H (αυτ-)απάτη του αφηγήματος της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου

Το κατεστημένο αφήγημα

Επί πολλά έτη προωθείται επιμόνως το αφήγημα υπέρ της καθιέρωσης της Ελλάδας ως “ενεργειακού κόμβου” για τη νοτιοανατολική Ευρώπη, η επιδίωξη της οποίας διέπει καθοριστικά πλέον τις εξωτερικές σχέσεις -ακόμα και τις συμμαχίες- της χώρας. Επί της ουσίας, η επιδίωξη αυτή σημαίνει να καταστεί η χώρα “κόμβος παραγωγής και εμπορίας ορυκτών καυσίμων στην ανατολική Μεσόγειο/νοτιοανατολική Ευρώπη”. Σημαίνει επίσης ότι ενώ απαιτούνται μεγάλου ύψους δημόσιες επενδύσεις για τέτοια έργα, τα οφέλη αφορούν τις ελάχιστες μεγάλες επιχειρήσεις οι οποίες θα εμπλέκονται στις σχετικές δραστηριότητες [1]. Για να γίνει αυτό θα δαπανώνται ανυπολόγιστοι πόροι, από διπλωματικό κεφάλαιο μέχρι τεράστια ποσά επιδοτήσεων από ευρωπαϊκά ταμεία, για να εγκατασταθούν νέα ΑΣΦΑ (μονάδες εισαγωγής LNG, αγγλιστί FSRU), αγωγοί, λιμενικές εγκαταστάσεις κ.ά. έργα. Παράλληλα όμως, η ελληνική κυβέρνηση με το νέο εθνικό σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ) έχει θέσει ως στόχο τη σημαντική αύξηση του μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, σε 93,9% το 2035 και 95,2% το 2040 [2].

Η πλάνη

Έτσι – ασυνεπώς και ανορθοδόξως – προωθούνται κάποιοι βασικοί στόχοι για την πράσινη μετάβαση, ενώ οι εξορύξεις υδρογονανθράκων και τα νέα ΑΣΦΑ για την εισαγωγή LNG (υγροποιημένου ορυκτού αερίου) έχουν παρουσιαστεί από διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις ως σημαντικότατες επιδιώξεις. Επενδεδυμένo με απολύτως θολά επιχειρήματα περί γεωπολιτικών οφελών και οικονομικής ανάπτυξης, το αφήγημα για αυτές τις επιδιώξεις έχει υιοθετηθεί από πολιτικούς φορείς και ανθρώπους διαφορετικών ιδεολογιών σε όλα τα επίπεδα της διοίκησης.

Το τραγικό της υπόθεσης είναι ότι το συγκεκριμένο αφήγημα διόλου δεν έχει επαληθευθεί. Οι μεν εξορύξεις υδρογονανθράκων είναι μία αργή διαδικασία με χαμηλές πιθανότητες επιτυχίας και αμελητέα καθαρά κέρδη για το κράτος. Οι δε εισαγωγές αερίου έχουν προκαλέσει αύξηση των τιμών αερίου εσωτερικά, ενώ τα σχέδια για νέα ΑΣΦΑ με τα τρέχοντα οικονομικά δεδομένα (υψηλές τιμές αερίου σε σχέση με ΑΠΕ) αποτελούν επισφαλείς επενδύσεις [3] και φαίνεται αδύνατο να ξεκινήσουν χωρίς επιδοτήσεις. Όσο κι αν ενδιαφέρονται οι κυβερνήσεις Ελλάδας και ΗΠΑ να προχωρήσουν, οι νόμοι της αγοράς υπερισχύουν. Όσο για τα γεωπολιτικά οφέλη, ως τώρα φαίνεται η χώρα απλώς να έχει πουλήσει την ψυχή της στον διάβολο με αντάλλαγμα μία φαντασίωση.

Ειδικά για τις εισαγωγές LNG, η προώθηση σχεδίων δεν αφορά καν κάποια ωφέλιμα έργα που θα προσέθεταν αξία στην ελληνική οικονομία και θα εξυπηρετούσαν κάποιο μέσο/μακροπρόθεσμο σχέδιο για το καλό της, με αποτέλεσμα να σπαταλώνται πολύτιμοι ανθρώπινοι πόροι με σκοπό την ικανοποίηση κάποιων συμφερόντων. Το σχετικό σκέλος του αφηγήματος που προωθεί το ορυκτό αέριο ως απαραίτητο  “μεταβατικό καύσιμο” αποδεικνύεται απλό marketing, καθώς η Ευρώπη – ακόμα περισσότερο λόγω των συνεπειών των πολεμικών συγκρούσεων στην Ουκρανία, τη Ρωσία και στη Μέση Ανατολή- εγκλωβίζεται σε εξάρτηση προμήθειας και υψηλές τιμές.

