Θυμάστε τον ενθουσιασμό και τις σαμπάνιες που συνόδευαν τις ανακοινώσεις για κατάργηση πολλών πλαστικών μιας χρήσης; Χαλαρώστε, πέρασε ο συναγερμός και τα πλαστικά καλαμάκια κυκλοφορούν ελεύθερα και απενοχοποιημένα.

Victor Pineiro collects plastic rubbish on Coogee beach in Sydney. Victor Pineiro is a long distance ocean swimmer and Greenpeace supporter. In his 10+ years swimming in oceans all around the world, he has seen the magnificent sea and marine life slowly disappearing, and instead being replaced by plastic waste in the waters and washing up on coastlines. Victor is swimming to raise awareness about plastic pollution in our oceans, and calling on big polluters to stop producing single-use plastics and move to a reuse and re-fill model.
Το πρόβλημα δεν είναι το πλαστικό αλλά το “μιας χρήσης” © Greenpeace

Έβαλε το χεράκι της και η πανδημία, όπου το οτιδήποτε μιας χρήσης κυριάρχησε παντού και σήμερα βρισκόμαστε πάλι στο μηδέν. Ή μάλλον, βρισκόμαστε στο εξής οξύμωρο: έχουμε υιοθετήσει την ευρωπαϊκή νομοθεσία για την κατάργηση συγκεκριμένων πλαστικών προϊόντων μιας χρήσης (άρα είμαστε καθόλα ευθυγραμμισμένοι με την ευρωπαϊκή νομική τάξη πραγμάτων) και – ταυτόχρονα – τα ίδια προϊόντα κατακλύζουν την αγορά!

Στο όνομα της προστασίας της δημόσιας υγείας, τα φλυτζάνια πολλαπλών χρήσεων μπήκαν στα ντουλάπια και αντικαταστάθηκαν από άλλα μιας χρήσης (πλαστικά, πολλαπλών επικαλύψεων κοκ). Άσε που έπρεπε να το διαπραγματευτείς σκληρά ώστε ο /η barista να δεχθεί να σου δώσει (στο χέρι) ρόφημα στο δικό σου ποτήρι πολλαπλών χρήσεων. Παρότι όλα τα μέτρα για την προστασία από την πανδημία έχουν αρθεί, παρότι η αγορά κατακλύζεται από ποικιλία ποτηριών/ θερμός πολλαπλών χρήσεων, τα πλαστικά φρεντοπότηρα μιας χρήσης είναι πάντα εκεί. Και τα φλυτζάνια στα ντουλάπια τους!

Α ναι, ξεχάστηκα, η αγορά διαθέτει πληθώρα εναλλακτικών: καλαμάκια χάρτινα, μπαμπού, σιλικόνης, μεταλλικά, γυάλινα, πήλινα, ξύλινα, πλεκτά, με βελονάκι…. αλλά τα πλαστικά είναι πάντα εκεί. Στην ειδική τσάντα κάθε ντελιβερά καφέ ξεχειλίζουν τα πλαστικά καλαμάκια. Σε κάθε καφέ πρέπει να εξηγήσεις ότι ΔΕΝ θέλεις καλαμάκι και να ζητήσεις ΝΑ ΜΗΝ αφήσουν κάποιο στο τραπέζι. Αντίστοιχη εμπειρία και με τις πλαστικές σακούλες. Το πρόβλημα δεν είναι το πλαστικό αλλά το “μιας χρήσης”.

A plastic bag floating in the waters of Elphinston Reef, near Marsa Alam, is easily mistaken for a jellyfish. Garbage such as this snares and chokes marine animals which misjudge its shimmering appeal. Elphinston Reef is a spectacular reef and one of the most beautiful sites in the region. Crystal clear waters and unique coral reefs have made the Red Sea one of the world's prime diving destinations. Yet these reefs are threatened by problems such as overfishing, pollution and uncontrolled coastal development.

Θυμάστε όλη την (ακόμα παλαιότερη) γιορτή – αναγγελία κατάργησης της πλαστικής σακούλας; Ε, κι αυτή επέστρεψε σε πολλές παραλλαγές. Πιο λεπτή, πιο χοντρή, πολύ πιο χοντρή πολλαπλών χρήσεων, εξαιρετικά λεπτή, βιοδιασπώμενη… Η λογική (και η αγορά) μιας χρήσης καλά κρατεί. Αταλάντευτη, όπως αναδεικνύει σχετική έρευνα του WWF. Και σε αυτή την περίπτωση, η χώρα μας υιοθέτησε (μετά βαΐων και κλάδων) τις σχετικές ευρωπαϊκές επιταγές αλλά οι πλαστικές σακούλες μιας χρήσης εξακολουθούν να επικρατούν στην αγορά παρά την πληθώρα εναλλακτικών.

