Om de natuur te laten herstellen van overmaat aan stikstof zal in het hele land en in alle sectoren de uitstoot moeten verminderen. Er wordt daarbij vaak geroepen: begin met het aanpakken van de piekbelasters, de grootste stikstofvervuilers, oftewel de bedrijven dicht in de buurt van beschermde natuur, die daar voor veel stikstofneerslag zorgen. Op verzoek van GroenLinks stuurde de minister voor Natuur en Stikstof – Van der Wal – onlangs twee lijsten naar de Tweede Kamer met de top 100 grootste bronnen van stikstof in Nederland (in 2019), zowel voor stikstofoxiden als voor ammoniak, dus 200 in totaal. Wat vertellen deze lijsten ons? 

Waarom moet de stikstofuitstoot worden aangepakt? 

De stikstofuitstoot in Nederland is al bijna vijftig jaar te hoog. Unieke zandverstuivingen op het  Kootwijkerzand en de Hoge Veluwe, veengebieden zoals de Alde Feanen of de Nieuwkoopse plassen, kwetsbaar duingebied zoals de Noord-Hollandse duinen en oude eikenbossen op de Veluwe zijn pijnlijke voorbeelden van natuur die steeds verder wordt aangetast. Hierdoor raakt stikstofgevoelige natuur steeds verder beschadigd en wordt de biodiversiteit aangetast.

Onderzoek laat zien dat herstelmaatregelen voor 14 strikt beschermde natuurtypen van Natura 2000-gebieden niet of nauwelijks werken. Kortom, voor deze habitats komt een “point of no return” nabij, als de stikstoftoevoer niet snel en drastisch wordt aangepakt. Te veel stikstof draagt ook bij aan natuurschade buiten strikt beschermde natuurgebieden en gezondheidsrisico’s en komt tegelijkertijd vaak van bronnen die bijdragen aan de uitstoot van broeikasgassen. 

Doe mee

Waar liggen de grootste bronnen van stikstof?

Helaas is bijna 3 jaar nadat de hoogste rechter het stikstofbeleid naar de prullenbak verwees, de stikstofuitstoot nog steeds amper teruggedrongen. Ondertussen blijft de natuurcrisis doorwoeden. Op verzoek van GroenLinks kwam de minister voor Natuur en Stikstof onlangs met 2 lijsten waarop de locaties stonden van de bedrijven met de grootste stikstofuitstoot in 2019*.

Wij waren benieuwd of ze (ongeveer) in de buurt liggen van de 14 habitats die op omvallen staan. Uit het kaartje (PDF) – met een benadering van de locaties -, blijkt dat de grootste vervuilers, net als de meest urgente natuurtypen, door heel Nederland verspreid liggen. Omdat stikstof zich over grote afstanden verspreidt onderstreept dit dat het belangrijk is dat de overheid kaders stelt voor de aanpak en dat er over de provinciegrenzen heen moet worden gekeken om de natuur die op omvallen staat te kunnen redden. 

* Verkeer, verantwoordelijk voor 17 procent van de nationale uitstoot die neerslaat op strikt beschermde natuur in Nederland, is hier niet in meegenomen.

De top-200 stikstofvervuilers

Gros van top 100 ammoniak-uitstoot is veehouderij

De landbouw, en dan vooral de veehouderij, is verantwoordelijk voor zo’n 62 procent van de nationale uitstoot die neerslaat op strikt beschermde natuur in Nederland. Ookal betreft de top 100 van ammoniak-uitstoot volgens het RIVM slechts 2 procent van de totale ammoniakuitstoot, zijn dit wel voornamelijk veehouderijen: 90 van de top-100.

Dit illustreert dat, als het de landbouwsector aangaat, niet uitsluitend een handjevol bedrijven, maar vooral alle bedrijven samen veel te veel uitstoten en er dus een ander landbouwsysteem moet komen dat binnen de ecologische grenzen werkt. De minister moet dus zo snel mogelijk de omslag naar ecologische landbouw met drastisch minder dieren in gang zetten, op basis van een goed verdienmodel voor de boer.

Zo kan zowel de natuurcrisis in Nederland worden gekeerd, maar wordt ook de klimaatimpact van de landbouw verminderd én natuurverwoesting in landen als Brazilië, voor de teelt van sojavoer tegengegaan. In het coalitieakkoord is bovendien besloten dat de stikstofuitstoot in 2030 met 50% verminderd moet worden.

* Een belangrijke kanttekening is dat er helaas veel discussie is over de juistheid van de gegevens van de ammoniak-lijst. Het ministerie heeft aangegeven dat het RIVM hierover een technische briefing aan de Tweede Kamer gaat geven. 

