Na jaren van stilstand komt er beweging in het stikstofdossier. Het draagvlak voor de stikstofplannen van kabinet-Jetten is aanzienlijk: provincies, bouw- en duurzame energieverenigingen, groene boeren, natuur- en milieuclubs spraken – ondanks ieders eigen punten van kritiek -, van een stap in de goede richting. Ook boerenorganisatie LTO stelde, ondanks kanttekeningen, bereid te zijn een bijdrage te leveren. Toch zijn inmiddels weer boerenprotesten aangekondigd. Waarom?
NB Belangrijk hierbij te onthouden is dat vaak over dé boer wordt gesproken, terwijl de groep boeren die demonstreert slechts een (beperkt) deel van de totale boerensector vertegenwoordigt: zo is er ook een groeiende groep voorlopers die laat zien dat het anders kan, en zich (in Nederland) achter het GroenBoerenPlan heeft geschaard, gesteund door 362 organisaties.
De aanleiding: de stikstofplannen
De stikstofcrisis wordt vaak geframed als ‘boer tegen natuur’. Dat is een valse tegenstelling: we hebben beide keihard nodig voor een toekomstbestendig voedselsysteem. Maar door jarenlang overheidsuitstel staat de landbouw nu toch voor een grote verandering. In de stikstofplannen van het kabinet staan onder andere strengere stikstofzones rondom stikstofgevoelige natuurgebieden, een maximaal aantal koeien per hectare en steun voor biologische landbouw. Vooral de eerste twee punten zullen voor een deel van de boeren mogelijk grote gevolgen hebben. Maar het eerlijke verhaal is dat er een schep bovenop moet: Het Greenpeace-vonnis wordt namelijk niet gehaald, de wettelijke stikstofdoelen worden vervangen, en het kabinet wil de mogelijkheden versoepelen om juist weer nieuwe stikstofuitstoot mogelijk te maken. Ook sturen de plannen onvoldoende op de aanpak van àlle milieuproblemen die samenhangen met de intensieve landbouw.
Wie steunt de plannen?
Wel juichen we toe dat het dossier eindelijk beweegt, en dat het het kabinet waarschijnlijk gaat lukken om voldoende steun te krijgen. De plannen van de coalitie gesteund door PRO, die als voorwaarde stelde dat de plannen niet worden afgezwakt, en dat er mogelijk nog aanscherpingen nodig zijn als uit doorrekeningen of juridische analyses blijkt dat de plannen niet voldoende zijn.
Wie steunt de plannen niet?
Tijdens het Kamerdebat lagen de plannen zwaar onder vuur van partijen als BBB, Groep-lid Keijzer en Forum voor Democratie. Zij blijven ontkennen dat er überhaupt een stikstofprobleem is. Werkbare suggesties waar zowel de natuur als boeren — die al jaren in onzekerheid zitten — echt mee verder kunnen, brachten ze niet. Wel werden bekende landbouwmythes herhaald, zoals de stelling dat onze voedselzekerheid gevaar zou lopen als gevolg van deze plannen. Deze uitspraak wordt door de feiten ontkracht. Intussen kondigden actiegroepen als Agractie en Farmers Defence Force nieuwe acties aan, die volgens hen in eerste instantie vreedzaam zullen verlopen. Bij een protest op maandagavond kwamen tientallen trekkers op 1 van de locaties demonstreren.
Wat was het gevolg van de eerdere boerenprotesten?
De eerste boerenprotesten overweldigden Nederland: overal zag je omgekeerde vlaggen. De BBB kwam aan de macht en de stikstofplannen van kabinet-Rutte IV werden teruggedraaid. Maar dat leverde de boeren slechts meer onzekerheid op. De natuur trok opnieuw aan het kortste eind, de urgentie werd alleen maar groter en boeren bleven in onzekerheid achter. Dit sterkte onze positie in de aangespannen stikstofzaak, waarin de rechtbank ons in het gelijk stelde. Ondertussen liep Nederland tientallen miljarden aan economische schade op. De afgelopen jaren hebben bewezen dat uitstel boeren onder de streep niks oplevert, en er inmiddels écht geen ontkomen meer aan is: er moeten maatregelen komen.