Περιβαλλοντικές επιπτώσεις (ή, το αφήγημα έχει υψηλό κόστος)

Επιπλέον, η προώθηση αυτού του αφηγήματος έχει αγνοήσει εντελώς τις επιπτώσεις της λειτουργίας των ΑΣΦΑ. Συνοπτικά, από την εγκατάσταση και τη λειτουργία των ΑΣΦΑ προκαλούνται τρία είδη περιβαλλοντικής ζημίας που προκαλεί οπουδήποτε μία τέτοια μονάδα:

1. Ζημιά στο θαλάσσιο περιβάλλον: Για να επαναεριοποιηθεί το υγροποιημένο αέριο και να μπει σε αγωγούς, αυτές οι μονάδες «ρουφούν» πολλά εκατομμύρια κυβικά μέτρα θαλασσινού νερού ανά έτος μαζί με ζωντανούς οργανισμούς, οι οποίοι λόγω της χρήσης χημικών ουσιών θανατώνονται και τελικά όλο αυτό το μίγμα επιστρέφεται στη θάλασσα ως απόβλητο, δηλαδή ως ρύπανση. Το νερό αυτό που απορρίπτεται γίνεται πιο κρύο από αυτό της θάλασσας, και για αυτό διαταράσσει σημαντικά τα ρεύματα και το θαλάσσιο οικοσύστημα γενικότερα. Κατά συνέπεια προκύπτουν και άλλες επιπτώσεις (όπως αναλύονται στην Έκθεση για τη Θεσσαλονίκη). Αν βρίσκεται σε Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή (ΘΠΠ), τότε οι επιπτώσεις είναι ακόμα μεγαλύτερες.
   
2. (Τοπική) Ατμοσφαιρική ρύπανση: Παρ’ ότι λέγεται ‘φυσικό’ αέριο (λόγω του καλού marketing των εταιρειών ορυκτών καυσίμων) είναι ένα καύσιμο πάρα πολύ ρυπογόνο, όπως όλα τα ορυκτά καύσιμα. Οι ρύποι από την κανονική λειτουργία της μονάδας και οι διαρροές, που είναι αναπόφευκτες όσο καλά και αν είναι κατασκευασμένες οι μονάδες, επηρεάζουν τις περιοχές πλησίον αυτών των μονάδων.
   
3. Συμβολή στην κλιματική κρίση: Το ορυκτό αέριο αποτελείται κυρίως από μεθάνιο, που είναι το πιο επιβαρυντικό αέριο για το κλίμα. Ειδικά το υγροποιημένο αέριο έχει ακόμα υψηλότερο επίπεδο ρύπων από το αέριο που μεταφέρεται με αγωγούς. Η ευρεία χρήση του που εφαρμόζεται και σχεδιάζεται κατά τα τελευταία έτη, απειλεί να καταστρέψει όση πρόοδο έχει γίνει με εξοικονόμηση ενέργειας και χρήση ΑΠΕ. Αν συνεχιστούν οι τρέχουσες τάσεις, η Ελλάδα δεν πρόκειται να πετύχει τους στόχους σε επίπεδο ΕΕ για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σύμφωνα και με τη Συνθήκη του Παρισιού. Και όλα αυτά ενώ η χώρα μας πλήττεται σφοδρά από τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης με καύσωνες, πυρκαγιές και πλημμύρες, και παρ’ ότι επί δεκαετίες οι επιστήμονες προειδοποιούσαν για όσα συμβαίνουν και για όσα αναμένονται. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μία πραγματικότητα από την οποία δεν μπορεί πια κανείς να ξεφύγει, όσο και αν το θέλει. Είναι καθήκον και συμφέρον μας να αποτρέψουμε την επιδείνωσή της, απαιτώντας την ακύρωση καθενός σχεδίου που συμβάλλει σε αυτή.
   
4. Επιπλέον, η εγγύτητα με κατοικημένες περιοχές κάνει επικίνδυνη τη συνύπαρξη μίας τέτοιας μονάδας με τις κοινότητες ανθρώπων, όπως συνέβαινε στη Μαγνησία. Τέτοια εγγύτητα υπάρχει όμως και στην Κόρινθο και στη Θεσσαλονίκη, όπου επίσης σχεδιάζονται τέτοιες μονάδες. 

Πολιτική επιλογή