© Marie Jacquemin / Greenpeace 

COP31’in ikinci haftasının ilk gününde, Antalya’daki müzakerelerin durumunu değerlendirmek ve fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecinin acilen hızlandırılması talebini dile getirmek üzere bir basın toplantısı düzenledik.

Toplantıdan hemen önce COP31’de çıkması planlanan çerçeve kararın ilk taslak metni açıklandı.

Çerçeve kararda özellikle elektrifikasyon, fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdü, adil geçiş ve tutarlılık noktalarında olumlu yanlar kadar geliştirilmesi gereken noktalar da var:

  • Elektrifikasyon: Türkiye’nin elektrifikasyon hedefinin çerçeve karara dahil edilmesi olumlu bir adım. Taslak karara girmesini memnuniyetle karşılıyoruz. Ancak hedef yenilenebilir enerjiye yeterince bağlanmamış. Yenilenebilir kapasiteyi üç katına çıkarma taahhüdü anılıyor, ama hedef doğrudan yenilenebilir enerjiye dayandırılmıyor. Üstelik taslak, elektrifikasyonun “elektrik karışımından bağımsız olarak” fayda sağladığını söylüyor. Bu endişe verici: kömürle şarj edilen elektrikli araç hâlâ kömürle çalışır. 35’e 35 hedefi fosil yakıtların yerini alan yenilenebilir enerjiye dayanmalı. Gelişmekte olan ülkelere uluslararası finansman ve herkes için enerji erişimiyle desteklenmeli. Aksi halde, ilerleme kılığına girmiş bir fosil yakıt bağımlılığına dönüşebilir.
  • Fosil yakıtlardan çıkış: Taslak, fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünü koruyarak fosil yakıtların aşamalı olarak sonlandırılması için acil harekete geçme çağrısı yapıyor. Bu ifadenin nihai metinde korunması şart. Ancak Brezilya Başkanlığı döneminde başlatılan yol haritası, yalnızca gönüllü bir girişim olarak memnuniyetle karşılanıyor ve bunu ileriye taşıyacak herhangi bir süreç öngörülmüyor.
  • Adil geçiş: Geçen yıl Belém’de hükümetler bir Adil Geçiş Mekanizması kurma konusunda anlaştı. Bu mekanizmanın doğacağı yer COP31 olmalı. Ancak Belém–Antalya Mekanizması’nın ilk taslağı yetersiz kalıyor. Mekanizmaya sorumluluklar yüklüyor, ancak bunları yerine getirecek araçları vermiyor. İşçilere gerçek bir destek yerine daha fazla toplantı, daha fazla rapor yükleme riski taşıyor. Adil geçişin bürokratik bir formaliteye dönüşmesine izin verilmemeli. Talep eden ülkeler için destek seferber etme potansiyeli taşıyan bir mekanizma ile işçilere, sendikalara, topluluklara ve kadınlara masada yer sağlayın.
  • Tutarlılık: Söylem ve eylem birliği gerekli. Türkiye’de elektriğinin yaklaşık üçte biri kömürden elde ediliyor. 2024’te Türkiye, Avrupa’nın en büyük kömür enerjisi üreticisi oldu. Kömürden çıkış için hâlâ bir tarih yok. Kömürden çıkış planı olmadan elektrifikasyon, yalnızca daha fazla kömür yakmak anlamına gelir. Türkiye bir kömürden çıkış planı açıklamalı, yeni kömür yatırımlarını durdurmalı ve desteği kömürden şebekelere, depolamaya ve yenilenebilir enerjiye kaydırmalıdır.

Herkesin kabul edebileceği, ama tam da bu nedenle çok az şey talep eden bir anlaşmaya doğru bir kayma görüyoruz. Böyle bir anlaşma başarı olarak tanımlanamaz. Geçtiğimiz cumartesi Antalya’da on binden fazla insan, fosil yakıt bağımlılığına son verilmesi, adil geçiş, iklim finansmanı ve iklim adaleti talebiyle yürüdü. Bu sesin COP31’de duyulması şart. 

COP31’in ölçütü, hükümetlerin bir anlaşmaya varıp varmaması değil. Ölçüt, bu anlaşmanın dünyada gerçek bir değişim yaratıp yaratmadığı olacak. Topluluklar ve ekosistemler için gerçek değişimi getirecek olan, yenilenebilir enerjiye hızlı, adil ve finanse edilen bir geçiştir; bu geçişin finansmanı da kirletenlerden alınacak ilerici vergilerle sağlanmalı. COP31 Başkanlıkları, gerçek iklim eylemi için yolu göstermeli.

Emel Türker Alpay, Greenpeace Türkiye İklim ve Enerji Kampanyaları Sorumlusu

Çerçeve kararı metni, iklim krizine yanıt verme konusunda güçlü ve zayıf seçeneklerin bir arada bulunduğu karışık bir tablo sunuyor. Metin, 1,5°C sınırının aşılmasının etkilerini ve verdiği zararı tespit edip 1,5°C’ye geri dönülmesi çağrısı yapıyor; ancak bu hedefe ulaşmak için fosil yakıtlardan hızlandırılmış ve adil bir geçişi öngören net bir yol haritası da sunması gerekiyor. Bu geçişin artık elektrifikasyon taahhüdünün içine yerleştirilmesi şart.

Metin yenilenebilir enerjiye duyulan ihtiyacı kabul ediyor ve önümüzdeki zorluğu ortaya koyuyor, ancak bunu elektrifikasyon taahhüdünde açıkça ele almıyor; bu konuda daha fazla çalışma yapılması gerekiyor. Fosil yakıtların aşamalı olarak sonlandırılmasının hızlandırılması çağrısı bir umut ışığı sunuyor, taraflar bunun COP31 sonuç metninde kalmasını sağlamalı.

İklim finansmanı önerileri, güven inşa etmek için bir fırsat sunuyor; ancak bunun için bu önerilerin gelişmekte olan ülkelere yönelik net taahhütlere ve öngörülebilir desteğe dönüşmesi gerekiyor.

Taraflar şimdi en güçlü hükümleri savunmalı ve en zayıf seçenekleri güçlendirmeli, bunları net sorumluluklar ve takvim ile desteklemeli. Nihai sonuç, ülkelere harekete geçmeleri için yön ve destek vermeli; aksi takdirde Antalya’dan etkisiz bir anlaşmayla ayrılma riskiyle karşı karşıya kalırız.

Jasper Inventor, Greenpeace COP31 Heyeti Başkanı