Schiphol en Tata steel bovenaan top-100 stikstofoxiden

Stikstofoxiden, de andere vorm van stikstofuitstoot, komen vooral door verbranding van fossiele brandstoffen door verkeer, de energiesector en de industrie. Uit de lijst van 100 grootste bronnen van stikstofoxiden blijkt dat Schiphol, na Tata Steel, een van de grootste bronnen van stikstofoxiden is. Alle sectoren, dus ook verkeer, industrie en de luchtvaart moeten bijdragen aan de oplossing. Dat betekent dat ook deze grote vervuilers hun uitstoot snel terug moeten dringen om onze natuur te redden. 

Het mag niet zo zijn dat grote vervuilers als Schiphol uitgezonderd worden. Op dit moment vraagt Schiphol zelfs om toestemming om nog méér stikstof uit te stoten en het extra vliegveld Lelystad te openen. Dat is onacceptabel midden in deze crises. Het aantal vluchten moet omlaag, voor zowel de natuur- als de klimaatcrisis. 

Stikstofdeken?

Er wordt vaak gesproken over een ‘stikstofdeken’ over Nederland. Dat komt omdat zowel stikstofoxiden als ammoniak over vele kilometers vanaf de bron neer kunnen slaan. Zo is op 250 kilometer afstand van de bron zo’n 80% van de ammoniak neergeslagen en op diezelfde afstand nog maar zo’n 40% van de stikstofoxiden.

Naast dat er dus voor bronnen die vlakbij natuurgebieden liggen flinke stappen moeten worden gemaakt is het dus, ook vanwege de urgentie, belangrijk om ook de uitstoot te verminderen van de bronnen die veel bijdragen aan de stikstofdeken.

Voor eind 2025 uitstoot terugdringen om zwarte lijst te redden

Om de meest gevoelige natuur – de zwarte lijst van natuurtypen – veilig te stellen moet de stikstofuitstoot voor eind 2025 drastisch worden teruggedrongen. Mede door deze urgentie zijn hiervoor op korte termijn maatregelen nodig die zowel lokaal de neerslag van stikstof aanpakken, als maatregelen die de stikstofdeken verminderen.

Naast dat de minister dus haast moet maken met de omslag in de landbouw is het belangrijk dat de uitstoot van de grootste piekbelasters (van alle sectoren) op korte termijn wordt aanpakt. Iedereen moet z’n steentje bijdragen. Het mag niet zo zijn dat een bedrijf als Schiphol niet meedoet, terwijl bij andere sectoren wel ingegrepen wordt.

Deze kaart kan daar bij helpen, maar er is nog een aanvullende kaart nodig die laat zien welke bedrijven zorgen voor de meeste neerslag op onze strikt beschermde natuur. Het is namelijk niet altijd zo dat de hoogste uitstoot ook zorgt voor de hoogste belasting van de natuur. 

Vlaanderen maakt wél haast met aanpak natuurcrisis

Ook bij onze buren staat de natuur onder druk door te veel stikstof. De Vlaamse overheid laat zien dat er wel degelijk snel stappen kunnen worden gemaakt: daar worden onder andere de 40 grootste stikstofuitstoters nog voor 2025 aangepakt en wordt de varkensstapel in 2030 met 30 procent gekrompen.

Bovendien blijft de overheid zelf aan het roer staan, in plaats van de opgave aan de Provincies over te hevelen. Het is dan ook de hoogste tijd dat minister Van der Wal met een plan komt waarmee ze zeker kan stellen dat onze meest kwetsbare natuur wordt gered en de noodzakelijke omslag in landbouw eindelijk realiteit gaat worden. 

Wat kun jij doen?

Greenpeace bouwt aan een sterke beweging voor de omslag naar ecologische landbouw. Wil je op de hoogte blijven van alle activiteiten? Meld je dan hier aan.

Wil jij ook je eigen steentje bijdragen aan de omslag in de landbouw? Eet dan minder vlees en zuivel en koop zoveel mogelijk biologisch. Of sluit je aan bij CSA (Community Supported Agriculture)-netwerk Nederland, wat de productie van vers, lokaal, seizoensgebonden, gezond en gevarieerd voedsel toegankelijk maakt voor iedereen, of bij de Herenboeren, waar boeren werken voor huishoudens die lid zijn van een coöperatie. Of doe je boodschappen bij een Caring Farmer bij jou in de buurt. 

toekomstbestendige landbouw en boeren Doe mee