Na twintig jaar campagnevoeren is het Oceanenverdrag nu officieel van kracht! Eindelijk gloort er weer hoop voor de oceanen. Met jouw onmisbare steun hebben we de wetteloosheid op zee een halt toegeroepen. En we gaan door: nu moeten regeringen gaan doen wat nodig is om het verdrag tijdig uit te voeren.
Het leek een weekend zoals alle andere. Aan de Noordzeekust stonden geen confettikanonnen en er klonk nergens trompetgeschal. Maar op deze lenteachtige zaterdag 17 januari 2026 brak voor onze oceanen een nieuw tijdperk aan: het Oceanenverdrag werd officieel internationaal recht. Fantastisch nieuws voor de dolfijnen, walvissen, tonijnen, albatrossen, zeepaardjes, hengelvissen en nog onbekende diepzeedieren die straks bescherming kunnen vinden in enorme zeegebieden zonder destructieve menselijke activiteiten.
Voor het eerst in de geschiedenis kunnen we strikt beschermde natuurgebieden aanwijzen op de high seas, oftewel de volle zee. ‘30×30’ is het doel van het Oceanenverdrag: minstens 30% van de oceanen moet in 2030 beschermd zijn.
‘Stel je voor’, zegt oceanencampaigner bij Greenpeace Nederland Saskia van Aalst enthousiast. ‘Uitgestrekte gebieden waar geen enkel sleepnet de bodem nog openscheurt. Plekken waar walvissen langs veilige migratieroutes trekken zonder de verstikkende herrie van schepen en olieboringen, en waar koraalriffen de rust krijgen om te herstellen. Vergeet niet dat de oceanen cruciaal zijn voor de wereldwijde zuurstofproductie en de klimaatregulering, en dat ze miljarden mensen voeden.’
Natuurbehoud krijgt voorrang
Nu is de volle zee nog vogelvrij. Deze internationale wateren zijn niet goed beschermd en dus van de cowboys en grote bedrijven die de oceanen als wingewest zien. Ongehinderd vissen ze de zeeën leeg, met bedreigde haaiensoorten als bijvangst, dumpen er hun afval en verwoesten ze de zeebodem voor zeldzame metalen.
‘Met het Oceanenverdrag neemt de wereld haar verantwoordelijkheid voor dit immense gebied, dat twee derde van onze planeet beslaat’, zegt Saskia. ‘Het is een breuk met het tijdperk waarin economische belangen bijna altijd voorrang kregen boven natuurbehoud.
Nadat Marokko het verdrag als zestigste land ratificeerde, begon het aftellen van de 120 dagen die de wereld nog moest wachten voordat het echt in werking trad. Op 17 januari was het zover! ‘Dit is echt groot nieuws, als je beseft dat het meeste leven op aarde zich onder water bevindt’, benadrukt Saskia. ‘Het verdrag kan de drie crises helpen bestrijden waarmee oceanen kampen: de klimaat- en biodiversiteitscrises en de enorme vervuiling met giftige stoffen en plastic.’
‘Wat zich in internationale wateren afspeelt, ver weg op zee of diep onder het wateroppervlak, bleef lang onzichtbaar voor veel mensen. Greenpeace bracht daar verandering in. Met onze schepen konden we ook de meest afgelegen plaatsen bereiken waar het milieu geweld werd aangedaan. Daar fotografeerden en filmden we hoe op grote schaal illegaal vis werd gevangen, hoe dolfijnen verstrikt raakten in drijfnetten en hoe walvissen geharpoeneerd werden. We kwamen wereldwijd in actie, blokkeerden illegale vissersschepen, voorkwamen afvaldumping en belemmerden walvisjagers door met onze rubberbootjes tussen hun harpoenen en de walvis te varen. We deden nauwgezet onderzoek naar misdrijven op zee, zoals door gigantische, industriële vistrawlers bij Mauritanië en illegale kabeljauwoverslag in de Barentszzee, en publiceerden daar onthullende rapporten over.’
Netwerk van zeereservaten
Greenpeace pleit al jaren voor strikt beschermde gebieden en zeereservaten, waarin visstanden zich kunnen herstellen. Samen met onze miljoenen supporters kregen we ontzettend veel voor elkaar, van een walvisreservaat bij Antarctica tot een verbod op drijfnettenvisserij. Maar we beseften ook: als we de oceanen wereldwijd willen beschermen, zijn er internationale afspraken nodig. Juist in de internationale wateren, waarvoor niemand zich verantwoordelijk voelt, worden visstanden op grote schaal gedecimeerd en de zeenatuur verwoest
In 2005 publiceerden we ‘Black holes in deep ocean space’, waarin we aantoonden dat grote delen van de oceaan buiten internationale regels vielen. We riepen VN-lidstaten op een nieuw verdrag te sluiten voor bescherming van de mariene biodiversiteit en de instelling van beschermde zeegebieden op de volle zee. In de ruim twintig jaren daarna bleven we die boodschap herhalen, in wetenschappelijke expedities en acties op zee, in vergaderzalen, rapporten en grote publiekscampagnes: de oceanen hebben een wereldwijd netwerk nodig van zeereservaten en strikt beschermde gebieden.
