Ons huidige, intensieve landbouwsysteem is de grootste aanjager van biodiversiteitsverlies. Maar om een omschakeling naar biologische landbouw of agro-ecologie tegen te houden werd de afgelopen jaren door de agro-lobby en hun kopstukken maar wat graag het volgende argument uit de kast getrokken: “Met biologisch kunnen we de wereld niet voeden.”
Het is een van de hardnekkigste mythes waarmee de status quo in stand wordt gehouden. Deze mythe klopt niet. Landbouw, waarbij wordt samengewerkt met de natuur, kan de wereld zéker voeden! Wel moeten we tegelijkertijd óók minder vlees en zuivel gaan eten.
Daar staat tegenover dat de intensieve landbouw van nu onhoudbaar is. Het huidige mantra van maximale productie tegen een zo laag mogelijke prijs ondermijnt het fundament van ons voedselsysteem. Het vult de zakken van grote agri-concerns, terwijl het de klimaatcrisis verergert, leidt tot natuurschade hier en ontbossing elders. Het vervuilt ons water, zorgt voor dierenleed en leidt tot het verdwijnen van kleine boerenbedrijven.
Het roer zal dus om moeten. Dit zijn de twee pijlers van voedselzekerheid: produceren op een duurzame en ecologische manier en meer plantaardig voedsel consumeren.
De twee pijlers van échte voedselzekerheid
Échte voedselzekerheid vraagt om een systeemverandering die rust op twee pijlers:
- Hoe we produceren: Een toekomstbestendig landbouw- en voedselsysteem zet diversiteit centraal en werkt mét de natuur in plaats van ertegen. Producenten en consumenten controleren bovendien de voedselketen, in plaats van grote bedrijven.
- Hoe we consumeren: Meer voedselzekerheid = meer plantaardige en minder dierlijke producten, gecombineerd met minder verspilling en een eerlijke verdeling.
Pijler 1: Hoe we produceren
Agro-ecologie is zowel een ecologische als een sociale benadering van de landbouw. Het is een verzamelnaam van praktijken, waaronder biologische landbouw, permacultuur en stadslandbouw. Ecologisch betekent samenwerken met de natuur, geen kunstmest en chemische pesticiden. En de sociale benadering houdt in dat de ketens kort zijn, de boer een eerlijke prijs krijgt en boer en burger samen zeggenschap hebben over ons voedselsysteem.
Het idee dat gangbare landbouw een hogere opbrengst per hectare geeft dan landbouw zonder kunstmest of pesticiden klopt; bio levert op de korte termijn gemiddeld zo’n 20% minder op, maar dat verschil wordt met de tijd kleiner. Ook wanneer veedieren niet langer worden uitgebuit, maar dierwaardig worden gehouden, ligt de ‘opbrengst’ per dier logischerwijs ook lager.
Maar het huidige systeem is onhoudbaar omdat het bijdraagt aan de klimaat- en biodiversiteitscrisis die zelf weer onze voedselzekerheid bedreigt.
Als je de voordelen van agro-ecologische landbouw op een rij zet, zie je dat juist een omslag – al helemaal in een escalerende klimaatcrisis – voor voedselzekerheid zorgt:
- Het maakt ons geopolitiek minder afhankelijk van geïmporteerd gas en grondstoffen die worden gebruikt voor kunstmest, en van geïmporteerd veevoer, omdat we dieren alleen voeden met gras en reststromen. Dit zorgt ook voor minder natuurverwoesting in landen als Brazilië.
- Kunstmest en pesticiden vervuilen niet langer ons grond- en oppervlaktewater
- De methaan- en stikstofuitstoot van de vee-industrie zal dalen, wat beter is voor klimaat en natuur, een voorwaarde voor produceren van voedsel
- In een veerkrachtig ecosysteem met meer biodiversiteit krijgen nuttig bodemleven, bestuivers en weidevogels weer de ruimte
- Ecologische landbouw is beter bestand tegen klimaatextremen als langdurige droogte omdat een levende, organische bodem als een spons werkt bij zowel droogte als piekbuien.
