνίες των πολιτών μπορούσαν να διαβάσουν τις μελέτες για το κάθε πάρκο και να καταθέσουν δημόσια τα σχόλιά τους. Η δημόσια διαβούλευση υποτίθεται θέτει υπό το δημοκρατικό φως τον νόμο: τα θαλάσσια πάρκα, και κάθε τι αντίστοιχο, οφείλει να υπηρετεί και την κοινωνία. Τα σχόλια που καταθέτονται υποτίθεται πως – και πρέπει – να λαμβάνονται υπόψη.
  • Δεκέμβρης 2025: Δημοσιεύεται ότι εγκρίθηκαν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ) για τα 2 πάρκα, κατόπιν ενσωμάτωσης των αποτελεσμάτων της δημόσιας διαβούλευσης των μελετών. Τι σημαίνει αυτό; Αφενός ότι ο νομοθέτης έλαβε υπόψη τα σχόλια της δημόσιας διαβούλευσης. Αφετέρου ότι ξεκινάει η σύνταξη 2 Προεδρικών Διαταγμάτων, τα οποία στη συνέχεια πρεπει να υπογραφούν απο τα συναρμόδια υπουργεια και μετά να υποβληθουν στο στο Συμβούλιο της Επικρατείας για τον τελικό συνταγματικό έλεγχο.  
  • Ιούλιος 2026: Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ανακοινώνει ότι υπέγραψε το Προεδρικό Διάταγμα για το θαλάσσιο πάρκο Νοτίου Αιγαίου. Το Διάταγμα όμως πρέπει να υπογραφεί και από τα άλλα αρμόδια υπουργεία: Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Εξωτερικών, Εθνικής Αμυνας και Πολιτισμού. Σε αυτή τη φάση και παρά τη ρητορική περί ολοκλήρωσης της διαδικασίας, το μεν πάρκο Αιγαίου δεν έχει σταλεί στο ΣτΕ και άρα δεν έχει δημοσιευθεί το σχετικό ΦΕΚ, για το δε πάρκο Ιονίου, δεν έχει δημοσιευτεί καν το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος.
  • Οκτώβριος 2026: Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ανακοινώνει ότι προχωράνε τα βήματα για το θαλάσσιο πάρκο Ιονίου. 
  • Οκτώβριος 2026: Το Προεδρικό Διάταγμα για το θαλάσσιο πάρκο Αιγαίου υποβάλλεται στο ΣτΕ για τον τελικό συνταγματικό έλεγχο. Μόλις εγκριθεί και δημοσυετεί το σχετικό ΦΕΚ, το πάρκο περνάει από τη θεωρία στην πράξη, από τα χαρτιά στην προστασία. 
Πού μας αφήνουν όλα αυτά λοιπόν; Με 5 βασικές παρατηρήσεις.
  1. Παρά τις εξαγγελίες, κανένα πάρκο δεν βρίσκεται ακόμη σε πραγματικό καθεστώς προστασίας. Η υπογραφή από ένα υπουργείο ή η υποβολή στο ΣτΕ δεν ισοδυναμεί με ολοκλήρωση της θεσμοθέτησης. Μόνο μόλις υπάρξει το σχετικό ΦΕΚ θα μπορούμε να μιλήσουμε για ολοκλήρωση της διαδικασίας και πραγματικό νομικά καθεστώς προστασίας. 
  2. Το θαλάσσιο πάρκο Αιγαίου βρίσκεται σήμερα στην τελική -φαίνεται- φάση, στον έλεγχο από το ΣτΕ. Το πόσο καιρό θα τραβήξει αυτή η διαδικασία μένει να φανεί.
  3. Το θαλάσσιο πάρκο Ιονίου δεν υπάρχει σήμερα πουθενά. Δεν έχει δημοσιευτεί σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος, το οποιο θα ακολουθηθεί από διαδικασία διαβούλευσης, και είναι πολύ μακριά (φαίνεται) από ένα πραγματικό καθεστώς προστασίας. 
  4. Αντιστρόφως ανάλογη της καθυστέρησης για το πάρκο Ιονίου φαίνεται να είναι η διαδικασία αδειοδότησης για ερευνητικές μελέτες και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στο Ιόνιο. Την ίδια ώρα που η δέσμευση για προστασία του Ιονίου, της Ελληνικής Τάφρου, των σπάνιων οικοσυστημάτων, βρίσκεται χαμένη στον κυκεώνα της γραφειοκρατίας και της μη βούλησης, ανακοινώνεται ότι θα λάβουν χώρα ερευνητικές γεωτρήσεις στο Ιόνιο τον Φλεβάρη του 2027. Μια κίνηση αντίθετη προς κάθε περιβαλλοντικό και κλιματικό στόχο της χώρας. Μια κίνηση κόντρα σε κάθε οικολογική στόχευση.
  5. Μένει το μετά. Ακόμη και αν η διαδικασία θεσμοθέτησης ολοκληρωθεί η πραγματική προστασία των θαλασσών μας ξεκινά μετά. Στα μέτρα διαχείρισης, την εμπλοκή της τοπικής κοινωνίας, την επίβλεψη των πάρκων, την πρόβλεψη για εφαρμογή μέτρων. 
Jervis Bay is famous for its abundant wildlife and clear waters. These waters are a vital refuge where deep ocean canyons and rich seagrass meadows are teeming with life, supporting sharks, seals, seabirds and migratory whales that rely on these rich feeding grounds. In Jervis Bay Commonwealth Marine Park bottom trawlers and longline industrial fishing are allowed to pillage this underwater wonderland.
© Greenpeace / Harriet Spark
Έναντι επιλόγου

Ισχύει ότι η διαδικασία θεσμοθέτησης των 2 πάρκων φαίνεται να προχωράει. Ισχύει ότι  προχωράει ταχύτερα από προηγούμενες προστατευόμενες περιοχές.

Ισχύει επίσης ότι στην Ελλάδα υπάρχει ένα γενικευμένο φαινόμενο πάρκων στα χαρτιά. Ισχύει ότι εκκρεμούν ακόμη ΠΔ και μέτρα διαχείρισης για δεκάδες περιοχές Natura. Ισχύει ότι πίσω από κάθε τέτοια νομοθετική εξέλιξη βρίσκονται δεκαετίες ακτιβιστικής δουλειάς, προσπάθειας, advocating από πλευράς οργανώσεων όπως η Greenpeace, που πάλεψαν για προστασία του περιβάλλοντος πριν αυτό αποτυπωθεί στους διεθνείς χαρτοφακέλους. 

Ισχύει ότι η παρακολούθηση της περιβαλλοντικής πολιτικής, με τη σύνθετη ορολογία και τη γραφειοκρατική διαδικασία, δεν είναι απλή υπόθεση. Αλλά η προστασία της θάλασσας δεν (πρέπει να) είναι πολιτική σκοπιμότητα, δεν (πρέπει να) είναι ζήτημα ευχής, δεν (πρεπει να) είναι χαμηλά στην πολιτική ατζέντα και το πολιτικό ραντάρ μας. Συμβαίνει τώρα.