Saskia was erbij toen Greenpeace-schepen in 2019-2020 van Noordpool tot Zuidpool voeren, om overal kwetsbare ecosystemen te documenteren en daarmee regeringen te overtuigen van de noodzaak van een Oceanenverdrag. ‘De beelden die we met onderwaterrobots maakten van Lost City, een ecosysteem van hydrothermale bronnen dat al 120.000 jaar bestaat, zijn in mijn geheugen gegrift. Ik vond het contrast met de plannen voor diepzeemijnbouw verbijsterend: wat de natuur in zoveel eeuwen opbouwt, kan één machine in korte tijd vernietigen.’
De kracht van internationale actie
‘De totstandkoming van het Oceanenverdrag was een moeizaam proces,’ vertelt Saskia. ‘Achter gesloten deuren probeerden politici, ingefluisterd door grote bedrijven, milieubescherming ondergeschikt te maken aan commerciële belangen. In maart 2023, tijdens de eindsprint bij de VN die 36 uur duurde, verdedigden Greenpeace-experts elke zin in het verdrag. Zij werden ondersteund door de 5,5 miljoen handtekeningen voor een sterk Oceanenverdrag, die actrice Jane Fonda en activiste Anta Diouf uit Senegal overhandigden.
Toen conferentievoorzitter Rena Lee het akkoord bezegelde met de woorden “The ship has reached the shore” was dat niet alleen een triomf van de politiek, maar vooral van de hoop. Wat het verdrag juist in deze tijd ook zo bijzonder maakt, is dat vele landen en partijen samenwerken om onze blauwe planeet te beschermen. Het Oceanenverdrag is absoluut het belangrijkste multilaterale milieuverdrag sinds het Klimaatakkoord van Parijs in 2015.
Hier zie je de kracht van Greenpeace als internationale organisatie. We konden samen met onze miljoenen supporters in talloze landen invloed uitoefenen op regeringen en bedrijven, in wereldwijde campagnes die we goed op elkaar afstemden. Overal werken we samen met anderen, op de eerste plaats met lokale organisaties en Inheemse groepen. Zij leven met en van de zee. ‘De oceaan is de basis van ons bestaan, dankzij haar kunnen we overleven’, zegt oorspronkelijke bewoner en Elder Solomon Kaho’ohalahala uit Hawaii.
De race naar 2030
Alle landen die het Oceanenverdrag hebben ondertekend én geratificeerd (en dus omzetten in nationale wetgeving) zijn vanaf nu verplicht om de volle zee en de internationale zeebodem te beschermen. ‘Hoewel de Verenigde Staten niet heel verrassend het verdrag nog niet ratificeerden, hebben belangrijke economieën als China, Japan en Brazilië dat wel gedaan. In totaal deden 86 landen dat al! Helaas hoort Nederland daar nog niet bij, maar we hebben goede hoop dat het nieuwe kabinet daar verandering in brengt’, zegt Saskia.
Nu moet het verdrag uitgevoerd worden en snel ook. We hebben nog vier jaar te gaan om 30% van de volle zee te beschermen – nu is dat slechts 1%. Concreet betekent dit dat er elk jaar beschermde zeegebieden zo groot als Canada ingesteld moeten worden. Als deze race tegen de klok slaagt – en dat móet – bestaat er in 2030 een netwerk van beschermde zeereservaten dat migratieroutes van walvissen veiligstelt, koraalriffen weer laat groeien en visstanden de kans biedt zich te herstellen van decennialange overexploitatie. Onze focus ligt daarbij op de Sargassozee, de Hawaï-Emperorketen en de Tasmanzee, die volgens Saskia alle drie onmiddellijke bescherming nodig hebben.
Dankzij de lange adem van Greenpeace, andere organisaties, Inheemse groepen én onze supporters, is de daadwerkelijke bescherming van onze oceanen een reuzenstap dichterbij gekomen. Nu gaan we door, totdat regeringen dit verdrag hebben omgezet in ambitieuze acties.
Dit artikel verscheen in de lente-editie 2026 van Greenpeace Magazine.