Hebben de protesterende boeren een punt?
De frustratie van de boeren die protesteren is begrijpelijk. In Nederland is het aantal boerenbedrijven sinds het jaar 2000 gehalveerd. Voor een deel van de achterblijvers is er op de oude manier geen toekomst meer. Dit vraagt om een eerlijke en respectvolle aanpak, niet (opnieuw) om valse beloftes of kortzichtige politiek.
Het eerlijke verhaal is ook dat de onderliggende oorzaak van zowel de stikstofproblematiek als de achteruitgang van de boerenstand vooral voortkomt uit de opkomst van de industriële landbouw. Gedreven door de overheid, winstbeluste supermarkten en banken als de Rabobank moeten boeren steeds goedkoper én meer produceren. Zo raken ze gevangen in een systeem van schaalvergroting en intensivering: met meer vee per bedrijf, zwaardere machines en hoge schulden. Kleine boeren worden weggedrukt en de achterblijvers komen klem te zitten.
Blijven we op deze voet doorgaan? Dan verdwijnen er onvermijdelijk nóg meer boerderijen. Ondertussen zijn de ecologische grenzen bereikt; niet zo gek, als je weet dat we de hoogste veedichtheid van Europa hebben. Dat er nú ingegrepen moet worden is dan ook onvermijdelijk. Maar het biedt ook een kans op een beter systeem.
Boer én natuur
Boer en natuur horen bij elkaar. Met een andere manier van werken, hulp bij de omslag en een eerlijk verdienmodel kan de boerenstand weer opbloeien. Zo ontstaat een systeem dat mensen voedt én de natuur beschermt. Maakt de politiek nu de juiste keuzes? Dan komen er juist méér boeren, die minder vee houden en toch een goede boterham verdienen. Dat vraagt om politiek lef. Doen we dit niet, dan rollen we de komende jaren van de ene crisis in de andere: de watercrisis staat al in coulissen te wachten, om maar over de klimaatcrisis te zwijgen.
Hoe kunnen we boeren helpen?
Wij blijven ons inzetten voor duidelijkheid, een eerlijke bijdrage van álle sectoren, en wat de landbouw betreft voor een omslag naar een toekomstbestendig voedselsysteem: ecologische landbouw met minder dieren, méér boeren en een goed verdienmodel: daar moet dit kabinet echt grote stappen op gaan zetten. Veehouders die stoppen, moeten daar op een rechtvaardige manier voor worden gecompenseerd. Boeren die onderdeel willen worden van de oplossing, moeten op elke mogelijke manier worden ondersteund. Als we samen de schouders eronder zetten beschermen we niet alleen onze leefomgeving, maar worden we minder kwetsbaar voor geopolitieke spanningen, verminderen we de klimaatimpact van de landbouw en vervuiling als gevolg van pesticidengebruik, zorgen we voor minder dierenleed én minder natuurverwoesting in landen als Brazilië.
Wil jij ook een steentje bijdragen? Eet dan minder vlees en zuivel en koop zoveel mogelijk biologisch. Of sluit je aan bij CSA (Community Supported Agriculture)-netwerk Nederland, wat de productie van vers, lokaal, seizoensgebonden, gezond en gevarieerd voedsel toegankelijk maakt voor iedereen, of bij de Herenboeren, waar boeren werken voor huishoudens die lid zijn van een coöperatie. Of doe je boodschappen bij een Caring Farmer bij jou in de buurt.
Ook fijn: als je onze petitie tekent voor beschermen van de natuur en hulp voor boeren én burgers bij de omslag naar duurzaam voedsel.
De overheid heeft de natuur jarenlang in de steek gelaten. De rechter gaf ons gelijk: het kabinet móét nu actie ondernemen om de natuur te beschermen én boeren perspectief te bieden. Steun deze boodschap aan het kabinet met jouw naam!
Teken de petitie