Κοινό χαρακτηριστικό των παραπάνω περιπτώσεων; Η απουσία ελέγχων, η απουσία ανάλογων κινήτρων – αντικινήτρων, η απουσία ενεργού συμμετοχής της κοινωνίας. Οι ελεγκτικοί μηχανισμοί (ήταν ήδη αδύναμοι) υπέστησαν περαιτέρω αποδυνάμωση στο όνομα της οικονομικής κρίσης (την ξεχάσατε;). Η απουσία της, ουσιαστικά αφήνει την εφαρμογή της νομοθεσίας στην κρίση του καθενός, με αποτέλεσμα τη δημιουργία αθέμιτων συνθηκών στην αγορά. Η πλήρης απουσία συμμετοχής της κοινωνίας απλώς “εξασφαλίζει” ότι οι πολίτες συμπεριφέρονται σαν απλοί καταναλωτές που προσέχουν την ευκολία τους, αγνοώντας τις ευρύτερες επιπτώσεις των επιλογών τους. Είναι ακριβώς η συνταγή που επιτρέπει και νομιμοποιεί την απόρριψη περίπου 1.000.000 πλαστικών ποτηριών μιας χρήσης (τα γνωστά “φρεντοπότηρα”). Τα πιο πολλά από αυτά συνοδεύονται και από πλαστικά μπουκαλάκια νερού. Βλέπετε, οι εξαγγελίες για τις εκατοντάδες βρύσες στην Αθήνα και τις μεγαλουπόλεις δεν υλοποιήθηκαν. Το πλαστικό μιας χρήσης βασιλεύει.

Greenpeace’s flagship, the Rainbow Warrior, has been surrounded by giant single-use plastic items in Mediterranean waters. The action seeks to make visible the invisible, and to denounce the problem of plastic pollution in the oceans, especially in the Mediterranean Sea. Activists placed ten giant objects representing some of the most frequently found items on beaches: two bottles of 12 meters, two glasses of 6 meters and giant straws and bottle caps. A banner of 60 m2, reads #NoPlastic. Approximately 40% of the demand of plastic in Europe is for plastic packaging, most of it single-use. Also plastic packaging is the most common waste littered in the environment round the world. This action is part of the international campaign “Less plastic, more Mediterranean” in which the flagship of Greenpeace, Rainbow Warrior, is touring the Mediterranean to denounce the huge presence of plastic in the sea and to demand governments in the region to take urgent measures to stop this serious problem.
Κατάργηση των πλαστικών μιας χρήσης χωρίς αλλαγές στην αγορά… δεν γίνεται © Pedro Armestre / Greenpeace

Δεδομένου ότι τα παραπάνω μέτρα (και η μη εφαρμογή τους) έχουν τη σφραγίδα διαφορετικών υπουργών και κυβερνήσεων, καιρός είναι να σταματήσουμε αυτό το βρώμικο παιχνίδι. Φτάνει πια. Δεν χρειαζόμαστε νέους νόμους, αλλά εφαρμογή αυτών που ήδη υπάρχουν. Δεν χρειαζόμαστε γιορτές και παράτες, αλλά καθαρά στοιχεία (διαφάνεια) που δείχνουν ποιοι τομείς, ποια μέτρα αποδίδουν και ποια χωλαίνουν ώστε να βρούμε τυχόν απαραίτητες βελτιώσεις. Και όχι, δεν είναι θέμα προσωπικής ευθύνης. Όσο και αν αντισταθώ προσωπικά στη λαίλαπα των πλαστικών μιας χρήσης, δεν μπορώ και δεν πρέπει να υποκαταστήσω το Υπουργείο Περιβάλλοντος που απλώς πρέπει να κάνει τη δουλειά του. Για αλλαγή! Κατάργηση των πλαστικών μιας χρήσης χωρίς αλλαγές στην αγορά… δεν γίνεται.

Βγάλε το πλαστικό από τη ζωή σου Πάτα εδώ