- Dieren in de vee-industrie krijgen weer een dierwaardig leven.
Pijler 2: Hoe we consumeren
Wanneer we wereldwijd minder vlees en zuivel eten komt er landbouwgrond vrij. Die ruimte kan worden ingezet voor extensievere, biologische vormen van landbouw zonder dat de totale voedselproductie in het geding komt. Ook zullen we minder moeten verspillen en voedsel eerlijk moeten verdelen.
Zo wordt ca. driekwart van álle landbouwgrond (weiland + akkers) gebruikt voor de veehouderij. En ongeveer een derde van al het graan en ca. 80% van de soja wereldwijd verdwijnt nu in veevoer – een gigantisch verlies aan voedingswaarde! Wereldwijd wordt ook ongeveer 30% van al het eten weggegooid…
Dat ons consumptiepatroon zal moeten veranderen laat ook de herziene Schijf van Vijf zien. Meer peulvruchten, groenten en volkoren en minder dierlijk is niet alleen beter voor de planeet, maar ook voor onze gezondheid!
Biologisch kan 9 miljard mensen voeden zonder extra landgebruik
Het idee dat we megastallen, kunstmest en landbouwgif nodig hebben om honger te voorkomen, is een sprookje om de winsten van de agro-industrie te beschermen. Als we niet alleen de manier waaróp, maar ook wát we eten op de schop nemen is de onomstotelijke conclusie: ja, agro-ecologische landbouw kan de wereld voeden. Onderzoek uit 2017 toont dan ook aan dat een volledig biologisch voedselsysteem wel 9 miljard mensen kan voeden zonder extra landgebruik, wanneer mensen minder vlees en zuivel gaan eten en er minder wordt verspild. Zie bijvoorbeeld ook een rapport van denktank IDDRI, dat deze oefening voor Europa maakte.
Wat moet er nu gebeuren?
Het Nederlandse biologische landbouwoppervlak bungelt na jaren van ‘verwaarlozing’, met zo’n 5% nog steeds ergens onderaan de Europese ranglijst. Het is dan ook aan dit kabinet om de noodzakelijke omslag in gang te zetten, en alles op alles te zetten om ten mínste de eigen bescheiden doelstelling van 15% biologisch in 2030 te halen: dat vraagt niet alleen voldoende ondersteuning in de omslag, maar ook langjarige zekerheid en een eerlijke prijs voor de boer. Daarnaast moet ons belastinggeld (maar ook privaat geld) niet langer naar de intensieve landbouw gaan, maar naar boeren die juist mét de natuur meewerken.
Laat je niet voor het karretje van de agro-lobby spannen. Deel dit artikel en laat zien dat agro-ecologische landbouw en meer plantaardig de sleutel is tot een gezonde toekomst! Meer weten? Lees hier onze toekomstvisie voor een geslaagde landbouwtransitie.
Wat kun jij doen?
Wil jij ook een steentje bijdragen? Loop dan op 12 september mee met het GroenGezond Voedsel-blok tijdens de Klimaatmars. Zo laat jij zien dat jij kiest voor een voedselsysteem dat boeren een eerlijke toekomst biedt, dieren meer welzijn geeft, natuur en biodiversiteit herstelt en bijdraagt aan een leefbaar klimaat. Roep vooral ook je vrienden, familie, volgers of collega’s hiervoor op. Vooraf aanmelden = fijn!
Én: Neem vooral een kijkje op de nieuwe website groengezond.nl voor alle initiatieven in jouw buurt die bijdragen aan een groen en gezond voedselsysteem.
Ook fijn: als je onze petitie tekent voor beschermen van de natuur en hulp voor boeren én burgers bij de omslag naar duurzaam voedsel.
De overheid heeft de natuur jarenlang in de steek gelaten. De rechter gaf ons gelijk: het kabinet móét nu actie ondernemen om de natuur te beschermen én boeren perspectief te bieden. Steun deze boodschap aan het kabinet met jouw naam!
Teken de petitie