PFAS is een chemische stof, die giftig maakt wat veilig hoort te zijn: ons kraanwater, de lucht en voedsel. PFAS is gevaarlijk en breekt nooit af. Daarom eisen wij een totaalverbod op productie en lozing van PFAS.
Wat is PFAS?
PFAS is de verzamelnaam voor een enorme familie van ruim 10.000 verschillende, door de mens gemaakte chemische stoffen. In de natuur horen ze niet thuis: ze zijn ontworpen in laboratoria. De basis is een kunstmatige verbinding tussen koolstof- en fluoratomen. Deze binding is zo ongekend sterk, dat fabrikanten er direct dol op waren. Het resultaat is namelijk een stof die extreem goed bestand is tegen hitte en moeiteloos water, vet en vuil afstoot.
Waar zit PFAS in?
De industrie stopt PFAS daarom in duizenden alledaagse gebruiksvoorwerpen. Of het nu gaat om de antiaanbaklaag in je vertrouwde koekenpan, de coating van je favoriete regenjas, glanzende make-up of vetvrije pizzadozen: PFAS werd de onzichtbare standaard. De grootste groei van PFAS komt nu uit landbouwgif.
Is PFAS gevaarlijk?
PFAS is een giftige chemische stof die via ons eten, drinkwater of de lucht terechtkomt in ons lichaam en niet meer afbreekt. Ze hopen zich ongemerkt op in onze organen. Toxicologisch onderzoek legt de harde feiten bloot: langdurige blootstelling verhoogt het cholesterol, tast ons immuunsysteem aan (waardoor mensen sneller ziek worden en vaccins minder goed werken) en verhoogt het risico op verschillende vormen van kanker. Dat is de zwarte keerzijde van de ‘handige’ eigenschappen van PFAS.
Vooral jonge kinderen kunnen extra kwetsbaar zijn, omdat hun lichaam nog in ontwikkeling is en schadelijke stoffen in die fase meer impact kunnen hebben.
Hoe ernstig is de PFAS-vervuiling?
De situatie in Nederland is inmiddels zo ernstig dat bij bijna de hele bevolking zóveel PFAS in het bloed zit, dat de veilige gezondheidsgrenzen structureel worden overschreden. Ook is er door het RIVM PFAS aangetroffen in alle onderzochte moedermelk, in 18 procent van de gevallen boven de risicogrens. De eerste voeding van baby’s bevat dus giftige stoffen gemaakt door de chemische industrie.
Niet alleen mensen, maar de hele levende planeet betaalt de prijs voor deze chemische drang naar winst. PFAS breekt nauwelijks meer af. De stoffen hopen zich op in de lichamen van mensen en zoogdieren en reizen via condens en stof dat door de wind wordt verspreid en via oceaanstromen de hele wereld over. Biologen vinden het gif inmiddels overal terug : in Nederlandse honingbijen, vogels, vissen en de eieren van hobbykippen. In zeehonden uit de Westerschelde tot in ijsberen op de Noordpool.
Waarom noemen mensen PFAS een ‘forever chemical’?
PFAS breekt nauwelijks meer af. Dat heeft de stoffen hun angstaanjagende maar treffende bijnaam opgeleverd: ‘forever chemicals’. Eenmaal geproduceerd, verdwijnen ze nooit meer uit onze leefomgeving. Ze reizen door de voedselketen en stapelen zich bij elk stapje verder op.
PFAS is in theorie afbreekbaar door extreme verhitting in ovens, maar dit soort ovens bestaan niet in Nederland. Daarnaast kost het extreem veel energie. Ook is het onmogelijk om alle vervuilde grond en water te reinigen. Grootschalige verwijdering van PFAS uit het milieu is dus onmogelijk.
Wie produceert PFAS?
In Nederland is een grote PFAS-fabriek gevestigd: Chemours in Dordrecht. Chemours is ontstaan als een spin-off van Dupont, het beruchte Amerikaanse bedrijf dat al in 1938 PFAS heeft uitgevonden en verder heeft ontwikkeld (zie de film Dark Waters) en al decennialang wist hoe schadelijk het is. Samen met Lanxess in Duitsland vormt Chemours de kern van de PFAS-productie in Europa. Chemours ligt middenin stedelijk gebied, ingesloten door de gemeenten Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht, en loost PFAS via de lucht, het riool en direct op de rivier de Merwede.
Zit er PFAS in ons kraanwater?
Drinkwaterbedrijven slaan alarm omdat PFAS vrijwel niet meer uit ons kraanwater te krijgen is. Elke keer dat we PFAS-houdende kleding wassen, huishoudmiddelen gebruiken of spullen weggooien, verdwijnen er ongemerkt schadelijke deeltjes in het riool. Bovendien loost PFAS-producent Chemours deze hardnekkige gifstoffen op grote schaal, zowel direct in onze rivieren als via het gemeentelijke riool.
Onze huidige rioolwaterzuiveringen zijn niet gebouwd op deze hardnekkige ‘forever chemicals’, waardoor het gif vrijwel rechtstreeks ons oppervlaktewater en drinkwater in stroomt. Dat deze situatie al jaren voortsleept, blijkt uit een rapport van de Algemene Rekenkamer: na twaalf jaar is de concentratie schadelijke stoffen in het water, afkomstig van de industrie, nauwelijks verbeterd.
Om het water toch zo schoon mogelijk te krijgen, moeten de zuiveringskosten enorm worden opgeschroefd, wat mede bijdraagt aan een flinke stijging van de waterschapsbelasting.
Nationaal verbod tegen PFAS
Om het PFAS-probleem echt aan te pakken, moet de PFAS-kraan dicht, anders blijft het dweilen met de kraan open. De enige échte oplossing om onze gezondheid te beschermen, is een waterdicht nationaal verbod op het produceren van PFAS, het toepassen van PFAS in producten en het importeren van producten met PFAS.
Zo’n verbod kunnen we samen voor elkaar krijgen! Systemen kunnen veranderen als de maatschappelijke druk groot genoeg wordt. Kijk naar wat ons samen lukte rondom de ziekmakende uitstoot van Tata Steel: door massale people power, keiharde acties en juridische druk dwingen we verandering af. Denemarken en Frankrijk hebben PFAS in bepaalde producten verboden en laten daarmee zien dat overheden daadwerkelijk kunnen ingrijpen.